Will be punished : આજે સમગ્ર વિશ્વમાં જળવાયુ પરિવર્તન (Climate Change), ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને વધતા જતા પ્રદૂષણને લઈને મોટી-મોટી ચર્ચાઓ થઈ રહી છે. વૈશ્વિક મંચો પર પર્યાવરણને બચાવવા માટે લાખો રૂપિયાના બજેટ ફાળવવામાં આવે છે અને સામાન્ય લોકોને કુદરતની રક્ષા કરવા માટે જાગૃત કરવામાં આવે છે. પરંતુ જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ વાર્તા બયાન કરે છે. UKમાં એક એવી ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે, જે સરકારી તંત્રની લાલફીતાશાહી અને અંધ કાયદાનો ઉત્તમ નમૂનો છે. લંડનના એક પર્યાવરણ પ્રેમી વકીલે જ્યારે વહીવટી તંત્રની નિષ્ક્રિયતાથી કંટાળીને પોતાના પૈસા અને મહેનતથી એક મૃતપ્રાય નદીને જીવંત કરી, ત્યારે તંત્રએ તેમના આ ભગીરથ કાર્યને બિરદાવવાને બદલે તેમને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલવાની તૈયારી કરી લીધી છે.
કોણ છે આ પર્યાવરણ પ્રેમી વકીલ પોલ પોવલેસ્લેન્ડ?
આ અજીબોગરીબ કિસ્સો પોલ પોવલેસ્લેન્ડ (Paul Powlesland) નામના એક પ્રતિષ્ઠિત બેરિસ્ટર (વકીલ) સાથે બન્યો છે. પોલ વ્યવસાયે કાયદાના નિષ્ણાત હોવાની સાથે-સાથે પ્રકૃતિ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ વ્યક્તિ છે. તેઓ લાંબા સમયથી લંડન અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં જળસ્ત્રોતોને બચાવવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. આ હેતુ માટે તેમણે 'રિવર રોડિંગ ટ્રસ્ટ' (River Roding Trust) નામના એક સંગઠનની સ્થાપના પણ કરી છે. આ સંસ્થા દ્વારા તેઓ નદીઓની દુર્દશા સુધારવા અને સ્થાનિક લોકોને પર્યાવરણ પ્રત્યે જાગૃત કરવાનું કામ કરે છે. પોલનું માનવું છે કે જો આપણે આપણી આસપાસની નદીઓને નહીં બચાવીએ, તો આવનારી પેઢી માટે શુદ્ધ પાણી અને સ્વચ્છ વાતાવરણ માત્ર એક સપ્નું બનીને રહી જશે.
આ પણ ખાસ વાંચો : સિંધુ જળ વિવાદ પર પાકિસ્તાનની યુદ્ધની ધમકી? : ભાજપનો આકરો પ્રહાર- 'દુનિયાના નકશા પરથી ભૂંસાઈ જશે પાકિસ્તાન'
વર્ષોથી ગંદકીના સામ્રાજ્યમાં જીવતી એલ્ડ્સ બ્રૂક નદી
પૂર્વી લંડનના બાર્કિંગ વિસ્તારમાં આવેલી 'એલ્ડ્સ બ્રૂક' (Elds Brook) નદી ક્યારેક આ વિસ્તારની શાન ગણાતી હતી, પરંતુ સમય જતાં તે સરકારી ઉપેક્ષાનો ભોગ બની ગઈ. વર્ષોથી આ નદીમાં આસપાસનો કચરો, પ્લાસ્ટિકની બોટલો, કાદવ-કીચડ (Silt), ઘરવખરીનો જૂનો સામાન અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ કરનારા લોકો દ્વારા ફેંકવામાં આવેલા હથિયારો પણ જમા થઈ ગયા હતા. નદીનું પાણી એટલું પ્રદૂષિત થઈ ગયું હતું કે તેમાંથી અસહ્ય ભયંકર દુર્ગંધ આવતી હતી અને આસપાસના રહીશોનું જીવવું મુશ્કેલ બની ગયું હતું. નદી તેના અસ્તિત્વની છેલ્લી ઘડીઓ ગણી રહી હતી અને સંપૂર્ણપણે મૃતપ્રાય બની ચૂકી હતી. પોલે આ બાબતે ત્યાંની સરકારી એનવાયરમેન્ટ એજન્સી (Environment Agency) ને અસંખ્ય વખત પત્રો લખ્યા અને રૂબરૂ રજૂઆતો કરીને નદીની સફાઈ કરવાની માંગ કરી, પરંતુ સરકારી બાબુઓના પેટનું પાણી હલ્યું નહીં.
સરકાર ન જાગી તો પોતાના ખિસ્સામાંથી 1.24 લાખ ખર્ચ્યા
જ્યારે સરકારી તંત્ર તરફથી કોઈ જ સકારાત્મક પગલાં લેવામાં ન આવ્યા, ત્યારે પોલે હાથ જોડીને બેસી રહેવાને બદલે જાતે જ મેદાનમાં ઉતરવાનું નક્કી કર્યું. February-March 2026માં તેમણે પોતાના સંગઠનના ઉત્સાહી વોલંટિયર્સ (સ્વયંસેવકો) ની એક ટીમ તૈયાર કરી અને નદી સફાઈનું મહાઅભિયાન શરૂ કર્યું. નદીના ઊંડા ભાગમાંથી ભારે કચરો અને કાદવ કાઢવા માટે મશીનરીની જરૂર હતી. આ માટે પોલે કોઈ સરકારી ગ્રાન્ટની રાહ જોયા વિના, પોતાના ખિસ્સામાંથી 1000 પાઉન્ડ એટલે કે ભારતીય ચલણ મુજબ આશરે 1 લાખ 24 હજાર રૂપિયા ખર્ચીને એક ડિગર (ખોદકામ) મશીન ભાડે લીધું. તેમની ટીમે સતત 10 દિવસ સુધી કટોકટીના ધોરણે સવારથી સાંજ સુધી લોહી-પાણી એક કરીને નદીની સફાઈ કરી.
આ પણ ખાસ વાંચો : બ્રિટનના PM કીર સ્ટાર્મરેનું રાજીનામું : જાણો પ્રધાનમંત્રી પદ છોડવા પાછળ શું હતું અંદરનું કારણ
સખત મહેનત રંગ લાવી અને નદીમાં નવું જીવન ધબક્યું
પોલ અને તેમની ટીમના ભગીરથ પ્રયાસોના પરિણામો અદ્ભુત અને આશ્ચર્યજનક હતા. આ 10 દિવસના ગાળામાં ટીમે નદીના પટમાંથી 200થી પણ વધુ મોટી પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ ભરીને કચરો, જંગલી ઘાસ અને વર્ષો જૂનો જમા થયેલો કાદવ બહાર કાઢ્યો. આ જહેમતના કારણે લગભગ 250 મીટર લાંબા ભાગમાં નદીનો પ્રવાહ જે વર્ષોથી અટકેલો હતો, તે ફરીથી મુક્તપણે વહેવા લાગ્યો. સફાઈના થોડા જ દિવસોમાં કુદરતે પણ પોતાનો ચમત્કાર બતાવ્યો. જે નદી ગંદી અને નિર્જીવ હતી, તેમાં માછલીઓ, ડ્રેગનફ્લાઈ (વાણિયા) અને અન્ય જળચર જીવો પાછા ફરવા લાગ્યા. સ્થાનિક લોકો જે દુર્ગંધથી પરેશાન હતા, તેઓ હવે આ સાફ અને સુંદર નદીને જોઈને પોલ અને તેમની ટીમના મુક્ત કંઠે વખાણ કરી રહ્યા છે.
તંત્રની અજીબ નીતિ : ઇનામના બદલે 2 વર્ષની જેલની નોટિસ
સ્થાનિક રહેવાસીઓ ભલે પોલને હીરો માની રહ્યા હોય, પરંતુ સરકારી પર્યાવરણ એજન્સીને આ વાત હજમ ન થઈ. એજન્સીએ પ્રશંસા પત્ર મોકલવાને બદલે પોલને એક કાનૂની નોટિસ ફટકારી દીધી. એજન્સીનો આરોપ છે કે પોલે સરકારી પરમિટ (મંજૂરી) લીધા વિના નદીમાં ડ્રેઝિંગ (ખોદકામ) કર્યું છે અને વેસ્ટ હેંડલિંગ (કચરાનું વ્યવસ્થાપન) ની પ્રવૃત્તિ કરી છે. યુકેના કાયદા મુજબ, સત્તાવાર પરવાનગી વિના 20 મીટરથી વધુ વિસ્તારમાં નદીની અંદર કોઈપણ પ્રકારની છેડછાડ કરવી એ 'ફ્લડ રિસ્ક એક્ટિવિટી' (Flood Risk Activity - પૂરનું જોખમ વધારનારી પ્રવૃત્તિ) ના દાયરામાં આવે છે. હવે પોલ પર ગેરકાયદેસર કચરો હટાવવા અને પરમિટના નિયમોના ઉલ્લંઘનનો ગંભીર કેસ ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં દોષિત સાબિત થવા પર વધુમાં વધુ 2 વર્ષની જેલની સજા અને ભારે આર્થિક દંડની જોગવાઈ છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : ટ્રમ્પની ધમકીથી ભડક્યું ઈરાન : શાંતિ ચર્ચા વચ્ચે જ પ્રતિનિધિમંડળે સ્થળ છોડ્યું
"મોટા પ્રદૂષકો ખુલ્લા ફરે છે અને સફાઈ કરનારને સજા": પોલ
પોલ પોતે એક કુશળ પર્યાવરણ વકીલ હોવાથી તેઓ આ નોટિસથી ડરી ગયા નથી, પરંતુ તેમણે તંત્રના આ દંભી વલણ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે, "હું છેલ્લા 10 વર્ષથી 'થેમ્સ વોટર' જેવી મોટી કંપનીઓ દ્વારા નદીઓમાં ગેરકાયદેસર રીતે સીવેજ (ગંદા પાણી) ના નિકાલ વિરુદ્ધ કાનૂની લડાઈ લડી રહ્યો છું. સરકારી એજન્સીઓ એવા મોટા પ્રદૂષકો સામે કોઈ કડક પગલાં લેતી નથી જે આખી નદીઓને ઝેર પાય છે, પરંતુ જ્યારે સામાન્ય નાગરિકો કે વોલંટિયર્સ નદીને ચોખ્ખી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારે તેમને કાયદાના નામે ટાર્ગેટ કરવામાં આવે છે." બીજી તરફ, એજન્સીએ બચાવ કરતા કહ્યું કે નદીઓમાં અનિયંત્રિત ખોદકામ કરવાથી નદીના કિનારા નબળા પડી જાય છે, જેનાથી પૂર આવવાનું કે કુદરતી આપત્તિ સમયે મોટું નુકસાન થવાનું જોખમ રહે છે, તેથી પરમિટ સિસ્ટમ અનિવાર્ય છે.
શું સાચે જ પર્યાવરણ બચાવવું એ ગુનો છે?
હાલના તબક્કે સરકારી એજન્સીએ પોલ પર ઔપચારિક રીતે કોર્ટ કેસ દાખલ કર્યો નથી, પરંતુ તેમની સામે કડક તપાસ ચાલી રહી છે. પોલે મક્કમતાપૂર્વક જાહેર કર્યું છે કે તેઓ કાનૂની રીતે આ અન્યાય સામે લડશે અને ગમે તે થાય, નદીઓની સફાઈ કરવાનું તેમનું મિશન અટકાવશે નહીં. ટીકાકારો અને પર્યાવરણ વિદો આ મામલે બ્રિટન સરકારની આકરી આલોચના કરી રહ્યા છે. આ કિસ્સો એક મોટો સવાલ ઊભો કરે છે કે, જ્યારે સરકારી તંત્ર પોતાની મૂળભૂત જવાબદારીઓ નિભાવવામાં નિષ્ફળ જાય, ત્યારે જો કોઈ સામાન્ય નાગરિક દેશ અને પ્રકૃતિના હિત માટે આગળ આવે તો તેને પ્રોત્સાહન આપવાને બદલે કાયદાનો ડર બતાવીને જેલમાં નાખવો કેટલો યોગ્ય છે? એક તરફ બ્રિટન સરકાર 'નેટ ઝીરો' (Net Zero) અને ક્લીન ગ્રીન અર્થના નારા લગાવે છે, અને બીજી તરફ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર સાચું કામ કરનારાઓને કાગળિયા અને પરમિટના નામે હેરાન કરે છે, જે અત્યંત શરમજનક છે.
