સંસદના ચોમાસુ સત્રના પ્રથમ ત્રણ દિવસ લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેમાં ભારે હોબાળા વચ્ચે પસાર થયા. સત્ર શરૂ થતાં જ સત્તાપક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે ઉગ્ર નારેબાજી, વિરોધ અને વારંવાર સ્થગિત થતી કાર્યવાહીનું દૃશ્ય જોવા મળ્યું. પરિણામે પ્રશ્નકાળ, શૂન્યકાળ અને મહત્વપૂર્ણ વિધેયકો પરની ચર્ચા સહિતનું ધારાસભાકીય કામકાજ અસરગ્રસ્ત રહ્યું.
આ સ્થિતિ વચ્ચે હવે એક મહત્વનો સવાલ ચર્ચામાં આવ્યો છે કે જ્યારે સંસદમાં કોઈ અસરકારક કામગીરી થતી નથી, ત્યારે તેના સંચાલન પર થતો કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કોણ ઉઠાવે છે? આ ખર્ચ ક્યાં થાય છે? અને તેનું ભારણ આખરે કોના પર પડે છે?
ત્રણ દિવસમાં અંદાજે ₹27 કરોડનો ખર્ચ
લોકસભામાં બજેટ સત્ર 2026 દરમિયાન અધ્યક્ષપદે રહેલા જગદંબિકા પાલે જણાવ્યું હતું કે સંસદની કાર્યવાહી ચલાવવા માટે દર મિનિટે અંદાજે ₹2.5 લાખ, દર કલાકે લગભગ ₹1.5 કરોડ અને એક દિવસમાં સરેરાશ ₹9 કરોડ જેટલો ખર્ચ થાય છે.
જો આ અંદાજને આધારે ચોમાસુ સત્રના પ્રથમ ત્રણ દિવસનો હિસાબ કરવામાં આવે તો સંસદના સંચાલન પાછળ આશરે ₹27 કરોડનો ખર્ચ થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જોકે, આ દરમિયાન પ્રશ્નકાળ, શૂન્યકાળ અને ધારાસભાકીય કામગીરી સામાન્ય રીતે આગળ વધી શકી નહોતી.
મુદ્દો | અંદાજિત આંકડા |
|---|---|
અસરગ્રસ્ત દિવસો | 3 |
કુલ નિર્ધારિત કાર્યવાહી | આશરે 1,080 મિનિટ |
પ્રતિ મિનિટ ખર્ચ | ₹2.5 લાખ |
પ્રતિ દિવસ અંદાજિત ખર્ચ | ₹9 કરોડ |
ત્રણ દિવસનો કુલ અંદાજિત ખર્ચ | આશરે ₹27 કરોડ |
આ ખર્ચ ક્યાં થાય છે?
ઘણા લોકો એવું માને છે કે સંસદ પર થતો ખર્ચ માત્ર સાંસદોના પગાર અને ભથ્થાં પૂરતો મર્યાદિત હોય છે. પરંતુ વાસ્તવમાં સંસદનું સંચાલન એક વિશાળ વહીવટી અને ટેકનિકલ વ્યવસ્થા છે.
સંસદના દૈનિક સંચાલન માટે લોકસભા અને રાજ્યસભા સચિવાલય, અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓના પગાર, સુરક્ષા વ્યવસ્થા, ભાષાંતર સેવાઓ, કાર્યવાહીનું દસ્તાવેજીકરણ, સંસદ ટીવીનું જીવંત પ્રસારણ, માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી (IT) સેવાઓ, વીજળી, સફાઈ અને જાળવણી સહિતના અનેક ખર્ચ થાય છે. સંસદની કાર્યવાહી સ્થગિત રહે ત્યારે પણ આ તમામ સેવાઓ સતત કાર્યરત રહેતી હોવાથી ખર્ચ યથાવત રહે છે.
આ પણ વાંચો: 'ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગનું શું થયું' : અનશન સમાપ્ત કર્યા બાદ સોનમ વાંગચૂકએ આપ્યું મોટું નિવેદન
પ્રથમ ત્રણ દિવસમાં શું બન્યું?
ચોમાસુ સત્રના પ્રથમ દિવસે જ સત્તાપક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે વિવિધ મુદ્દાઓને લઈને ઉગ્ર હોબાળો થયો હતો. જેના કારણે બંને ગૃહોની કાર્યવાહી વારંવાર સ્થગિત કરવી પડી.
બીજા દિવસે પણ ગતિરોધ યથાવત રહ્યો. પ્રશ્નકાળ સહિતનું મહત્વપૂર્ણ કામકાજ પૂર્ણ થઈ શક્યું નહોતું અને અનેક ધારાસભાકીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ શકી નહોતી.
ત્રીજા દિવસે વિપક્ષે શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગ સાથે જોરદાર વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. સતત હોબાળાને કારણે ગૃહનું નિયમિત કામકાજ ફરી એકવાર અસરગ્રસ્ત રહ્યું અને કાર્યવાહી બીજા દિવસ સુધી સ્થગિત કરવામાં આવી.
માત્ર આર્થિક નહીં, લોકશાહીનું પણ નુકસાન
નિષ્ણાતોના મતે સંસદની કાર્યવાહી વારંવાર ખોરવાય ત્યારે માત્ર જાહેર નાણાંનો પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી, પરંતુ લોકશાહી પ્રક્રિયા પણ અસરગ્રસ્ત બને છે.
પ્રશ્નકાળ દરમિયાન સાંસદોને સરકાર પાસે જવાબ માંગવાની તક મળતી નથી. વિવિધ મંત્રાલયોની કામગીરી પર સંસદીય દેખરેખ મર્યાદિત બની જાય છે. નવા વિધેયકો, નીતિગત મુદ્દાઓ અને જનહિતના પ્રશ્નો પર ચર્ચા અટકી જાય છે. ઉપરાંત સંસદીય સમિતિઓ અને ભાવિ નીતિ-નિર્માણ માટે જરૂરી ચર્ચાનો આધાર પણ નબળો પડે છે.
આ પણ વાંચો: 'મેં કેસ લિસ્ટ કરવાનો ઇનકાર કર્યો નહોતો' : 'સમય બરબાદ ન કરો' ના નિવેદન પર CJI ની સ્પષ્ટતા
કરદાતાઓના પૈસાથી ચાલે છે સંસદ
સંસદના સંચાલન માટે થતો ખર્ચ આખરે દેશના કરદાતાઓના નાણાંમાંથી જ કરવામાં આવે છે. તેથી જ્યારે ગૃહનું કામકાજ સતત ખોરવાય છે ત્યારે માત્ર રાજકીય વિવાદ જ નહીં, પરંતુ જાહેર નાણાંના અસરકારક ઉપયોગ અને લોકપ્રતિનિધિઓની જવાબદારી અંગે પણ સવાલો ઊભા થાય છે.
