હિંદુ ધર્મમાં એકાદશી વ્રતને અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે, અને તેમાં પાપાંકુશા એકાદશીનું વિશેષ મહત્વ છે. આ વ્રત આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષમાં આવે છે અને ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના દ્વારા પાપોના નાશ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. 2025માં આ એકાદશીની તારીખ અને વિગતો જાણીને ભક્તો તૈયારી કરી શકે છે.
પાપાંકુશા એકાદશી 2025ની તારીખ અને શુભ મુહૂર્ત
2025માં પાપાંકુશા એકાદશી 3 October 2025ના રોજ, જે શુક્રવાર છે, ઉજવવામાં આવશે.
એકાદશી તિથિ 2 October 2025ના રાત્રે 7:10 PMથી શરૂ થશે અને 3 October 2025ના 6:32 PM સુધી ચાલશે.
વ્રત પારણ (ઉપવાસ તોડવો) 4 October 2025ના રોજ સવારે 6:16 AMથી 8:37 AM વચ્ચે કરવાનું છે.
દ્વાદશી તિથિ 4 October 2025ના 5:09 PM સુધી રહેશે, તેથી પારણનો સમય તે પહેલાં જ નક્કી કરવો જરૂરી છે.
પાપાંકુશા એકાદશીનું મહત્વ
પાપાંકુશા એકાદશીનું નામ 'પાપ' (પાપો) અને 'કુશા' (નાશ કરનાર) પરથી પડ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે આ વ્રત બધા પાપોને નાશ કરે છે.
પદ્મ પુરાણ અનુસાર, આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુને પદ્મનાભ સ્વરૂપે પૂજવાથી મનુષ્યને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.
તે વૈષ્ણવ સંપ્રદાયમાં વિશેષ છે અને તેનું પાલન કરવાથી સ્વર્ગલોક અને વૈકુંઠની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ એકાદશી અશ્વમેધ યજ્ઞ અને સૂર્ય યજ્ઞ જેવા મહાન કર્મોના પુણ્યફળ આપે છે.
જ્યોતિષીઓ કહે છે કે આ વ્રત ગ્રહોના દોષોને દૂર કરે છે અને આર્થિક સમૃદ્ધિ લાવે છે.
વ્રત કથા
પાપાંકુશા એકાદશીની કથા પદ્મ પુરાણમાં વર્ણિત છે. મહાભારત કાળમાં ધર્મરાજ યુધિષ્ટિરે શ્રીકૃષ્ણથી આશ્વિન શુક્લ એકાદશી વિશે પૂછ્યું. શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું કે આને પાપાંકુશા એકાદશી કહેવાય છે, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે.
એક વાર વિંધ્યાચલ પર્વત પાસે વૃંદાવનમાં ક્રોધન નામનો એક વેપારી રહેતો હતો, જે અત્યંત ક્રૂર અને પાપી હતો. તે હિંસા, ચોરી, માંસાહાર અને મદ્યપાનમાં લિપ્ત રહેતો. મૃત્યુના ભયથી તેના મનમાં ચિંતા થઈ અને તે મહર્ષિ અંગિરાને મળ્યો. મહર્ષિએ તેને પાપાંકુશા એકાદશીનું વ્રત રાખવાનું અને ભગવાન પદ્મનાભની પૂજા કરવાનું કહ્યું. ક્રોધને આ વ્રતનું પાલન કર્યું – તેણે દશમીએ સાત્વિક ભોજન કર્યું, એકાદશીએ ઉપવાસ રાખ્યો, રાત્રે જાગરણ કર્યું અને ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરી. મૃત્યુ સમયે યમદૂતોને બદલે વિષ્ણુદૂતો આવ્યા અને તેને વૈકુંઠ લઈ ગયા. આ કથા દર્શાવે છે કે ભક્તિ અને વ્રતથી કોઈ પણ પાપી મુક્ત થઈ શકે છે.
પૂજા વિધિ
દશમી તિથિ: સાંજ પહેલાં એક જ સાત્વિક ભોજન કરો.
એકાદશી સવારે: બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ઉઠીને સ્નાન કરો, પીળા વસ્ત્રો પહેરો અને ભગવાન વિષ્ણુનો સંકલ્પ લો.
પૂજા: ભગવાન પદ્મનાભની મૂર્તિને ગંગાજળથી સ્નાન કરાવો, તુલસી પત્ર, પંચામૃત, પીળા ફૂલો અને ફળો ચઢાવો. ધૂપ, દીપ, નાઇવેદ્ય અને આરતી કરો.
જાપ અને પાઠ: વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અથવા ભગવદ્ગીતાનો પાઠ કરો. રાત્રે જાગરણ કરીને ભજન ગાઓ.
દ્વાદશી: પારણ પહેલાં બ્રાહ્મણોને દાન આપો અને પછી ઉપવાસ તોડો.
વ્રતના નિયમો
કડક ઉપવાસ રાખો: અનાજ, મદ્ય અને તામસિક વસ્તુઓથી દૂર રહો. જલ ઉપવાસ અથવા ફળાહાર પણ શક્ય છે.
અસત્ય, ક્રોધ, હિંસા અને નકારાત્મક વિચારોથી દૂર રહો.
રાત્રે જાગરણ કરો અને ભગવાન વિષ્ણુનું નામ જપો.
દાન: સોનું, તલ, જમીન, ગાય, અન્ન, પાણી, જૂતા અને છત્રી દાન કરો, જે યમરાજના ભયથી મુક્તિ આપે છે.
લાભો
આ વ્રતથી આરોગ્ય, સૌંદર્ય, ધન, સંતાન અને સુખની પ્રાપ્તિ થાય છે.
તે માતા, પિતા અને પત્નીના પૂર્વજોના 10-10 પ્રજાતિઓને મુક્ત કરે છે અને વૈકુંઠલોક આપે છે.
પુરાણો અનુસાર, તે 100 સૂર્ય યજ્ઞ અને 1000 અશ્વમેધ યજ્ઞના પુણ્યફળ આપે છે.
મંત્રો
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय
ॐ नमो नारायणाय
ॐ श्री विष्णवे च विद्महे वासुदेवाय धीमहि। तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्॥
પાપાંકુશા એકાદશીનું વ્રત ભક્તિ અને નિયમ સાથે પાળવાથી જીવનમાં શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આવે છે. જ્યોતિષીઓના મતે, આ દિવસે દાન અને જાપથી ગ્રહદોષ દૂર થાય છે. ભક્તો આ તહેવારને ઉત્સાહથી મનાવે અને પુરાણોના આધારે તૈયારી કરે.
