જે નિર્ણયથી આખા યુરોપને થયો ફાયદો, તેનાથી અમેરિકાને લાગ્યાં મરચાં! : હવે નાટોના વડાએ ભારતને આપી ધમકી, ‘‘તમે ભારતના PM હોવ…’’

નાટોના મહાસચિવ માર્ક રૂટેએ ભારત, ચીન અને બ્રાઝિલને રશિયા સાથેના વેપાર, ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસની ખરીદી અંગે કડક ચેતવણી આપી છે. તેમણે આ ત્રણેય દેશોને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન પર શાંતિ વાટાઘાટો ગંભીરતાથી લેવા માટે દબાણ કરવા જણાવ્યું છે, નહીં તો તેમના પર 100 ટકા ગૌણ પ્રતિબંધો (સેકન્ડરી સેન્ક્શન્સ) લાદવામાં આવશે. આ ચેતવણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયા સાથે વેપાર કરનારા દેશો પર 50 દિવસની અંદર શાંતિ કરાર ન થાય તો "કઠોર" ગૌણ ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી છે.
રશિયાએ 2022માં યુક્રેન પર હુમલો કર્યા બાદ ભારત, ચીન અને બ્રાઝિલે રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ખરીદી ચાલુ રાખી છે. આ દેશો રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટ રેટ પર તેલ ખરીદી રહ્યા છે, જેના કારણે તેમની આર્થિક બચત થઈ છે. ખાસ કરીને ભારતે 2022થી 2025 દરમિયાન રશિયન તેલના આયાત પર 10.5 થી 25 અબજ ડોલરની બચત કરી હોવાનું સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર (CREA)ની રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.
યુક્રેન યુદ્ધની શરૂઆત થઈ ત્યારથી ભારતે રશિયા પાસેથી આશરે 112.5 અબજ યુરો (લગભગ 118 અબજ ડોલર)નું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કર્યું છે. યુદ્ધ પહેલાં રશિયન તેલનો હિસ્સો ભારતના કુલ આયાતના 1 ટકાથી પણ ઓછો હતો, જે 2023-24માં વધીને 35-45 ટકા થઈ ગયો છે. આ ડિસ્કાઉન્ટેડ તેલની ખરીદીએ ભારતને આર્થિક ફાયદો આપ્યો છે, પરંતુ હવે આ નિર્ણય ભારત માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

નાટોના મહાસચિવની ચેતવણી
માર્ક રૂટેએ 15 જુલાઈ, 2025ના રોજ અમેરિકન સેનેટરો સાથેની બેઠક દરમિયાન આ ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું, "જો તમે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ, ભારતના વડાપ્રધાન કે બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ છો અને તમે રશિયા સાથે વેપાર ચાલુ રાખો છો, તેલ અને ગેસ ખરીદો છો, તો જાણી લો કે જો મોસ્કોનો નેતા શાંતિ વાટાઘાટો ગંભીરતાથી નહીં લે, તો હું 100 ટકા ગૌણ પ્રતિબંધો લાદીશ."
રૂટેએ આ ત્રણ દેશોને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનને ફોન કરીને શાંતિ વાટાઘાટો માટે દબાણ કરવા જણાવ્યું. તેમણે ઉમેર્યું, "જો તમે બેઇજિંગ, દિલ્હી કે બ્રાઝિલમાં રહો છો, તો તમારે આ બાબતે ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ, કારણ કે આ પ્રતિબંધો તમને ખૂબ જ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે."

અમેરિકાની ધમકી અને નાટોનું સમર્થન
આ ચેતવણીના એક દિવસ પહેલાં, 14 જુલાઈ, 2025ના રોજ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુક્રેનને નવા શસ્ત્રોની સપ્લાયની જાહેરાત કરી હતી અને રશિયન નિકાસ ખરીદનારા દેશો પર 100 ટકા ગૌણ ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી હતી, જો 50 દિવસમાં યુક્રેન સાથે શાંતિ કરાર નહીં થાય. ટ્રમ્પે આ ધમકીમાં ભારત, ચીન કે બ્રાઝિલનું નામ લીધું ન હતું, પરંતુ રૂટેએ આ ત્રણ દેશોને સ્પષ્ટ રીતે નિશાન બનાવ્યા છે.
અમેરિકી સેનેટર થોમ ટિલિસે ટ્રમ્પના આ પગલાંની પ્રશંસા કરી, પરંતુ 50 દિવસના વિલંબ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે કહ્યું કે પુતિન આ 50 દિવસનો ઉપયોગ યુદ્ધ જીતવા કે વધુ જમીન કબજે કરીને વાટાઘાટોમાં મજબૂત સ્થિતિ મેળવવા માટે કરી શકે છે.

ભારત માટેની અસરો
ભારત રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ડિસ્કાઉન્ટેડ ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદે છે, જે તેની ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક હિતો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. 2024માં ભારતના કુલ તેલ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો 36 ટકા હતો, જે ગયા વર્ષે 1.764 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતો. જો અમેરિકા અને નાટો ગૌણ પ્રતિબંધો લાદે તો ભારતની ઊર્જા સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ શકે છે અને બજારમાં તેલના ભાવમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે.
ભારતે યુક્રેન યુદ્ધની શરૂઆતથી રશિયા સામેના પશ્ચિમી પ્રતિબંધોમાં જોડાવાનું ટાળ્યું છે અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ઠરાવોમાં રશિયાની નિંદા કરવાથી પણ દૂર રહ્યું છે. ભારતનું આ વલણ તેની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા અને રશિયા સાથેના લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ અને આર્થિક સંબંધોને જાળવવાની નીતિને દર્શાવે છે.

બ્રાઝિલ અને ચીનની સ્થિતિ
ચીન પણ રશિયન તેલનું મોટું ખરીદનાર છે, જેમાં મોટાભાગે ESPO બ્લેન્ડ ક્રૂડનો સમાવેશ થાય છે. 2023માં ચીનના કુલ તેલ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો 20 ટકા હતો, જે 99.09 મિલિયન મેટ્રિક ટન (2.159 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ) હતો. બ્રાઝિલ પણ રશિયન પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ખરીદી ચાલુ રાખે છે. આ ત્રણેય દેશો માટે આ પ્રતિબંધો આર્થિક અને રાજદ્વારી પડકારો ઊભા કરી શકે છે.

વૈશ્વિક અસરો
નાટો અને અમેરિકાના આ પગલાં બ્રિક્સ (BRICS) દેશો સામે આર્થિક યુદ્ધ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે. ચીનએ અમેરિકાના 500 ટકા ટેરિફના પ્રસ્તાવને "ગેરકાયદે" ગણાવ્યો છે. રશિયાના વરિષ્ઠ સુરક્ષા અધિકારી ડિમિત્રી મેદવેદેવે ટ્રમ્પની ધમકીને "નાટકીય અલ્ટીમેટમ" ગણાવીને નકારી કાઢી છે.
આ પ્રતિબંધોના કારણે ભારત અને ચીનને મધ્ય પૂર્વ, આફ્રિકા અને અમેરિકાથી વધુ તેલ ખરીદવું પડી શકે છે, જેનાથી તેલના ભાવ અને નૂરના ખર્ચમાં વધારો થશે. આનાથી વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે, જેની અસર ભારત જેવા દેશોની ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિતિ પર પડશે.

નિષ્કર્ષ
નાટોના મહાસચિવ માર્ક રૂટેની ચેતવણી અને ટ્રમ્પની ધમકી ભારત, ચીન અને બ્રાઝિલ માટે મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી અને આર્થિક પડકારો રજૂ કરે છે. ભારતે રશિયા સાથેના તેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો અને ઊર્જા સુરક્ષાને સંતુલિત કરવા માટે સાવધાનીપૂર્વક નિર્ણયો લેવા પડશે. આ પરિસ્થિતિ વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય તણાવને વધુ તીવ્ર બનાવી શકે છે, અને તેની અસર આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.