પિતૃ પક્ષનો સમય હિન્દુ ધર્મમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે દર વર્ષે આ સમય દરમિયાન, આપણા પૂર્વજો ભોજન અને પાણી સ્વીકારવા માટે પૃથ્વી પર આવે છે. સાથે જ તમામ કષ્ટોને પણ દૂર કરે છે. એટલા માટે શ્રાદ્ધ કર્મને લઈને ઘણા બધા નિયમ બનાવવામાં આવ્યા છે, જેનું પાલન કરવું ખૂબ જ જરૂરી હોય છે. જોકે, ઘણી વાર આ નિયમો મનમાં વિવિધ શંકા પેદા કરે છે. હકીકતમાં ઘણા લોકોના મનમાં એ સવાલ હોય છે કે જેમનો કોઈ પુત્ર નથી તો તેમનું શ્રાદ્ધ કોણ કરી શકે છે?
હિન્દુ ધર્મના મિસ્ટર મરણોપરાંત સંસ્કારોને પૂરા કરવા માટે પુત્રોને પ્રમુખ સ્થાન માનવામાં આવ્યું છે. શાસ્ત્રોમાં લખ્યું છે કે નર્કથી મુક્તિ પુત્ર દ્વારા જ મળે છે. એટલા માટે પુત્રને જ શ્રાદ્ધ, પિંડદાનનો અધિકારી માનવામાં આવ્યો છે. પિતૃપક્ષમાં પિતૃઓને નર્કમાંથી મુક્તિ અપવાનાર પુત્રની જ કામનાઓ પૂર્ણ થાય છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આમ તો ઘરનો સૌથી મોટો પુત્ર જ શ્રાદ્ધ કરે છે, પરંતુ પુત્ર ન હોય, તેમનો વંશ પૂરો થઈ ગયો હોય, તો પુત્રીનો પતિ અને પુત્ર પણ શ્રાદ્ધનો અધકારી હોય છે. આ સિવાય તે વ્યક્તિના પુત્ર, પૌત્ર કે પ્રપૌત્ર ન હોય તો તેની પત્ની પણ તેનું શ્રાદ્ધ કરી શકે છે.
પુત્રની જગ્યાએ આ લોકો કરી શકે છે શ્રાદ્ધ
નિષ્ણાત અનુસાર, જો પરિવારમાં પિતાનું મૃત્યુ થાય છે, તો ફક્ત પુત્રને જ શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર છે. ત્યારે, જો કોઈ પિતાને એક કરતાં વધુ પુત્રો હોય, તો ફક્ત મોટા પુત્રએ જ અંતિમ સંસ્કાર કરવા જોઈએ. હા, જો કોઈ મોટો પુત્ર ન હોય, તો નાનો પુત્ર શ્રાદ્ધ કરી શકે છે. ત્યારે, જો બધા ભાઈઓ અલગ રહેતા હોય, તો દરેક વ્યક્તિએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.આ સિવાય, જો કોઈને પુત્ર ન હોય, તો તેનો પૌત્ર, પ્રપૌત્ર, પત્ની, ભાઈ, પુત્રીનો પુત્ર, ભત્રીજો, પિતા, માતા, પુત્રવધૂ, બહેન અને ભત્રીજો શ્રાદ્ધ કરી શકે છે.
હિન્દુ ધર્મમાં, પુત્રને મરણોત્તર સંસ્કાર કરવા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિ માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં લખેલું છે કે પુત્ર દ્વારા જ નરકમાંથી મુક્તિ શક્ય છે. તેથી, ફક્ત પુત્રને જ શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરવા માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષમાં, દરેક વ્યક્તિ એવા પુત્રની ઇચ્છા રાખે છે જે તેના પૂર્વજોને નરકથી બચાવી શકે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પરિવારનો મોટો પુત્ર શ્રાદ્ધ કરે છે, પરંતુ જો કોઈ પુત્ર ન હોય અને મૃતકનો વંશ લુપ્ત થઈ ગયો હોય, તો પુત્રીનો પતિ અને પુત્ર પણ શ્રાદ્ધ કરવા માટે પાત્ર છે. આ ઉપરાંત, જો વ્યક્તિને પુત્ર, પૌત્ર કે પ્રપૌત્ર ન હોય, તો તેની પત્ની પણ તેનું શ્રાદ્ધ કરી શકે છે.
