મશરૂમની ખેતીથી લાખોની કમાણી શક્ય? : ઓછી જગ્યાએ શરૂ થતા આ બિઝનેસની જાણો સાચી હકીકત

ખેતીનું નામ સાંભળતા જ મોટા ખેતરો, કડકડતી ગરમી, વરસાદ અને હવામાનની અનિશ્ચિતતા યાદ આવે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કૃષિ ક્ષેત્રમાં એક એવી ખેતી ઝડપથી લોકપ્રિય બની રહી છે, જેમાં મોટા ખેતરની જરૂર પડતી નથી અને ઓછી જગ્યામાં પણ સારી આવક મેળવવાની તક મળે છે. આ ખેતી છે મશરૂમની ખેતી, જે આજે ઘણા ખેડૂતો, યુવાનો અને સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરવા ઇચ્છુક લોકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે. સોશિયલ મીડિયા અને વિવિધ અહેવાલોમાં મશરૂમની ખેતીને લઈને એવા દાવા કરવામાં આવે છે કે લોકો આ વ્યવસાયથી ખૂબ ઝડપથી સમૃદ્ધ બની રહ્યા છે. જોકે, કૃષિ નિષ્ણાતોના મત અનુસાર મશરૂમની ખેતીમાં સારી આવકની સંભાવના ચોક્કસ છે, પરંતુ તેમાં સફળતા મેળવવા માટે યોગ્ય તાલીમ, વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ અને બજાર અંગેની સમજ એટલી જ જરૂરી છે.

ઓછી જગ્યામાં શરૂ કરી શકાય એવો ઈનડોર બિઝનેસ

મશરૂમની ખેતીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે ઇનડોર ફાર્મિંગ તરીકે કરવામાં આવે છે. એટલે કે તેની માટે મોટા ખેતરની જરૂર પડતી નથી. ઘરના ખાલી રૂમ, નાનકડા હોલ, ગોડાઉન અથવા શેડમાં પણ આ વ્યવસાય શરૂ કરી શકાય છે. આ ખેતીમાં વર્ટિકલ ફાર્મિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. રેક બનાવીને એકની ઉપર એક બેગ ગોઠવવામાં આવે છે, જેના કારણે ઓછી જગ્યામાં પણ વધુ ઉત્પાદન મેળવી શકાય છે. તેથી શહેરો અને ગામડાં બંને વિસ્તારમાં લોકો માટે આ વ્યવસાય શરૂ કરવો સરળ બને છે. શરૂઆતમાં થોડા હજાર રૂપિયાના ખર્ચથી નાના પાયે કામ શરૂ કરી શકાય છે અને અનુભવ વધતા તેને વ્યવસાયિક સ્તરે વિસ્તારી શકાય છે.

આ પણ વાંચો: કપાસ પકવતા ખેડૂતોની થશે ચાંદી! : સરકાર આપશે હેક્ટર દીઠ ₹14 હજાર સુધીની સહાય, આજથી અરજી શરૂ

ગરમી અને વરસાદમાં પણ મળી શકે છે ઉત્પાદન

પરંપરાગત ખેતીમાં હવામાનની સીધી અસર જોવા મળે છે, પરંતુ મશરૂમની કેટલીક જાતો ગરમી અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં પણ સારી રીતે વિકસે છે. ખાસ કરીને મિલ્કી મશરૂમ અને ઓયસ્ટર મશરૂમ ભારતના ઘણા વિસ્તારોમાં લોકપ્રિય બની રહ્યા છે. આ જાતો આશરે 28થી 38 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાનમાં પણ ઉગાડી શકાય છે. તેથી ઉનાળો અને ચોમાસા દરમિયાન પણ તેનું ઉત્પાદન શક્ય બને છે. મશરૂમ ઉગાડવા માટે મુખ્યત્વે ઘઉં અથવા ધાનના ભૂસાનો ઉપયોગ થાય છે. આ કાચો માલ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોવાથી ઉત્પાદન ખર્ચ પણ પ્રમાણમાં ઓછો રહે છે.

મશરૂમની ખેતી કેવી રીતે થાય છે?

મશરૂમની ખેતીમાં સૌથી પહેલાં ઘઉં અથવા ધાનના ભૂસાને ચૂનાવાળા પાણીમાં લગભગ 12થી 14 કલાક સુધી પલાળવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ભૂસામાં રહેલી વધારાની ભેજ દૂર કરીને તેમાં મશરૂમના બીજ (સ્પોન) ભેળવવામાં આવે છે. આ મિશ્રણને પ્લાસ્ટિકની ખાસ બેગમાં ભરી હવાના અવરજવર માટે નાના છિદ્ર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ બેગને આશરે 20 દિવસ સુધી અંધારા રૂમમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન બેગની અંદર સફેદ માયસેલિયમનો વિકાસ થાય છે. પછી બેગમાં નાના ચીરા મૂકીને નિયમિત પાણીનો હળવો છંટકાવ કરવામાં આવે છે. થોડા જ દિવસોમાં તાજા મશરૂમ તૈયાર થઈ જાય છે, જેને તોડી બજારમાં વેચી શકાય છે.

બજારમાં સતત રહે છે માંગ

મશરૂમમાં પ્રોટીન, વિટામિન અને અન્ય પોષક તત્વો ભરપૂર હોવાથી આરોગ્યપ્રદ ખોરાક તરીકે તેની માંગ સતત વધી રહી છે. સ્થાનિક શાકભાજી બજાર ઉપરાંત સુપરમાર્કેટ, હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ, કેટરિંગ વ્યવસાય અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગમાં પણ મશરૂમની સારી માંગ રહે છે. કેટલાક ખેડૂતો સૂકવેલા અથવા પ્રોસેસ્ડ મશરૂમનું વેચાણ કરીને પણ વધારાની આવક મેળવે છે. જો ખેડૂત સીધા ગ્રાહકો, રિટેલ સ્ટોર અથવા હોટલ સાથે જોડાણ સ્થાપિત કરે તો વધુ સારો ભાવ મેળવવાની તક રહે છે.

આ પણ વાંચો: ખેડૂતોને ક્યારે મળશે PM કિસાન યોજનાનો 24મો હપ્તો? : જાણો કોણ હશે પાત્ર અને કેવી રીતે ચેક કરશો તમારું સ્ટેટસ

શું ખરેખર લોકો રાતોરાત બની જાય છે અમીર?

મશરૂમની ખેતીને લઈને ઘણી વખત એવો પ્રચાર થાય છે કે આ વ્યવસાયથી લોકો ખૂબ ઝડપથી કરોડપતિ બની જાય છે. પરંતુ કૃષિ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો કહે છે કે આ પ્રકારના દાવાઓને વધારીને રજૂ કરવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં મશરૂમની ખેતીમાં નફાની સારી સંભાવના છે, પરંતુ તે માટે યોગ્ય તાલીમ, તાપમાન અને ભેજનું નિયંત્રણ, ગુણવત્તાયુક્ત સ્પોનનો ઉપયોગ અને બજારમાં સમયસર વેચાણ જેવી બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું પડે છે. જો ખેતી દરમિયાન ભેજ, સ્વચ્છતા અથવા તાપમાનમાં ગડબડ થાય તો આખો પાક બગડી શકે છે. તેથી પૂરતી માહિતી અને તાલીમ વગર મોટા પાયે રોકાણ કરવું યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી.

નવા ખેડૂતો માટે બની શકે છે સારી તક

કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે, મશરૂમની ખેતી પરંપરાગત પાકની સરખામણીએ ઓછી જમીન અને ઓછા સમયમાં ઉત્પાદન આપતી ખેતી છે. ખાસ કરીને નાના ખેડૂતો, મહિલાઓ, યુવાનો અને કૃષિ આધારિત સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરવા ઇચ્છુક લોકો માટે આ એક સારો વિકલ્પ બની શકે છે. જો તાલીમ લઈને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી ખેતી કરવામાં આવે અને વેચાણ માટે યોગ્ય બજાર સાથે જોડાણ કરવામાં આવે તો મશરૂમની ખેતી આવક વધારવાનો અસરકારક સ્ત્રોત બની શકે છે. જોકે, "રાતોરાત અમીર બનવાની" વાત કરતાં તેને આયોજનબદ્ધ અને કુશળતા આધારિત કૃષિ વ્યવસાય તરીકે જોવો વધુ યોગ્ય રહેશે.