મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ યુનિવર્સિટીએ પોતાના સમાજશાસ્ત્રના અભ્યાસક્રમમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરતાં ‘મોદી તત્વ’ નામનું નવું મોડ્યુલ ઉમેર્યું છે. વડોદરા સ્થિત આ પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીના આ નિર્ણયને કારણે શૈક્ષણિક અને જાહેર સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે.
આ નવા કોર્સ હેઠળ વિદ્યાર્થીઓ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ, તેમના પ્રભાવ અને સમાજ પર પડતા પ્રભાવનો સમાજશાસ્ત્રીય અભ્યાસ કરશે. સાથે જ અભ્યાસક્રમમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘ (RSS)ના ઇતિહાસ અને સામાજિક યોગદાનને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
‘દેશભક્તિનો સમાજશાસ્ત્ર’ હેઠળ નવા વિષયો
સમાજશાસ્ત્ર વિભાગના વડા ડૉ. વીરેન્દ્ર સિંહના જણાવ્યા મુજબ, આ મોડ્યુલ MA સમાજશાસ્ત્રના બે વર્ષના કાર્યક્રમમાં ‘દેશભક્તિનો સમાજશાસ્ત્ર’ શીર્ષક હેઠળ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
આ કોર્સમાં માત્ર આધુનિક રાજકીય નેતૃત્વ નહીં, પરંતુ ઐતિહાસિક અને સામાજિક નેતાઓના કાર્યનું પણ વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે. તેમાં છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ અને સયાજીરાવ ગાયકવાડ તૃતીય જેવા મહાન વ્યક્તિત્વોના યોગદાનને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.
વિભાગના જણાવ્યા મુજબ, કોર્સનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓને નેતૃત્વ અને સામાજિક પરિવર્તન વચ્ચેના સંબંધને વૈજ્ઞાનિક રીતે સમજાવવાનો છે.
મેક્સ વેબરના ‘કેરિઝ્મેટિક લીડરશિપ’ સાથે તુલના
ડૉ. વીરેન્દ્ર સિંહે કોર્સના શૈક્ષણિક આધાર વિશે સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું કે આ અભ્યાસ મેક્સ વેબરના ‘કેરિઝ્મેટિક લીડરશિપ’ના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
તેમણે જણાવ્યું કે જેમ મહાત્મા ગાંધી અને માર્ટિન લૂથર કિંગ જેવા નેતાઓમાં કરિશ્માઈ નેતૃત્વ જોવા મળ્યું હતું, તેમ આજના સમયમાં નરેન્દ્ર મોદીનું નેતૃત્વ પણ સમાજશાસ્ત્રીય અભ્યાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
તેમના મતે, કોઈ નેતાને પસંદ કે નાપસંદ કરવાનું એક અલગ વિષય છે, પરંતુ સમાજશાસ્ત્રના અભ્યાસ માટે આવા પ્રભાવશાળી નેતાઓનું વિશ્લેષણ કરવું જરૂરી બને છે.
કોર્સમાં શું-શું અભ્યાસ થશે?
‘મોદી તત્વ’ હેઠળ વિદ્યાર્થીઓ માટે અનેક આધુનિક અને પ્રાસંગિક મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં મીડિયા, ડિજિટલ નેશનલિઝમ, નાગરિકતા, અસહમતિ, વૈશ્વિકીકરણ અને ઓળખની રાજનીતિ જેવા વિષયો આવરી લેવાશે.
આ ઉપરાંત, નીતિગત નિર્ણયોનું પણ વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે, જેમાં નોટબંધી, ડિજિટલ ક્રાંતિ, FASTag અને જળ શક્તિ મંત્રાલય જેવી પહેલોને સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
વિભાગના મતે, આ નીતિઓ દ્વારા શાસન અને જનતા વચ્ચેના સંબંધને સમજવામાં મદદ મળશે.
RSS ના સમાવેશ પાછળનું કારણ
અભ્યાસક્રમમાં RSS ને સામેલ કરવાના નિર્ણય અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. ડૉ. સિંહે જણાવ્યું કે નીતિ આયોગ સાથે સંકળાયેલા પ્રોજેક્ટ્સ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓએ ગામડાંઓમાં સર્વેક્ષણ કરતી વખતે RSS સાથે જોડાયેલા લોકોની સામાજિક કામગીરીને નજીકથી જોઈ હતી.
આથી, સંગઠનના સામાજિક પ્રભાવનું વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ જરૂરી લાગ્યું અને તેને કોર્સમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતનું આ અનોખું ગામ જ્યાં કોઈના ઘરે નથી સળગતો ચૂલો : આખું ગામ એકસાથે બેસીને જમે છે ચોખ્ખું દેશી ભોજન!
ચર્ચા અને વિવાદ બંને
આ અભ્યાસક્રમને લઈને વિવિધ પ્રતિક્રિયાઓ સામે આવી રહી છે. કેટલાક વર્ગો તેને નવીન અને સમયોચિત અભિગમ ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક આ નિર્ણયને શૈક્ષણિક નિષ્પક્ષતા સામેનો પ્રશ્ન માની રહ્યા છે.
