મધ્ય પ્રદેશમાં કેન-બેતવા પ્રોજેક્ટ વિરોધ પર પોલીસ કાર્યવાહી : આદિવાસી પ્રદર્શનકારીઓને હટાવાયા

મધ્ય પ્રદેશના છતરપુર જિલ્લામાં કેન-બેતવા નદી જોડાણ (Ken-Betwa River Link) પ્રોજેક્ટ અને અન્ય સિંચાઈ યોજનાઓ સામે છેલ્લા 15 દિવસથી ચાલી રહેલા આદિવાસી વિરોધ પ્રદર્શનનો રવિવારે પોલીસ કાર્યવાહી બાદ અંત આવ્યો. પોલીસ અને વહીવટી તંત્રે બરાણા નદી કિનારે કૂપી ગામ નજીક ઉભા કરાયેલા વિરોધ સ્થળને ખાલી કરાવ્યું અને અનિશ્ચિત ઉપવાસ પર રહેલા આંદોલનના નેતા અમિત ભટનગરને સારવાર માટે હોસ્પિટલમાં ખસેડ્યા. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે સતત ભારે વરસાદને કારણે નદીમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધી રહ્યું હોવાથી પ્રદર્શનકારીઓની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને આ પગલું ભરવામાં આવ્યું. ઘટનાસ્થળના વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર સામે આવ્યા છે, જેમાં મોટાભાગે મહિલાઓ સહિતના પ્રદર્શનકારીઓ એકબીજાનો હાથ પકડીને નદી પાર કરવાનો પ્રયાસ કરતા જોવા મળે છે, જ્યારે પોલીસ કર્મચારીઓ તેમને પાણીમાંથી બહાર આવવા અપીલ કરતા જોવા મળે છે. પોલીસ દ્વારા વિરોધ સ્થળ પર બનાવવામાં આવેલા તંબુ તેમજ પ્રદર્શનના ભાગરૂપે તૈયાર કરાયેલી પ્રતીકાત્મક ચિતાઓ પણ દૂર કરવામાં આવી હતી.

14 દિવસથી ઉપવાસ પર રહેલા નેતાની તબિયત બગડી

આંદોલનનું નેતૃત્વ કરી રહેલા સામાજિક કાર્યકર અમિત ભટનગર છેલ્લા 14 દિવસથી અનિશ્ચિત ઉપવાસ પર હતા. પ્રદર્શનકારીઓનો દાવો હતો કે તેમની તબિયત સતત બગડી રહી હતી અને યોગ્ય તબીબી દેખરેખ પણ મળતી નહોતી. રવિવારે પોલીસ તેમને હોસ્પિટલ લઈ ગઈ. બીજી તરફ, કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસ દ્વારા બળજબરી કરવામાં આવી હતી, જોકે અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ કાર્યવાહી માત્ર જીવના જોખમને ટાળવા માટે કરવામાં આવી હતી. આંદોલનકારીઓએ પોલીસની કાર્યવાહી પર અસંતોષ વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે તેમની મુખ્ય માંગણીઓ અંગે કોઈ સ્પષ્ટ ખાતરી આપવામાં આવી નથી. તેઓ યોગ્ય વળતર, પારદર્શક જમીન અધિગ્રહણ પ્રક્રિયા અને અસરગ્રસ્ત પરિવારોના પુનર્વસનની માંગ લાંબા સમયથી ઉઠાવી રહ્યા છે.

શું છે પ્રદર્શનકારીઓની મુખ્ય માંગ?

વિરોધ કરનારા આદિવાસી અને ખેડૂતોનો આરોપ છે કે કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ ઉપરાંત મઝગાંવ, રુંજ, નૈગુવા અને અન્ય સિંચાઈ યોજનાઓથી હજારો પરિવારો પર વિસ્થાપનની અસર પડી છે. તેમનો દાવો છે કે અનેક પાત્ર પરિવારોને યોગ્ય વળતર મળ્યું નથી, ગ્રામસભાની કાર્યવાહી પારદર્શક રીતે કરવામાં આવી નથી અને પુનર્વસન પ્રક્રિયામાં ગંભીર ગેરરીતિઓ થઈ છે. તેઓ દરેક અસરગ્રસ્ત પરિવારને પૂરતું વળતર, જમીન અને

સન્માનજનક પુનર્વસનની માંગ કરી રહ્યા છે.

પ્રદર્શન દરમિયાન આંદોલનકારીઓએ 'જલ સત્યાગ્રહ', 'ચિતા આંદોલન' અને પ્રતીકાત્મક 'ફાંસી સત્યાગ્રહ' જેવા વિરોધના વિવિધ સ્વરૂપો અપનાવ્યા હતા. મહિલાઓએ નદીમાં ઊભા રહીને વિરોધ નોંધાવ્યો હતો, જ્યારે પ્રતીકાત્મક ચિતાઓ પર સૂઈને પોતાના વિસ્થાપનના ભયને વ્યક્ત કર્યો હતો.

દેશની પ્રથમ નદી જોડાણ યોજના

કેન-બેતવા નદી જોડાણ પ્રોજેક્ટ દેશની પ્રથમ રાષ્ટ્રીય નદી જોડાણ યોજના તરીકે ઓળખાય છે. આ યોજના હેઠળ કેન નદીનું વધારાનું પાણી બેતવા નદીમાં પહોંચાડીને મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશના બુંદેલખંડ વિસ્તારમાં સિંચાઈ અને પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધિ વધારવાનો સરકારનો ઉદ્દેશ છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ યોજના લાંબા ગાળે દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારોને મોટો લાભ પહોંચાડશે અને લાખો હેક્ટર જમીનને સિંચાઈ મળશે.

પરંતુ પર્યાવરણવિદો અને અસરગ્રસ્ત લોકોનો એક વર્ગ દલીલ કરે છે કે આ યોજનાથી જંગલ વિસ્તાર, જૈવ વૈવિધ્ય અને સ્થાનિક સમુદાયોના જીવન પર લાંબા ગાળાની અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને જમીન અધિગ્રહણ અને પુનર્વસનને લઈને સતત પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.

આ પણ વાંચો: Facebook સર્વર ડાઉન : વિશ્વભરના હજારો યુઝર્સને લોગિનથી લઈને વેબસાઇટ સુધીની સેવાઓમાં પડી રહી છે મુશ્કેલી

આગળ શું?

રવિવારની કાર્યવાહી બાદ હાલ વિરોધ સ્થળ ખાલી કરાવવામાં આવ્યું છે, પરંતુ પ્રદર્શનકારીઓએ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે જો તેમની માંગણીઓનો સંતોષકારક ઉકેલ નહીં આવે તો તેઓ ફરીથી આંદોલન શરૂ કરી શકે છે. બીજી તરફ, રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે પાત્ર પરિવારો માટે વળતર અને પુનર્વસનની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી રહી છે અને સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને જ પોલીસ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.