ભારતીય વાયુસેનાનું ઐતિહાસિક ફાઇટર જેટ 'મિગ-21 બાઇસન' સપ્ટેમ્બર 2025માં સંપૂર્ણપણે નિવૃત્ત થવા જઈ રહ્યું છે. સૌથી જૂની ફાઇટર સીરિઝનું અંતિમ અધ્યાય હવે પુરું થવાની તજવીજ શરૂ થઈ ગઈ છે. હાલે સેવામાં રહેલા 'કોબ્રા' અને 'પેન્થર્સ' નામના બે સ્ક્વોડ્રન માટે 'નંબર પ્લેટિંગ' કરવામાં આવશે.
મિગ-21 – શૂરવીરોની સાખ
મિગ-21 એ 1960ના દાયકાનું ભારત માટેનું પ્રથમ સુપરસોનિક ફાઇટર જેટ હતું. આ વિમાને 1965, 1971 અને કારગિલ યુદ્ધ, તેમજ બાલાકોટ એરસ્ટ્રાઇક બાદ વિંગ કમાન્ડર અભિનંદનના દુશ્મન વિમાને પછાડવા સુધીની યાત્રા કરી છે.
ભારતનો ઐતિહાસિક મૈત્રીમિત્ર
મિગ-21 ભારતે પ્રથમ વખત 1961માં ખરીદવાનું શરૂ કર્યું હતું અને 1964થી સેવા આપી હતી. દુનિયાભરમાં મિગ-21નો સૌથી મોટો ઓપરેટર ભારત રહ્યું છે. વર્ષોથી તેને અપગ્રેડ કરી 'મિગ-21 બાઇસન' બનાવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તાજેતરના કાળમાં સુરક્ષા સંબંધી પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને તેને નિવૃત્ત કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
વાયુસેનાની તાકાતમાં ઘટાડો
મિગ-21ના નિવૃત્તિ બાદ, વાયુસેનાની સ્ક્વોડ્રન સંખ્યા 31થી ઘટીને 29 રહેશે, જ્યારે મંજૂર ક્ષમતા 42 સ્ક્વોડ્રનની છે. ચીન અને પાકિસ્તાન જેવી બે મોરચાની આકાંક્ષા સામે ભારત માટે આ તીવ્ર ચિંતા છે.
હાલના ફાઇટર સ્ક્વોડ્રન વિતરણ
સુખોઈ-30MKI: 13 સ્ક્વોડ્રન
જગુઆર: 6 સ્ક્વોડ્રન
મિરાજ-2000: 3 સ્ક્વોડ્રન
મિગ-29: 3 સ્ક્વોડ્રન
મિગ-21 બાઇસન: 2 સ્ક્વોડ્રન (સપ્ટેમ્બરે નિવૃત્ત)
રાફેલ: 2 સ્ક્વોડ્રન
તેજસ (LCA Mk1): 2 સ્ક્વોડ્રન
તેજસ પર આશા
ભારત હવે હાલમાં વિલંબે રહેલા તેજસ Mk1-A વિમાનોની આવકની રાહ જોવી રહી છે, જે નવા સ્ક્વોડ્રન બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. રક્ષામંત્રાલયે HAL પાસેથી 83 તેજસ Mk1-A ઓર્ડર આપ્યા છે, જેમાં પહેલી ડિલિવરી આગામી વર્ષના મધ્ય સુધી અપેક્ષિત છે.
નંબર પ્લેટિંગ – સ્ક્વોડ્રન સંસ્કૃતિ જીવંત રહેશે
સ્ક્વોડ્રનને નંબર પ્લેટિંગ કરવાથી એ "બંદ" નહીં પણ "સ્થગિત" ગણાય છે. જ્યારે નવા વિમાન ઉપલબ્ધ થશે ત્યારે તે જ સ્ક્વોડ્રન ફરીથી તેના ઇતિહાસ અને મહિમા સાથે જીવંત થશે.
