ભારત સરકાર દ્વારા શ્રમ ક્ષેત્રમાં લાંબા સમયથી ચાલતા નિયમોને વિસ્તૃત રૂપે સુધારીને નવા આયામ આપ્યા છે. કુલ 29 જુદા જૂના કામદાર કાયદાઓને સમાવીને સરકાર ચાર નવી શ્રમ સંહિતાઓ અમલમાં મૂકી રહી છે, જે 21 નવેમ્બરથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે લાગુ થશે. આ નવી વ્યવસ્થા રોજગારના તમામ ક્ષેત્રોમાં વધુ સુવ્યવસ્થિત નિયમન, સરળ પ્રક્રિયા અને કામદારોના હકના મજબૂત રક્ષણને ધ્યાનમાં રાખીને ઘડવામાં આવી છે.
આ સંહિતાઓમાં Wage Code 2019, Industrial Relations Code 2020, Social Security Code 2020 અને Occupational Safety Health and Working Conditions Code 2020નો સમાવેશ થાય છે. પૂર્ણ સમય, કરાર આધારિત, પાર્ટ ટાઇમ કે ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ દ્વારા કાર્યરત દરેક પ્રકારના કર્મચારીઓ પર આ સુધારાઓનો સીધો પ્રભાવ પડશે.
નવા માળખામાં દરેક શ્રમિક માટે રાષ્ટ્રીય લઘુત્તમ વેતનનો કાયદેસર હક સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યો છે, જે આગળ જઈને અસંગઠિત ક્ષેત્રના કામદારોને વિશેષ સુરક્ષા આપશે. વેતનની નવી વ્યાખ્યા અનુસાર કુલ વેતનમાં ઓછામાં ઓછું પચાસ ટકા હિસ્સો મૂળ પગારનો હોવો જરૂરી હોવાથી કેટલાક કર્મચારીઓ માટે વર્તમાન ટેક હોમ પેમાં ઘટાડો નોંધાઇ શકે છે, પરંતુ PF અને gratuity જેવા લાંબા ગાળાના લાભોમાં વધારો થશે.
પ્રથમ વખત gig અને platform આધારિત કામદારોને સામાજિક સુરક્ષાની વ્યાપક વ્યવસ્થામાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. વિવિધ એગ્રીગેટર્સને પોતાના ટર્નઓવરનો એક ભાગ નિર્ધારિત ભંડોળમાં જમા કરાવવાનો રહેશે જેથી જીવન સુરક્ષા, disability cover અને અન્ય કલ્યાણ લાભો ઉપલબ્ધ થઈ શકે.
નિયત સમયગાળાની નોકરી ધરાવતા કર્મચારીઓ માટે gratuity પાત્રતા એક વર્ષ સુધી ઘટાડવામાં આવવાથી ટૂંકા ગાળાના કર્મચારીઓને વધારાની નાણાકીય સ્થિરતા મળશે. દરેક કર્મચારીને appointment letter આપવાની ફરજ નોકરીદાતાઓ પર મૂકવામાં આવી છે, જે કાર્યની શરતો અને પગાર સંબંધિત તમામ વિગતોનું સત્તાવાર દસ્તાવેજીકરણ કરે છે, આથી પારદર્શિતા મજબૂત બને છે.
ઓવરટાઇમ માટે double wage rate ફરજિયાત કરાયો છે, જ્યારે paid leave માટે કામના દિવસોની લાયકાત 240 દિવસથી ઘટાડી 180 દિવસ કરવામાં આવી છે જેથી નવા ભરતી થયેલ કર્મચારીઓને પણ વહેલા લાભ મળી શકે. સેવા ક્ષેત્ર માટે mutually agreed work from homeની જોગવાઈ ઉમેરવામાં આવી છે, જે કાર્યસુગમતા વધારશે.
40 વર્ષથી વધુ ઉંમરના કામદારોને મફત annual health check up આપવાની ફરજ નોકરીદાતાઓ પર હશે. પગાર ચૂકવણી માટે પણ સ્પષ્ટ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે, જેમાં માસિક વેતન આગામી મહિનાના સાત દિવસની અંદર ચૂકવવું ફરજિયાત છે અને નોકરી છૂટા થવાના મામલે બે કાર્યકારી દિવસની અંદર ચુકવણી કરવાની રહેશે.
નવા કોડ હેઠળ home to work commute દરમિયાન થતા અકસ્માતોને પણ job related માનવામાં આવશે અને આવા કેસો વળતર માટે પાત્ર ગણાશે.
આ બદલાવ ભારતના શ્રમ ક્ષેત્રને વધુ આધુનિક, સુરક્ષિત અને પારદર્શક બનાવવાના સરકારના મોટા પ્રયત્નની દિશામાં એક નિર્ણાયક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
