હવે તલાશી અભિયાન, ધરપકડ અથવા અન્ય કોઈ પણ સરકારી કાર્યવાહી દરમિયાન પોલીસકર્મીઓ સાદા કપડાંમાં જઈ શકશે નહીં. પોલીસકર્મીઓએ ફરજિયાત રીતે વરદી પહેરીને જ કામગીરી કરવી પડશે. આ અંગે પોલીસ કમિશનર કચેરી દ્વારા નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે.
કોલકાતામાં 24 મેના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલી આ સૂચનામાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે કે કોઈ પણ પોલીસ કાર્યવાહી દરમિયાન સાદા કપડાંમાં જવું નિયમોનું ઉલ્લંઘન ગણાશે. જો કોઈ વિશેષ પરિસ્થિતિમાં સામાન્ય કપડાંમાં જવું અનિવાર્ય હોય, તો તેના માટે પૂર્વ મંજૂરી ઉચ્ચ અધિકારીઓ પાસેથી લેવી પડશે. આ નિર્ણયને પોલીસિંગ સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા વધારવા અને સામાન્ય નાગરિકોમાં વિશ્વાસ મજબૂત બનાવવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
પોલીસકર્મીઓની ઓળખ સ્પષ્ટ રાખવાના નિર્દેશ
નવી માર્ગદર્શિકામાં માત્ર વરદી પહેરવાનો જ નહીં પરંતુ પોલીસકર્મીઓની ઓળખ સ્પષ્ટ રહે તે બાબતે પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. કોઈ પણ તલાશી કે ધરપકડ દરમિયાન કાર્યવાહી કરનાર અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની ઓળખ સરળતાથી થઈ શકે તે માટે ખાસ સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં દેશના વિવિધ ભાગોમાં સાદા કપડાંમાં થતી પોલીસ કાર્યવાહી અંગે અનેક વિવાદો સામે આવ્યા હતા. કેટલાક કિસ્સાઓમાં સામાન્ય લોકો માટે એ ઓળખવું મુશ્કેલ બનતું હતું કે કાર્યવાહી કરનાર વ્યક્તિ ખરેખર પોલીસ કર્મચારી છે કે નહીં. આવી સ્થિતિમાં ગેરસમજ, ગભરાટ અને કાયદાકીય વિવાદો ઊભા થતા હતા.
કોલકાતા પોલીસનો આ નિર્ણય એ પ્રકારની પરિસ્થિતિઓને ટાળવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. અધિકારીઓનું માનવું છે કે વરદીમાં કામગીરી થવાથી પોલીસ અને નાગરિકો વચ્ચે વિશ્વાસ વધશે તેમજ કાર્યવાહી વધુ કાયદેસર અને પારદર્શક દેખાશે.
આ પણ વાંચો: હવાઈ મુસાફરોને મોટો ઝટકો : દેશની બે મોટી એરલાઇન્સે અમદાવાદ સહિતની ડોમેસ્ટિક ફ્લાઈટો ઘટાડી, જાણો શું છે કારણ?
ખાસ યુનિટોને નિયમમાંથી અપાઈ મુક્તિ
જોકે આ નિયમ તમામ વિભાગો માટે ફરજિયાત બનાવાયો નથી. પોલીસ કમિશનર કચેરીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સ (STF), ડિટેક્ટિવ વિભાગ, સાયબર ક્રાઈમ શાખા, એન્ફોર્સમેન્ટ બ્રાન્ચ અને અન્ય ખાસ તપાસ એજન્સીઓને આ નિયમમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે.
આ વિભાગો ઘણીવાર ગુપ્ત તપાસ, ટેક્નિકલ ઓપરેશન અથવા સંવેદનશીલ ગુનાખોરીના કેસોમાં કાર્યરત હોય છે. આવા કેસોમાં સાદા કપડાંમાં કામગીરી કરવી જરૂરી બનતી હોય છે. તેથી તેમની કામગીરીને ધ્યાનમાં રાખીને આ છૂટ આપવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ખાસ યુનિટો માટે પણ જરૂરી પરિસ્થિતિઓમાં ઓળખ અને પ્રક્રિયાત્મક નિયમોનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે.
'ડી.કે. બસુ કેસ'નો પણ કરવામાં આવ્યો ઉલ્લેખ
નવી સૂચનામાં વર્ષ 1997ના ચર્ચિત ડી.કે. બસુ વર્સેસ પશ્ચિમ બંગાળ કેસનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ કેસમાં ભારતનું સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયએ ધરપકડ અને પોલીસ કસ્ટડી દરમિયાન પોલીસના વર્તન અને નાગરિકોના અધિકારો અંગે મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ઐતિહાસિક ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ધરપકડ અથવા પૂછપરછ દરમિયાન પોલીસકર્મીઓની ઓળખ સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ અને દરેક કાર્યવાહી કાયદાકીય પ્રક્રિયા મુજબ થવી જોઈએ. કોર્ટે માનવ અધિકારોના રક્ષણ અને કાયદાના દુરુપયોગને અટકાવવા માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ દિશાનિર્દેશો આપ્યા હતા. આ માર્ગદર્શિકામાં એ પણ જણાવાયું હતું કે ધરપકડ કરાયેલા વ્યક્તિના પરિવારજનોને માહિતી આપવી, મેડિકલ ચેકઅપ કરાવવો અને કાર્યવાહીનો યોગ્ય રેકોર્ડ રાખવો જરૂરી છે.
પોલીસિંગ સિસ્ટમમાં સુધારાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું
વિશ્લેષકો અને કાયદાકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કોલકાતા પોલીસનો આ નિર્ણય ભવિષ્યમાં દેશની અન્ય પોલીસ એજન્સીઓ માટે પણ ઉદાહરણરૂપ બની શકે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પોલીસિંગ સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા, જવાબદારી અને માનવ અધિકારોના મુદ્દાઓ પર સતત ચર્ચા ચાલી રહી છે.
નાગરિક સંગઠનો લાંબા સમયથી એવી માંગ કરી રહ્યા હતા કે પોલીસ કાર્યવાહી દરમિયાન સ્પષ્ટ ઓળખ અને કાયદેસર પ્રક્રિયાનો કડક અમલ થવો જોઈએ. હવે કોલકાતા પોલીસના આ નિર્ણયને તે દિશામાં સકારાત્મક પહેલ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. વરદીમાં કાર્યવાહી થવાથી સામાન્ય લોકોમાં સુરક્ષાની લાગણી વધશે અને નકલી પોલીસ અથવા ગેરકાયદેસર દબાણના બનાવો પણ ઘટી શકે છે.
સામાન્ય નાગરિકો માટે શું બદલાશે?
આ નવી વ્યવસ્થાથી હવે સામાન્ય નાગરિકો માટે પોલીસ કર્મચારીઓને ઓળખવું સરળ બનશે. કોઈ પણ કાર્યવાહી દરમિયાન વરદીધારી પોલીસકર્મીઓ હાજર રહેશે, જેના કારણે લોકો વધુ વિશ્વાસપૂર્વક સહકાર આપી શકશે. સાથે જ જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાને પોલીસ કહીને ગેરકાયદેસર રીતે દબાણ કરવાનો પ્રયાસ કરશે તો તેની ઓળખ પણ સરળતાથી થઈ શકશે. કાયદાકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણયથી પોલીસ અને જનતા વચ્ચેનો અંતર ઘટાડવામાં મદદ મળશે.
