Jagannath Rath Yatra 2026: પુરી ધામમાં યોજાતી ભગવાન જગન્નાથની વિશ્વવિખ્યાત રથયાત્રા માત્ર ધાર્મિક ઉત્સવ નથી, પરંતુ તે ભક્તિ, પરંપરા, પૌરાણિક કથાઓ અને લોકઆસ્થાના અદ્ભુત સંગમનું પ્રતિક છે. દર વર્ષે લાખો ભક્તો આ મહાપર્વના સાક્ષી બનવા માટે ઓડિશાના પુરી પહોંચે છે. ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાની આ યાત્રા અનેક માન્યતાઓ અને અનોખી પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલી છે, જે સદીઓથી ભક્તોને આકર્ષતી આવી છે. રથયાત્રાના અંતિમ તબક્કે એક એવી રસપ્રદ પરંપરા ભજવવામાં આવે છે, જેમાં ભગવાન જગન્નાથને પોતાની નારાજ પત્ની માતા લક્ષ્મીને મનાવવા માટે ખાસ પ્રયત્નો કરવા પડે છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે જગતના પાલનહાર ભગવાનને પણ પત્નીનો ગુસ્સો શાંત કરવા માટે મીઠા રસગુલ્લાનો સહારો લેવો પડે છે. આ પરંપરા આજે પણ પુરીના શ્રીમંદિરમાં ભવ્ય રીતે નિભાવવામાં આવે છે અને ભક્તોમાં વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહે છે.
ભાઈ-બહેન સાથે ગુંડિચા મંદિરે જાય છે ભગવાન જગન્નાથ
પુરીના શ્રીજગન્નાથ મંદિરમાં ભગવાન જગન્નાથ તેમના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા સાથે બિરાજમાન છે. રથયાત્રા પહેલા ભગવાન 15 દિવસ સુધી એકાંતવાસમાં રહે છે, જેને ‘અનાસર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભગવાન અસ્વસ્થ હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તેમને ઔષધીય લેપ તથા વિશેષ સેવાઓ અર્પણ કરવામાં આવે છે. સ્વસ્થ થયા બાદ ભગવાન જગન્નાથ ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા સાથે રથમાં બેસીને ગુંડિચા મંદિરે જાય છે, જેને તેમની માસીનું ઘર માનવામાં આવે છે. જોકે આ યાત્રામાં ભગવાન પોતાની પત્ની માતા લક્ષ્મીને શ્રીમંદિરમાં જ છોડીને નીકળી જાય છે, જેનાથી આગળ એક રસપ્રદ પૌરાણિક પ્રસંગ સર્જાય છે.
હેરા પંચમી પર માતા લક્ષ્મીનો પ્રગટ થાય છે ક્રોધ
ભગવાન જગન્નાથ પોતાની પત્નીને સાથે લીધા વિના પ્રવાસે નીકળી જતા માતા લક્ષ્મી નારાજ થઈ જાય છે. રથયાત્રાના પાંચમા દિવસે ઉજવાતી ‘હેરા પંચમી’ની પરંપરા આ જ પ્રસંગ સાથે જોડાયેલી છે. માન્યતા અનુસાર, માતા લક્ષ્મી ગુસ્સામાં ગુંડિચા મંદિર સુધી પહોંચે છે અને ભગવાન જગન્નાથના રથનો એક ભાગ તોડી નાખે છે. ત્યારબાદ તેઓ હેરા ગોહિરી સાહી મંદિર તરફ પરત ફરે છે. આ અનોખી વિધિ આજે પણ પુરીમાં પરંપરાગત રીતે ભજવવામાં આવે છે અને હજારો શ્રદ્ધાળુઓ આ પ્રસંગ નિહાળવા ઉમટી પડે છે.
બાહુડા યાત્રા બાદ પણ શાંત થતો નથી વિવાદ
ગુંડિચા મંદિરમાં સાત દિવસ વિતાવ્યા બાદ ભગવાન જગન્નાથ ફરી શ્રીમંદિર તરફ પરત ફરે છે. આ પરત ફરવાની યાત્રાને ‘બાહુડા યાત્રા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પરંતુ ભગવાનના આગમન છતાં માતા લક્ષ્મીનો ગુસ્સો તરત શાંત થતો નથી. રથયાત્રાના અંતિમ દિવસે ‘નિલાદ્રી બિજય’ની પરંપરા ઉજવાય છે. જ્યારે ભગવાન જગન્નાથ શ્રીમંદિરના મુખ્ય દ્વાર પર પહોંચે છે ત્યારે માતા લક્ષ્મીના આદેશથી મંદિરના દરવાજા અંદરથી બંધ કરી દેવામાં આવે છે. ભગવાનને મંદિરમાં પ્રવેશની મંજૂરી મળતી નથી અને સેવકો વચ્ચે મનામણીનો અનોખો પ્રસંગ સર્જાય છે.
આ પણ વાંચો: અમદાવાદ રથયાત્રા પૂર્વે AMC એક્શન મોડમાં : રૂટ પરથી ગેરકાયદે દબાણો હટાવવાનું સઘન અભિયાન શરૂ
રસગુલ્લાની મીઠાશથી ઓગળે છે માતા લક્ષ્મીનો ગુસ્સો
માતા લક્ષ્મીને મનાવવા માટે ભગવાન જગન્નાથ અંતે એક વિશેષ ભેટ અર્પણ કરે છે. ભગવાન તરફથી ઓડિશાની પ્રખ્યાત મીઠાઈ રસગુલ્લાનો પ્રસાદ માતા લક્ષ્મીને અર્પણ કરવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ, રસગુલ્લાની મીઠાશથી માતા લક્ષ્મીનો ગુસ્સો ઓગળી જાય છે અને તેઓ પ્રસન્ન થઈ ભગવાનને માફ કરી દે છે. ત્યારબાદ મંદિરના દ્વાર ખોલવામાં આવે છે અને ભગવાન જગન્નાથ ફરી શ્રીમંદિરમાં પ્રવેશ કરે છે. આ પરંપરાને કારણે ઓડિશામાં નિલાદ્રી બિજયનો દિવસ ‘રસગુલ્લા દિવસ’ તરીકે પણ ઉજવવામાં આવે છે. આ પ્રસંગ માત્ર ધાર્મિક આસ્થાનું પ્રતિક નથી, પરંતુ દામ્પત્ય જીવનમાં પ્રેમ, મનામણી અને સંબંધોની મીઠાશનો પણ સુંદર સંદેશ આપે છે.
આસ્થા અને પરંપરાનું અનોખું પ્રતિક
ભગવાન જગન્નાથ અને માતા લક્ષ્મીની આ પૌરાણિક કથા ભક્તોમાં વિશેષ લોકપ્રિય છે. રથયાત્રા દરમિયાન ભક્તો માત્ર ભગવાનના દર્શન જ નહીં પરંતુ આ અનોખી પરંપરાઓને પણ નજીકથી અનુભવે છે. સદીઓથી ચાલી આવતી આ પરંપરા આજે પણ ભક્તિ, સંસ્કૃતિ અને લોકવારસાનો જીવંત વારસો બની રહી છે. ભગવાન જગન્નાથ અને માતા લક્ષ્મી વચ્ચેનો આ મીઠો પ્રસંગ રથયાત્રાને વધુ ભાવનાત્મક અને વિશિષ્ટ બનાવે છે.
