Jagannath Rath Yatra 2026: હિંદુ ધર્મના સૌથી ભવ્ય અને ઐતિહાસિક ધાર્મિક ઉત્સવોમાંની એક જગન્નાથ રથયાત્રા આ વર્ષે 16 જુલાઈ, 2026 (ગુરુવાર)થી શરૂ થઈ રહી છે. દર વર્ષે અષાઢ શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયા તિથિએ ઓડિશાના પુરી સ્થિત પ્રસિદ્ધ જગન્નાથ મંદિરમાંથી ભગવાન જગન્નાથ, તેમના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા ભવ્ય રથોમાં બેસીને નગરવિહાર માટે નીકળે છે.
પરંતુ આ યાત્રા જેટલી પ્રસિદ્ધ છે, એટલું જ રહસ્યમય છે ભગવાન જગન્નાથનું સ્વરૂપ. તેમના હાથ-પગ સંપૂર્ણ નથી, આંખો અસાધારણ રીતે વિશાળ છે અને મૂર્તિ અન્ય દેવતાઓથી સંપૂર્ણપણે અલગ દેખાય છે. આખરે ભગવાનની મૂર્તિ અધૂરી કેમ છે? તેની પાછળની પૌરાણિક કથા આજે પણ લાખો ભક્તોમાં આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.
ભગવાન જગન્નાથની અધૂરી મૂર્તિ પાછળની પૌરાણિક કથા
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ પરંપરાની શરૂઆત માલવાના રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નના સમયમાં થઈ હતી. રાજા ભગવાન વિષ્ણુના પરમ ભક્ત હતા. એક રાત્રે ભગવાને તેમને સ્વપ્નમાં દર્શન આપી ભવ્ય મંદિર બનાવવાનો આદેશ આપ્યો અને જણાવ્યું કે તેઓ એક વિશિષ્ટ સ્વરૂપમાં પ્રગટ થવા માંગે છે. ભગવાનના આદેશ બાદ રાજાએ મૂર્તિ નિર્માણ માટે યોગ્ય લાકડાની શોધ શરૂ કરી. કહેવામાં આવે છે કે તેમને સમુદ્ર કિનારે એક દિવ્ય લાકડું મળ્યું, જે ન તો પાણીમાં ડૂબતું હતું, ન આગમાં બળતું હતું અને જેને સ્પર્શ કરતાં મનને અદભૂત શાંતિનો અનુભવ થતો હતો.
ભગવાન વિશ્વકર્મા વૃદ્ધ કારીગરના વેશમાં આવ્યા
લાકડું તો મળી ગયું, પરંતુ મૂર્તિ બનાવે એવો કુશળ શિલ્પી મળતો નહોતો. ત્યારે એક રહસ્યમય વૃદ્ધ રાજા પાસે આવ્યા અને કહ્યું કે તેઓ ભગવાનની મૂર્તિઓ બનાવશે.
ધાર્મિક કથા મુજબ, આ વૃદ્ધ સ્વયં ભગવાન વિશ્વકર્મા હતા. પરંતુ તેમણે એક શરત મૂકી કે 21 દિવસ સુધી કોઈપણ વ્યક્તિ કાર્યશાળાનો દરવાજો ખોલશે નહીં. જો કોઈ દરવાજો ખોલશે તો તેઓ અધૂરું કામ છોડીને ચાલ્યા જશે.
રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ને આ શરત સ્વીકારી લીધી.
માત્ર 15મા દિવસે ખુલી ગયો દરવાજો
શરૂઆતના કેટલાક દિવસો સુધી કાર્યશાળામાંથી લાકડું કોતરવાના અવાજો આવતા રહ્યા. પરંતુ થોડા દિવસો પછી અચાનક અંદરથી કોઈ અવાજ આવવાનું બંધ થઈ ગયું.
રાજા ચિંતિત થઈ ગયા. તેમને લાગ્યું કે કદાચ વૃદ્ધ શિલ્પી સાથે કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના બની હશે.
ચિંતા વચ્ચે રાજાએ 21 દિવસ પૂર્ણ થવાની રાહ જોયા વિના 15મા દિવસે જ દરવાજો ખોલી નાખ્યો.
અધૂરી મૂર્તિઓ જ બની ભગવાનનું પ્રિય સ્વરૂપ
રાજાએ અંદર જઈને જોયું તો વૃદ્ધ કારીગર ત્યાં નહોતા. પરંતુ ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાની ત્રણ મૂર્તિઓ ત્યાં હાજર હતી, જે હજુ સંપૂર્ણ તૈયાર થઈ નહોતી.
મૂર્તિઓના હાથ-પગ અધૂરા હતા. રાજા ખૂબ દુઃખી થયા કે તેમની ઉતાવળને કારણે ભગવાનની મૂર્તિઓ અધૂરી રહી ગઈ.
ત્યારે આકાશવાણી થઈ કે,
"રાજન, તમે સમય પહેલાં દ્વાર ખોલી દીધો. તેથી મારું આ સ્વરૂપ અધૂરું રહી ગયું. પરંતુ આ જ મારું સૌથી પ્રિય સ્વરૂપ છે અને કલિયુગમાં હું આ જ સ્વરૂપે પૂજાઈશ."
એવી માન્યતા છે કે ત્યારથી ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાની આ અધૂરી મૂર્તિઓની જ પૂજા કરવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો: '18 ગજરાજ, 103 ટ્રક અને 3 કિમી લાંબો કાફલો' : DyCM હર્ષ સંઘવીએ જણાવી Rathyatra 2026 ની સંપૂર્ણ તૈયારીઓ
દર વર્ષે કેમ નીકળે છે રથયાત્રા?
પુરીની પ્રસિદ્ધ રથયાત્રા દરમિયાન ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રા પોતાના ભવ્ય રથોમાં બેસીને મુખ્ય મંદિરથી ગુન્ડીચા મંદિર સુધીની યાત્રા કરે છે.
આ યાત્રા ભગવાનના ભક્તો સુધી સ્વયં પહોંચવાના પ્રતીક તરીકે માનવામાં આવે છે. લાખો શ્રદ્ધાળુઓ રથની દોરી ખેંચીને પોતાને ધન્ય માને છે. માન્યતા છે કે ભગવાનના રથને ખેંચવાથી વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
ભગવાન જગન્નાથનું સ્વરૂપ કેમ છે અનોખું?
ભગવાન જગન્નાથની વિશાળ ગોળ આંખો સમગ્ર સૃષ્ટિ પર તેમની સમદૃષ્ટિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. અધૂરા હાથ-પગ એ દર્શાવે છે કે ભગવાન કોઈ એક આકાર કે મર્યાદામાં બંધાયેલા નથી. તેઓ સર્વવ્યાપક, અનંત અને દરેક ભક્તના હૃદયમાં વસતા પરમાત્માનું પ્રતીક છે. આ અનોખું સ્વરૂપ જ જગન્નાથ સંપ્રદાયને અન્ય વૈષ્ણવ પરંપરાઓથી અલગ ઓળખ આપે છે.
આ પણ વાંચો: રથયાત્રાના દિવસે ગુજરાતમાં અમિત શાહનો મેગા પ્લાન : મંગળા આરતી બાદ યોજાશે સરકાર-સંગઠનની મોટી બેઠક
આ માન્યતાનું આધ્યાત્મિક મહત્વ
જગન્નાથની અધૂરી મૂર્તિઓ ભક્તોને એ સંદેશ આપે છે કે પરમાત્મા માટે બાહ્ય પૂર્ણતા કરતાં ભક્તિ વધુ મહત્વની છે. ભગવાન ભક્તના ભાવને સ્વીકારે છે, સ્વરૂપને નહીં. તેથી આજે પણ કરોડો શ્રદ્ધાળુઓ આ અનોખા સ્વરૂપની અખંડ શ્રદ્ધાથી પૂજા કરે છે.
