ભારતના પ્રથમ માનવ અવકાશ મિશન 'ગગનયાન'ને વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સફળતા મળી છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)એ બુધવારે ગગનયાન ક્રૂ મોડ્યુલ માટે વિકસાવવામાં આવેલી મુખ્ય પેરાશૂટ સિસ્ટમનું સફળ પરીક્ષણ પૂર્ણ કર્યું છે. આ પરીક્ષણ સાથે ભારતે પોતાના પ્રથમ માનવ અવકાશ ઉડાન મિશનને સુરક્ષિત અને સફળ બનાવવા માટેની તૈયારીમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું છે. મધ્ય પ્રદેશના શ્યોપુર સ્થિત એરિયલ ડિલિવરી રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ એસ્ટેબ્લિશમેન્ટ (ADRDE)ના ડ્રોપ ઝોનમાં આ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પરીક્ષણનો મુખ્ય હેતુ ગગનયાનના પ્રથમ માનવરહિત G1 મિશન દરમિયાન સર્જાઈ શકે તેવા મહત્તમ ભાર અને દબાણની સ્થિતિમાં મુખ્ય પેરાશૂટની મજબૂતી, વિશ્વસનીયતા અને ડિઝાઇનની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરવાનો હતો.
મુખ્ય પેરાશૂટે તમામ પરીક્ષણ સફળતાપૂર્વક પાર કર્યા
ISROએ પરીક્ષણ પૂર્ણ થયા બાદ જણાવ્યું કે ઇન્ટિગ્રેટેડ મેઇન પેરાશૂટ એરડ્રોપ ટેસ્ટ (IMAT-05) અંતર્ગત ભારતીય વાયુસેનાના IL-76 વિમાનમાંથી લગભગ 2.5 કિલોમીટરની ઊંચાઈએથી એક ડમી એસેમ્બલીને નીચે છોડવામાં આવી હતી. આ એસેમ્બલીમાં મુખ્ય પેરાશૂટ તેમજ ડમી પેલોડનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં એસેમ્બલીને સ્થિર કરવા અને તેની નીચે આવવાની ઝડપ ઘટાડવા માટે 'ડ્રોગ પેરાશૂટ' સફળતાપૂર્વક ખુલ્યું હતું. ત્યારબાદ મુખ્ય પેરાશૂટ કાર્યરત થયું અને તેણે સમગ્ર પેલોડને સુરક્ષિત ગતિ એટલે કે ટર્મિનલ વેલોસિટી સાથે જમીન પર ઉતાર્યું. પરીક્ષણ દરમિયાન તમામ સિસ્ટમોએ અપેક્ષા મુજબ કામગીરી કરી હતી, જેના કારણે ગગનયાન મિશન માટે વિકસાવવામાં આવેલી પેરાશૂટ સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા વધુ મજબૂત બની છે.
IMAT શ્રેણીનું પાંચમું સફળ પરીક્ષણ
ISROએ જણાવ્યું કે IMAT-05 ગગનયાન મિશન માટે હાથ ધરાયેલી ઇન્ટિગ્રેટેડ મેઇન પેરાશૂટ એરડ્રોપ ટેસ્ટ શ્રેણીનું પાંચમું પરીક્ષણ હતું. આ સફળતા બાદ ગગનયાનના પ્રથમ માનવરહિત G1 મિશનમાં ઉપયોગમાં લેવાનારી મુખ્ય પેરાશૂટ સિસ્ટમની કામગીરી અને તેની સલામતી અંગે વધુ વિશ્વાસ મળ્યો છે. ISROના જણાવ્યા અનુસાર આ પરીક્ષણે સાબિત કર્યું છે કે અત્યંત કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં પણ પેરાશૂટ સિસ્ટમ વિશ્વસનીય રીતે કાર્ય કરી શકે છે.
ગગનયાનના પેરાશૂટ સિસ્ટમમાં કુલ 10 પેરાશૂટ
ગગનયાન ક્રૂ મોડ્યુલમાં અત્યાધુનિક પેરાશૂટ સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે, જેમાં કુલ ચાર અલગ-અલગ પ્રકારના 10 પેરાશૂટનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ પેરાશૂટને મોડ્યુલના પૃથ્વી પર સુરક્ષિત ઉતરાણ દરમિયાન અલગ-અલગ જવાબદારીઓ નિભાવવા માટે ખાસ ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે. સિસ્ટમમાં બે 'એપેક્સ કવર સેપરેશન પેરાશૂટ' સામેલ છે, જે રી-એન્ટ્રી દરમિયાન ઊંચા તાપમાનથી પેરાશૂટ વિભાગને સુરક્ષિત રાખતા એપેક્સ કવરને અલગ કરે છે. ત્યારબાદ બે 'ડ્રોગ પેરાશૂટ' મોડ્યુલને સ્થિર રાખે છે અને તેની ઝડપમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે. અંતિમ તબક્કામાં ત્રણ 'પાયલટ પેરાશૂટ' ત્રણ મુખ્ય પેરાશૂટને બહાર કાઢીને સંપૂર્ણ રીતે ખોલે છે, જેના કારણે ક્રૂ મોડ્યુલ સુરક્ષિત ગતિએ જમીન અથવા સમુદ્રમાં ઉતરી શકે છે. આ સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા માનવ અવકાશ મિશનમાં અવકાશયાત્રીઓની સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ગગનયાન મિશન ભારત માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ?
ગગનયાન ભારતનું પ્રથમ સ્વદેશી માનવ અવકાશ મિશન છે, જેના માધ્યમથી ભારતીય અવકાશયાત્રીઓને પૃથ્વીની નીચી કક્ષામાં મોકલવાનો અને સુરક્ષિત રીતે પરત લાવવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો છે. આ મિશન સફળ બન્યા બાદ અમેરિકા, રશિયા અને ચીન પછી ભારત સ્વદેશી ટેક્નોલોજી દ્વારા માનવ અવકાશ મિશન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરનારા વિશ્વના પસંદગીના દેશોમાં સામેલ થશે. ગગનયાન માટે ક્રૂ મોડ્યુલની સલામતી સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું છે અને તેમાં પેરાશૂટ સિસ્ટમની ભૂમિકા નિર્ણાયક છે. તેથી IMAT-05નું સફળ પરીક્ષણ માત્ર ટેક્નિકલ સિદ્ધિ જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ગગનયાન કાર્યક્રમ માટે વિશ્વાસ વધારતું મહત્વપૂર્ણ પગલું પણ છે. આગામી સમયમાં માનવરહિત G1 મિશન અને ત્યારબાદ માનવયુક્ત અવકાશ ઉડાન માટે ISRO વિવિધ મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણો પૂર્ણ કરી રહ્યું છે અને આ સફળતા તે દિશામાં વધુ એક મજબૂત પગલું માનવામાં આવી રહી છે.
