મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ફરી એકવાર ગંભીર સ્તરે પહોંચ્યો છે. ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી બંધ કરવાની જાહેરાત કરીને સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચ્યું છે. ઈરાનની જોઈન્ટ મિલિટરી કમાન્ડે સરકારી ટેલિવિઝન પર આ નિર્ણયની જાહેરાત કરતાં કહ્યું કે લેબનોનમાં ચાલુ રહેલા ઈઝરાયલી હુમલાઓના કારણે આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. થોડા દિવસો પહેલા જ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા શાંતિ કરાર બાદ પરિસ્થિતિ સામાન્ય બનવાની આશા હતી, પરંતુ તાજેતરના વિકાસોએ તે આશાઓને ઝટકો આપ્યો છે.
શાંતિ કરાર પછી પણ વિવાદ શા માટે વધ્યો?
માહિતી મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 17 જૂનની રાત્રે એક મહત્વપૂર્ણ શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા હતા. આ કરારનો મુખ્ય હેતુ મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવને ઘટાડવાનો હતો. કરારની કેટલીક મહત્વપૂર્ણ શરતોમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ખુલ્લો રાખવો અને લેબનોનમાં ચાલી રહેલા હુમલાઓને રોકવાનો સમાવેશ થતો હતો.
શાંતિ કરાર થયા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે પ્રદેશમાં સ્થિરતા વધશે અને વેપાર તેમજ ઊર્જા પુરવઠા પર પડતા જોખમો ઓછા થશે. જોકે, ઈરાનના દાવા અનુસાર કરાર થયા પછી પણ ઈઝરાયલે લેબનોનમાં પોતાના હુમલાઓ ચાલુ રાખ્યા હતા. આ ઘટનાએ બંને પક્ષો વચ્ચેના વિશ્વાસને અસર પહોંચાડી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ટ્રમ્પની પહેલ બાદ જાહેર થયેલું યુદ્ધવિરામ પણ ટકી શક્યું નહીં
વધતા તણાવ વચ્ચે અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની પહેલ પર 19 જૂનની રાત્રે ઈઝરાયલ અને લેબનોન વચ્ચે યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ જાહેરાતને મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ તરફના મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી હતી.
પરંતુ પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી સ્થિર રહી શકી નહીં. અહેવાલો મુજબ, યુદ્ધવિરામ જાહેર થયાના માત્ર આઠ કલાક બાદ જ બંને પક્ષો વચ્ચે ફરીથી સંઘર્ષ શરૂ થઈ ગયો. આ ઘટનાએ દર્શાવ્યું કે પ્રદેશમાં તણાવ હજુ પણ ખૂબ જ ઊંડો છે અને કોઈપણ કરાર અથવા સમજૂતીને જમીન પર અમલમાં મૂકવી પડકારજનક બની રહી છે.
નબાહિતએ વિસ્તારમાં હુમલાનો દાવો
અલ જઝીરાના અહેવાલ અનુસાર, ઈઝરાયલી સેનાએ લેબનોનના નબાહિતએ વિસ્તારમાં ડ્રોન અને તોપખાનાનો ઉપયોગ કરીને હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલામાં ઓછામાં ઓછા 16 લોકોના મોત થયા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ હુમલા બાદ લેબનોન અને ઈરાન તરફથી કડક પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લેબનોનમાં ચાલુ રહેલા હુમલાઓને તે ગંભીરતાથી લઈ રહ્યું છે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાનો નિર્ણય પણ આ જ સંદર્ભમાં લેવામાં આવ્યો છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું વૈશ્વિક મહત્વ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક ગણાય છે. પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાનની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પરિવહન માટે અત્યંત મહત્વનો છે.
જ્યારે પણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને કોઈ વિવાદ કે અવરોધ ઊભો થાય છે ત્યારે તેની અસર માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી. વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો, શિપિંગ ઉદ્યોગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. તેથી ઈરાન દ્વારા સ્ટ્રેટ ફરી બંધ કરવાની જાહેરાતને વિશ્વભરના દેશો નજીકથી નિહાળી રહ્યા છે.
નેતન્યાહુનું નિવેદન: સુરક્ષા મુદ્દે કોઈ સમાધાન નહીં
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ વચ્ચે ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે ઈઝરાયલ પોતાની સુરક્ષા સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન કરશે નહીં. તેમણે જણાવ્યું કે ગાઝા અને લેબનોનમાં ઈઝરાયલના સૈન્ય અભિયાન ચાલુ રહેશે.
નેતન્યાહુના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઈઝરાયલ હાલમાં પોતાની સૈન્ય વ્યૂહરચનામાં કોઈ નરમાઈ દાખવવા તૈયાર નથી. બીજી તરફ, ઈરાન પણ પોતાના વલણમાં કડક દેખાઈ રહ્યું છે. પરિણામે પ્રદેશમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો માટે પડકારો વધી શકે છે.
