પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં વધી રહેલા સુરક્ષા સંકટ વચ્ચે ભારત સરકારે પોતાના નાવિકોની સુરક્ષાને લઈને મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક એક વેપારી જહાજ પર થયેલા હુમલામાં ભારતીય ક્રૂ સભ્ય રોહન કુમારના મોત બાદ કેન્દ્ર સરકારે હવે 'સીફેરર-ફર્સ્ટ' (Seafarer-First) નામની નવી પહેલ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ દુનિયાના કોઈપણ દેશના ધ્વજ હેઠળ ચાલતા જહાજોમાં ફરજ બજાવતા ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા મુજબ હવે પર્શિયન ગલ્ફ, હોર્મુઝ જળમાર્ગ અને ઓમાનની ખાડીમાંથી પસાર થતા દરેક એવા જહાજ પર નજર રાખવામાં આવશે, જેમાં ભારતીય નાગરિકો ક્રૂ સભ્ય તરીકે ફરજ બજાવી રહ્યા હોય. એટલે કે જહાજ ભારતીય હોય કે વિદેશી, તેમાં ભારતીય નાવિક હશે તો તેની માહિતી સરકાર પાસે ઉપલબ્ધ રહેશે.
હોર્મુઝમાં વધતા હુમલાઓ બાદ નિર્ણય
તાજેતરના સમયમાં પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક બની ગયો છે. આ જળમાર્ગમાંથી વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં તેલ અને ગેસની હેરફેર થાય છે. અહીં સુરક્ષાને લઈને ઉભી થયેલી અનિશ્ચિતતાએ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને શિપિંગ ઉદ્યોગને પણ અસર પહોંચાડી છે. તાજેતરમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) સાથે સંકળાયેલા એક વેપારી જહાજ પર થયેલા હુમલામાં ભારતીય ક્રૂ સભ્ય રોહન કુમારનું મોત થયું હતું. આ ઘટનાએ ભારત સરકારને ગંભીર ચિંતામાં મૂકી હતી. ત્યારબાદ ભારતે ઈરાનના રાજદ્વારી પ્રતિનિધિઓ સમક્ષ પોતાની ચિંતા અને નારાજગી પણ વ્યક્ત કરી હતી. આ ઘટનાને ધ્યાનમાં રાખીને હવે સરકારે માત્ર પ્રતિક્રિયા આપવાના બદલે પૂર્વ તૈયારીરૂપે સુરક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
શું છે 'સીફેરર-ફર્સ્ટ' પહેલ?
કેન્દ્રીય બંદરો, જહાજ પરિવહન અને જળમાર્ગ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે 'સીફેરર-ફર્સ્ટ' પહેલની જાહેરાત કરતાં જણાવ્યું કે ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા સરકારની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. તેમણે નૌવહન મહાનિદેશાલય (Directorate General of Shipping - DGS)ને જહાજવાર ઓપરેશનલ ડેશબોર્ડ તૈયાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ ડેશબોર્ડ દ્વારા પર્શિયન ગલ્ફ, હોર્મુઝ અને ઓમાનની ખાડી વિસ્તારમાં આવેલા દરેક એવા જહાજની સતત દેખરેખ રાખવામાં આવશે જેમાં ભારતીય ક્રૂ સભ્યો હાજર હોય. આ વ્યવસ્થા દ્વારા સરકારને કોઈપણ ઇમરજન્સી સમયે ઝડપી નિર્ણય લેવામાં મદદ મળશે.
આ પણ વાંચો: લગ્નના માત્ર એક મહિનામાં જ નવવિવાહિતાની હત્યા! : ઘરમાંથી જ મળ્યો દફનાવેલો મૃતદેહ, પતિના એક ફોનથી ખુલ્યું હચમચાવી દેનારું રહસ્ય!
ડેશબોર્ડમાં કઈ માહિતી હશે?
સરકારી પ્રેસ રિલીઝ અનુસાર તૈયાર કરવામાં આવનાર ડિજિટલ ડેશબોર્ડમાં જહાજ સંબંધિત અનેક મહત્વપૂર્ણ વિગતો ઉપલબ્ધ રહેશે. તેમાં જહાજની વર્તમાન સ્થિતિ (લોકેશન), માલિકીની માહિતી, કયા પ્રકારનો કાર્ગો લઈ જવામાં આવી રહ્યો છે, જહાજમાં કુલ કેટલા ક્રૂ સભ્યો છે, તેમાં કેટલા ભારતીય છે, તેમની સુરક્ષાની સ્થિતિ, સંભવિત જોખમનું મૂલ્યાંકન, જહાજનો નિર્ધારિત પ્રવાસ માર્ગ, આગામી બંદર અને નજીકમાં ઉપલબ્ધ સુરક્ષા અથવા બચાવ સુવિધાઓ જેવી માહિતીનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. આ માહિતી રિયલ-ટાઇમમાં અપડેટ થતી રહેશે જેથી સંકટની સ્થિતિમાં સરકાર તરત જ જરૂરી કાર્યવાહી કરી શકે.
ભારતીય નાવિકો માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ પહેલ?
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા સમુદ્રી માનવબળ પૂરા પાડતા દેશોમાંનો એક છે. હજારો ભારતીય નાવિકો વિવિધ દેશોના વેપારી જહાજોમાં કામ કરે છે. તેઓ ઘણીવાર એવા વિસ્તારોમાં ફરજ બજાવે છે જ્યાં યુદ્ધ, આતંકવાદ અથવા દરિયાઈ હુમલાનો ખતરો રહેતો હોય છે. અત્યાર સુધી અનેક વખત એવી સ્થિતિ સર્જાતી હતી કે વિદેશી ધ્વજ ધરાવતા જહાજોમાં કામ કરતા ભારતીય નાવિકોની ચોક્કસ માહિતી સરકાર પાસે તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ રહેતી નહોતી. નવી વ્યવસ્થા પછી આવી સમસ્યા દૂર થશે અને જરૂર પડ્યે ભારતીય દૂતાવાસો, નૌકાદળ તથા સંબંધિત એજન્સીઓ વચ્ચે વધુ ઝડપી સંકલન શક્ય બનશે.
વૈશ્વિક વેપાર માટે પણ મહત્વનો વિસ્તાર
હોર્મુઝ જળમાર્ગ દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના કુલ ક્રૂડ ઓઇલના મોટા હિસ્સાની નિકાસ આ માર્ગ પરથી થાય છે. તેથી અહીં સર્જાતી કોઈપણ અસ્થિરતા વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર, શિપિંગ ખર્ચ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને સીધી અસર કરે છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં આ વિસ્તારમાં વેપારી જહાજો પર હુમલા, ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાની ઘટનાઓ વધી છે. જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ પણ વધારાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અપનાવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: બિહારના બાંકીપુર પેટાચૂંટણી પહેલાં પ્રશાંત કિશોરને મોટો ઝટકો : બિટ્ટૂ સિંહ બાદ હવે કેસી સિંહાએ પણ જન સુરાજને કહ્યું અલવિદા
સરકારનો સ્પષ્ટ સંદેશ
'સીફેરર-ફર્સ્ટ' પહેલ દ્વારા કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે વિશ્વના કોઈપણ ખૂણામાં ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા સરકાર માટે સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. જહાજ કયા દેશના ધ્વજ હેઠળ ચાલી રહ્યું છે તે હવે મહત્વનું નહીં રહે, પરંતુ તેમાં ભારતીય નાગરિકો છે કે નહીં તે વધુ મહત્વનું રહેશે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પહેલ માત્ર સુરક્ષા માટે જ નહીં પરંતુ સંકટ વ્યવસ્થાપન, ઝડપી બચાવ કામગીરી અને ભારતીય નાવિકોના પરિવારજનો સુધી સમયસર માહિતી પહોંચાડવા માટે પણ અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવ વચ્ચે ભારતનું આ પગલું ભારતીય સમુદ્રી કર્મચારીઓના હિતમાં એક મહત્વપૂર્ણ અને સમયોચિત નિર્ણય માનવામાં આવી રહ્યું છે.
