આવી અપેક્ષા તો ટ્રમ્પને હતી જ નહીં કે ભારત દબાણમાં આવ્યા અમેરિકાની પોલપટ્ટી ખોલી નાખશે.જી હાં, વારંવાર રશિયન ક્રુડ ખરીદવા પર ભારતને ધમકીઓ આપતાં ટ્રમ્પને ભારતે સણસણતો જવાબ આપ્યો છે. ભારતે નિવેદન બહાર પાડી જણાવ્યું કે છે અમેરિકા પોતે રશિયન ફર્ટિલાઇઝર આયાત કરે છે. ભારતના આ નિવેદન બાદ ટ્રમ્પ જાણે અજાણ હોય તેમ ટ્રમ્પે કહ્યું કે - આ અંગે મને માહિતી નથી અને તેઓ તપાસ કરશે. ભારતે અમેરિકા અને યુરોપના રશિયાથી તેલ આયાત અંગેના આક્ષેપોનો જવાબ આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અમેરિકા પોતે રશિયાથી ખાતર, રસાયણો, યુરેનિયમ હેક્સાફ્લોરાઇડ અને પેલેડિયમ જેવી ચીજવસ્તુઓની આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતને નિશાન બનાવવું એ અયોગ્ય અને અવ્યવહારુ છે. આ લેખમાં આપણે આ મુદ્દાને વિગતે સમજીશું.
‘‘અમેરિકાનું યુરેનિયમ પણ રશિયાથી ઇમ્પોર્ટ થાય છે’’
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે મંગળવારે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ અમેરિકા અને યુરોપે રશિયાથી તેલની આયાતને લઈને ભારત પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. જોકે, તે સમયે અમેરિકાએ જ ભારતને આવી આયાત ચાલુ રાખવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યું હતું, જેથી વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકા પોતે રશિયાથી યુરેનિયમ હેક્સાફ્લોરાઇડ (પરમાણુ ઉદ્યોગ માટે), પેલેડિયમ (ઇલેક્ટ્રિક વાહન ઉદ્યોગ માટે), ખાતર અને રસાયણોની આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતને નિશાન બનાવવું એ ન્યાયસંગત નથી.
આ નિવેદનના જવાબમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું, "મને આ બાબતની જાણકારી નથી, હું તેની તપાસ કરીશ." આ પ્રતિક્રિયા દર્શાવે છે કે ભારતના નિવેદને અમેરિકી નેતૃત્વને પોતાની નીતિઓ પર પુનર્વિચાર કરવા મજબૂર કર્યું છે.
ભારતે યુરોપને પણ ઝાટકી નાખ્યું!
ભારતે માત્ર અમેરિકાને જ નહીં, પરંતુ યુરોપને પણ અરીસો બતાવ્યો હતો. વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે 2024માં યુરોપનું રશિયા સાથેનું દ્વિપક્ષીય વેપાર 67.5 અબજ યુરોનું હતું, જેમાં 2023માં સેવાઓના વેપારનો અંદાજ 17.2 અબજ યુરો હતો. આ રકમ ભારતના રશિયા સાથેના કુલ વેપાર કરતાં ઘણી વધારે છે. આ ઉપરાંત, યુરોપે 2024માં રશિયાથી 16.5 મિલિયન ટન એલએનજી (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ)ની આયાત કરી, જે 2022ના 15.21 મિલિયન ટનના અગાઉના રેકોર્ડને વટાવી ગયું.
યુરોપના રશિયા સાથેના વેપારમાં માત્ર ઊર્જા જ નહીં, પરંતુ ખાતર, ખનન ઉત્પાદનો, રસાયણો, લોખંડ અને સ્ટીલ, તેમજ મશીનરી અને પરિવહન સાધનોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતે યુરોપને પણ પોતાની નીતિઓનું આત્મનિરીક્ષણ કરવાની સલાહ આપી હતી.
ભારતનું વલણ અને રાષ્ટ્રીય હિતો
ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે એક મોટી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને આર્થિક સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપશે. વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ભારત પોતાની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેશે. રશિયાથી તેલની આયાત ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિરતા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, અને આ નિર્ણયો દેશના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવે છે.
ટ્રમ્પની ટેરિફ ધમકી અને નિક્કી હેલીનું નિવેદન
આ ઘટનાક્રમની સાથે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારત સહિત અન્ય દેશો પર ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી હતી, જેમાં ફાર્મા સેક્ટર પર 150%થી 250% સુધીના ટેરિફની શક્યતા વ્યક્ત કરી હતી. આના જવાબમાં ભારતીય મૂળની અમેરિકી રાજકારણી નિક્કી હેલીએ ટ્રમ્પને ચેતવણી આપી હતી કે ભારત જેવા મજબૂત સહયોગી સાથેના સંબંધોને નુકસાન ન પહોંચાડવું જોઈએ. હેલીનું આ નિવેદન ભારત-અમેરિકા સંબંધોની મજબૂતી અને રણનીતિક મહત્વને રેખાંકિત કરે છે.
નિષ્કર્ષ
ભારતે રશિયાથી આયાતના મુદ્દે અમેરિકા અને યુરોપને તેમની નીતિઓનું આત્મનિરીક્ષણ કરવા મજબૂર કર્યા છે. ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે તે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને આર્થિક સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપશે, અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હોવા છતાં પોતાના નિર્ણયોમાં સ્વતંત્ર રહેશે. આ ઘટનાક્રમ ભારતની વૈશ્વિક રાજનીતિમાં વધતી જતી મજબૂત સ્થિતિ અને આર્થિક નીતિઓમાં તેની સ્વાયત્તતાને દર્શાવે છે.
