Crude Oil Reserve: મિડલ ઇસ્ટ (મધ્ય પૂર્વ) માં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 70 ડોલરથી વધીને 120 ડોલર સુધી પહોંચી ગયો હતો. આ દરમિયાન ભારતને પણ પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે મોંઘા ભાવે ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવું પડ્યું હતું. આનાથી દેશના આયાત બિલમાં વધારો થયો અને ફોરેક્સ રિઝર્વ (વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડોળ) પર દબાણ વધી ગયું. આ ગાળા દરમિયાન રૂપિયામાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. પરંતુ હવે જીઓ-પોલિટિકલ (ભૂ-રાજકીય) તણાવ વચ્ચે આવી પરિસ્થિતિઓ ન સર્જાય તે માટે સરકાર પ્લાનિંગ કરી રહી છે. આગામી સમયમાં કોઈપણ પ્રકારની કટોકટીનો સામનો કરવા માટે ભારત સરકાર મોટી અને લાંબાગાળાની યોજના પર કામ કરી રહી છે.
યુદ્ધની વચ્ચે ચીને ક્રૂડ ઓઇલની કટોકટીને ખૂબ જ સારી રીતે મેનેજ કરી હતી. તેનું કારણ એ હતું કે ચીન પાસે પહેલેથી જ ક્રૂડ ઓઇલનો મોટો રિઝર્વ સ્ટોક હતો. ચીને આ દરમિયાન મોંઘું તેલ ન ખરીદ્યું અને પોતાના ઓઇલ રિઝર્વનો ઉપયોગ કર્યો. ભારત પણ હવે યુદ્ધમાં ચીનની આ વ્યૂહરચના (સ્ટ્રેટેજી) માંથી પાઠ લઈ રહ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર સ્થાનિક તેલ રિફાઇનરીઓને ક્રૂડ ઓઇલનો સ્ટોક વધારવા માટે કહી શકે છે. વાસ્તવમાં, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવ અને વૈશ્વિક સ્તરે ઊભી થયેલી કટોકટીને જોતાં દેશની એનર્જી સિક્યોરિટી (ઊર્જા સુરક્ષા) ને મજબૂત કરવી જરૂરી બની ગઈ છે.
હોર્મુઝ કટોકટીથી વિચાર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયો
નવા પ્રસ્તાવ હેઠળ, ભારતીય રિફાઇનરીઓએ આગામી સમયમાં સપ્લાય કટોકટીથી બચવા માટે પોતાની પાસે ક્રૂડ ઓઇલનો મોટો રિઝર્વ રાખવો પડશે. આ એટલા માટે જેથી કોઈપણ કટોકટીની સ્થિતિમાં દેશમાં ઈંધણની અછત ન સર્જાય. અત્યાર સુધી ભારતના નીતિ નિર્માતાઓનું માનવું હતું કે ખાડી દેશોથી ભારતની ભૌગોલિક નિકટતાને કારણે આપણને બહુ મોટા 'સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ' (SPR) ની જરૂર નથી. પરંતુ તાજેતરમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Hormuz Strait) માં પેદા થયેલી અડચણોએ આ વિચારને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યો છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો દુનિયાના અન્ય મોટા દેશોની સરખામણીમાં ભારતનું એસપીઆર (SPR) ઘણું ઓછું છે.
ડિસેમ્બરના અંત સુધીમાં 2.1 કરોડ બેરલનું SPR
યુએસ એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશનના આંકડા અનુસાર, 2025 ના અંત સુધીમાં ભારત પાસે માત્ર 2.1 કરોડ બેરલનું એસપીઆર (SPR) હતું. આનાથી વિપરીત, ચીન પાસે 139.7 કરોડ બેરલ, અમેરિકા પાસે 41.3 કરોડ બેરલ અને જાપાન પાસે 26.3 કરોડ બેરલનું રિઝર્વ ઉપલબ્ધ છે. આ સરખામણીએ જોઈએ તો ભારત પાસે ઘણું ઓછું SPR છે. હાલમાં ભારતીય તેલ રિફાઇનરીઓ પોતાની દૈનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે આશરે 15 દિવસનો ક્રૂડ ઓઇલ સ્ટોક રાખે છે. પરંતુ નવા પ્રપોઝલ (પ્રસ્તાવ) હેઠળ તેમને આ મર્યાદા કરતાં ઘણું વધારે તેલ રિઝર્વ રાખવા માટે કહેવામાં આવી શકે છે.
8મા પગાર પંચ પહેલાં કર્મચારીઓ માટે ખુશખબર : ડેથ બેનિફિટ અને ગ્રેજ્યુઇટી પર આવ્યુ મોટું અપડેટ
યોજના અત્યારે શરૂઆતના તબક્કામાં છે
આ સમગ્ર યોજના હજુ પ્રાથમિક તબક્કામાં છે. તેના અલગ-અલગ પાસાઓ પર બારીકાઈથી કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આને કેવી રીતે અને ક્યારે લાગુ કરવામાં આવશે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી. બીજી તરફ, તેલ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા દિગ્ગજો તરફથી આ પગલાનો વિરોધ થવો નિશ્ચિત માનવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં, સ્ટોરેજ ક્ષમતા વધારવા અને ભારે માત્રામાં ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવા માટે તેલ કંપનીઓએ મોટું રોકાણ કરવું પડશે.
હજારો કરોડનું રોકાણ કરવું પડશે
જો આ પોલિસીને મંજૂરી મળે અને રિફાઇનરીઓને દેશના 30 દિવસના વપરાશ જેટલો સ્ટોક રાખવાનો આદેશ આપવામાં આવે, તો તેમણે દર વખતે આશરે 15 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ રિઝર્વમાં રાખવું પડશે. દેશનો દૈનિક વપરાશ આશરે 50 લાખ બેરલનો છે. વર્તમાન બજાર કિંમત પ્રમાણે ભારતીય તેલ રિફાઇનરીઓએ આશરે રૂ. 60,000 કરોડનો વધારાનો ખર્ચ કરવો પડશે. આ ઉપરાંત કંપનીઓએ મોટા-મોટા ટેન્ક અને સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવા માટે પણ હજારો કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવો પડશે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સરકાર આવી કોઈ પોલિસી લાવે છે, તો તેણે રિફાઇનરીઓને ઘણી બાબતોમાં છૂટછાટ (લવચીકતા) આપવી જોઈએ.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં 4 દિવસમાં 16%નો કડાકો : ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તા થવાની આશા
