તેહરાન/વોશિંગ્ટન, 17 જૂન: મધ્ય પૂર્વના ઊર્જા બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ઘટનામાં ઈરાને અમેરિકી નાકાબંધી અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ સંબંધિત તણાવ બાદ ફરીથી ક્રૂડ ઓઈલની નિકાસ શરૂ કરી છે. શિપિંગ ટ્રેકિંગ ડેટા અનુસાર, ઈરાનના ઓછામાં ઓછા ત્રણ તેલ ટેન્કરો અમેરિકી નૌકાદળની નાકાબંધીવાળા વિસ્તારને પાર કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો તરફ આગળ વધ્યા છે.
માહિતી મુજબ, નેશનલ ઈરાનિયન ટેન્કર કંપની (NITC)ના ‘હીરો II’ અને ‘ડાયોના’ નામના બે સુપરટેન્કરો મળીને અંદાજે 38 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ લઈ નીકળ્યા છે. ત્યારબાદ વધુ એક ટેન્કરે આશરે 10 લાખ બેરલ તેલ સાથે નિકાસ યાત્રા શરૂ કરી હોવાના રિપોર્ટ સામે આવ્યા છે.
અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતી બાદ બદલાયું ચિત્ર
તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી એક પ્રાથમિક સમજૂતી બાદ હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરીથી ખુલ્લો મૂકવાનો માર્ગ મોકળો બન્યો છે. આ સમજૂતી હેઠળ ઈરાનને ફરીથી તેલ અને ઈંધણની નિકાસ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હોવાનું અમેરિકી અધિકારીઓએ પણ સ્વીકાર્યું છે. ફેબ્રુઆરી 2026માં શરૂ થયેલા પ્રાદેશિક સંઘર્ષ અને ત્યારબાદની નૌકાદળ નાકાબંધીના કારણે ઈરાનની તેલ નિકાસમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો. મે 2026 દરમિયાન ઈરાનની નિકાસ છેલ્લા છ વર્ષના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી.
વૈશ્વિક તેલ બજાર પર અસર
ઈરાનની નિકાસ ફરી શરૂ થવાની શક્યતાઓને પગલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ત્રણ મહિનાના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચ્યો હતો, કારણ કે રોકાણકારોને આશા છે કે મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલ પુરવઠો ફરી સામાન્ય બનશે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ સંપૂર્ણપણે કાર્યરત રહેશે અને ઈરાનની નિકાસ સતત વધશે તો વૈશ્વિક બજારમાં પુરવઠો વધવાથી તેલના ભાવ પર દબાણ રહી શકે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માર્ગોમાંનો એક ગણાય છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં કાચા તેલ અને એલએનજી (LNG)નો વેપાર આ જળમાર્ગ મારફતે થાય છે. સંઘર્ષ દરમિયાન અહીં અવરોધ સર્જાતા વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા અંગે ગંભીર ચિંતાઓ ઉભી થઈ હતી.
હજુ પણ જોખમ યથાવત
જોકે નિકાસ ફરી શરૂ થઈ છે, છતાં નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે પરિસ્થિતિ હજુ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ નથી. જળમાર્ગની સુરક્ષા, સમુદ્રી વીમા ખર્ચ, ક્ષતિગ્રસ્ત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ભૂરાજકીય અનિશ્ચિતતા જેવા પરિબળો આગામી મહિનાઓમાં પણ અસર કરી શકે છે. ઊર્જા ક્ષેત્રના વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ઈરાનની નિકાસ ફરી શરૂ થવી વૈશ્વિક બજાર માટે રાહતના સંકેત છે, પરંતુ સંપૂર્ણ સ્થિરતા મેળવવામાં હજુ સમય લાગી શકે છે.
