Strait of Hormuz: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવમાં ફરી એક વાર તીવ્ર વધારો થયો છે. વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજો માટેનો ખતરો અચાનક વધી ગયો છે. માત્ર 24 કલાકમાં જ પરિસ્થિતિમાં ઝડપી ફેરફાર આવ્યો છે – ખુલ્લા માર્ગની રાહતથી ફરી નાકાબંધી અને ગોળીબાર સુધી.
શું બન્યું?
24 કલાકની ઝડપી ઘટનાક્રમ
17 એપ્રિલ (શુક્રવાર): ઈરાને જાહેરાત કરી કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વેપારી જહાજો માટે સંપૂર્ણપણે ખુલ્લું છે. આ યુદ્ધવિરામ દરમિયાનની સકારાત્મક પગલું હતું. તેલના ભાવમાં ઘટાડો થયો અને અટવાયેલા જહાજોને રાહત મળી. અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પએ પણ આને સમર્થન આપ્યું.
18 એપ્રિલ (શનિવાર): ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકાની ઈરાની બંદરો પરની નાકાબંધી ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે જ્યાં સુધી ઈરાન સાથે "100% સોદો" પૂર્ણ ન થાય. આ નિવેદન પછી ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC)એ તરત જ પ્રતિક્રિયા આપી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરી નાકાબંધીમાં મૂકી દીધું. તેઓએ ચેતવણી આપી કે આ વિસ્તારમાં પ્રવેશતા જહાજોને "દુશ્મન સાથે સહયોગ" માનવામાં આવશે.
આ જ દિવસે બે ભારતીય જહાજો (VLCC Sanmar Herald અને Jag Arnav) પર IRGCની ગનબોટ્સે ગોળીબાર કર્યો. જહાજોને પાછા ફરવાની ફરજ પડી. કોઈ જાનહાનિના અહેવાલ નથી, પરંતુ ઘટનાએ માર્ગની અસુરક્ષા વધારી દીધી. ભારતે દિલ્હીમાં ઈરાની રાજદૂતને બોલાવીને વિરોધ નોંધાવ્યો છે.
ઈરાનનું વલણ અને મુજતબા ખામેનીનું નિવેદન
ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા તેના બંદરો પરની નાકાબંધી હટાવતું નથી, ત્યાં સુધી વેપારી જહાજોની અવરજવર પર પ્રતિબંધ રહેશે. ઈરાનના નવા સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લાહ મુજતબા ખામેનીએ શનિવારે પડકારજનક નિવેદનમાં કહ્યું કે ઈરાની નૌકાદળ "દુશ્મનોને કારમી હાર" આપવા માટે તૈયાર છે.
મુખ્ય વિવાદ અને આગળની શક્યતાઓ
મુખ્ય વિવાદ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ, સમૃદ્ધ યુરેનિયમ અને અમેરિકાની નાકાબંધીને લઈને છે. ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે 21 એપ્રિલે સમાપ્ત થનાર યુદ્ધવિરામને લંબાવવામાં નહીં આવે અને જો સોદો નહીં થાય તો વધુ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. બીજી તરફ, સોમવારે ઇસ્લામાબાદમાં વાતચીતનો નવો રાઉન્ડ થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી ભડકાશે યુદ્ધ? : ટ્રમ્પના યુદ્ધવિરામ પરના સંકેતોથી વધી વૈશ્વિક ચિંતા
વૈશ્વિક અસર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના તેલ પુરવઠાના લગભગ 20% માટે જવાબદાર છે. આ તણાવથી તેલના ભાવમાં વધારો, વૈશ્વિક શિપિંગમાં વિક્ષેપ અને વધુ અસ્થિરતાનો ખતરો વધ્યો છે. ભારત જેવા દેશો માટે પણ આ માર્ગ મહત્વપૂર્ણ છે, તેથી ઘટનાએ ચિંતા વધારી છે.પરિસ્થિતિ અત્યંત અસ્થિર છે અને કોઈપણ ક્ષણે વધુ વકરી શકે છે. બંને પક્ષો વચ્ચે વાટાઘાટોની આશા છે, પરંતુ હાલમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જહાજો માટે ખતરનાક બની ગયું છે.
