Strait of Hormuz : પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ચાલી રહેલા તણાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થતાં વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં રાહતનો માહોલ સર્જાયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે ફરીથી તેલ અને LNG વહન કરતા જહાજોની અવરજવર શરૂ થતાં ભારત સરકારે કુદરતી ગેસના પુરવઠા પર લાગુ કરાયેલા કટોકટી નિયંત્રણો હટાવવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સરકારના આ પગલાને દેશના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, વીજ ઉત્પાદન કંપનીઓ અને ઊર્જા આધારિત ઉદ્યોગો માટે મોટી રાહત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે માર્ચ 2026માં ઊભી થયેલી અસામાન્ય પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ઇમરજન્સી નેચરલ ગેસ સપ્લાય રેગ્યુલેશન ઓર્ડર અમલમાં મૂક્યો હતો. તે સમયે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વિક્ષેપને કારણે LNG સપ્લાય પર ગંભીર અસર પડી હતી અને દેશની ઊર્જા સુરક્ષાને જાળવવા માટે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગેસના વપરાશ પર નિયંત્રણો મૂકવામાં આવ્યા હતા. હવે સપ્લાય સ્થિતિમાં સુધારો થતાં સરકારે આ નિયમો પાછા ખેંચવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કેમ છે વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને વૈશ્વિક ઊર્જા વ્યવસ્થાની જીવનરેખા માનવામાં આવે છે. વિશ્વમાં વપરાતા કુલ તેલના આશરે 20 ટકા અને LNGના નોંધપાત્ર હિસ્સાનું પરિવહન આ માર્ગ દ્વારા થાય છે. પશ્ચિમ એશિયાના ઉત્પાદક દેશો અને એશિયાના મોટા ગ્રાહક દેશો વચ્ચેનો આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ છે. આ માર્ગમાં કોઈપણ પ્રકારનો વિક્ષેપ વૈશ્વિક ઇંધણ બજારને સીધી અસર પહોંચાડે છે. સંકટ દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર ધીમી પડતાં ભારત સહિત અનેક દેશોમાં ઊર્જા પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી ગઈ હતી. ભારત પોતાની કુલ ઊર્જા જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે અને તેમાં હોર્મુઝ માર્ગનું વિશેષ મહત્વ છે. આથી સરકારે ઘરેલું બજારમાં અછત ન સર્જાય તે માટે તાત્કાલિક પગલાં લીધા હતા.
આ પણ ખાસ વાંચો : વિયેતનામના ખેડૂતો સૌથી સમૃદ્ધ કેમ? : જાણો સફળ ખેતીનું મોડેલ
9 માર્ચે લાગુ કરાયેલા કટોકટી નિયમો હવે સમાપ્ત
9 માર્ચ 2026ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ હેઠળ કુદરતી ગેસ પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આધારે વિતરણ કરવાની વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકી હતી. આ પગલાંનો મુખ્ય હેતુ ખાતર, ઘરેલું ગેસ પુરવઠો અને આવશ્યક ક્ષેત્રોને સતત સપ્લાય ઉપલબ્ધ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. આ નિયમો હેઠળ પેટ્રોકેમિકલ પ્લાન્ટ્સ, કેટલીક ઔદ્યોગિક એકમો અને પાવર સ્ટેશનોને મળતા ગેસ પુરવઠામાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો. રિફાઇનરીઓમાં ગેસના ઉપયોગને મર્યાદિત કરવામાં આવ્યો હતો અને ઊર્જા ઉપલબ્ધતાને પ્રાથમિક જરૂરિયાતો અનુસાર ફરીથી વહેંચવામાં આવી હતી. હવે સરકારે આ તમામ મર્યાદાઓ દૂર કરી દીધી છે, જેના કારણે ગેસ આધારિત ઉદ્યોગો ફરી સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી કામગીરી કરી શકશે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં નરમાઈ, પરંતુ તરત રાહતની ખાતરી નહીં
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરજવર પુનઃસ્થાપિત થતાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. અગાઉ તણાવ દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ ઊંચા સ્તરે પહોંચ્યા હતા, પરંતુ પુરવઠા સ્થિતિ સુધરતાં બજારમાં દબાણ ઘટ્યું છે. વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠા વ્યવસ્થામાં સ્થિરતા આવતાં રોકાણકારો અને ઊર્જા આયાતક દેશોને રાહત મળી છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડો થશે કે નહીં તે અંગે હજુ સ્પષ્ટતા નથી. કેન્દ્ર સરકાર અને ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ સંકેત આપ્યો છે કે હાલના સ્ટોક ઊંચા ભાવે ખરીદાયેલા હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઘટાડાનો લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે. જો કાચા તેલના ભાવ લાંબા ગાળે સ્થિર રહે તો આગામી મહિનાઓમાં ઇંધણના ભાવ અંગે રાહતભરા નિર્ણયો શક્ય બની શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : ખામેનેઈને શ્રદ્ધાંજલિ દરમિયાન વાંચાયેલી કુરાનની આયત અંગે વિવાદ : જાણો આખો મામલો
ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ નિર્ણય?
ગેસ પુરવઠા પરના નિયંત્રણો હટાવવાના નિર્ણયથી ખાતર ઉદ્યોગ, પેટ્રોકેમિકલ ક્ષેત્ર, વીજ ઉત્પાદન એકમો અને રિફાઇનરીઓને સીધો લાભ મળશે. ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે અને સપ્લાય ચેઇનમાં આવેલી અનિશ્ચિતતા પણ ઘટી શકે છે. સાથે જ ભારત માટે ઊર્જા સુરક્ષાની દિશામાં આ એક સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે. તેમ છતાં નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પશ્ચિમ એશિયાની ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ હજુ સંપૂર્ણપણે સ્થિર થઈ નથી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ ભવિષ્યમાં પણ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને અસર કરતું રહેશે. હાલ માટે, ભારત દ્વારા ગેસ પરના કટોકટી પ્રતિબંધો દૂર કરવાનો નિર્ણય ઊર્જા ક્ષેત્રમાં સામાન્ય સ્થિતિ તરફ પરત ફરવાનો મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે.
