ગાંધીનગર/અમદાવાદ: ભારત ઝડપથી વધી રહેલા સ્પેસ સેક્ટરમાં આગળ વધી રહ્યું છે અને હવે ગુજરાત પણ આ દોડમાં મહત્વનું સ્થાન મેળવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. રાજ્ય સરકાર ગીર સોમનાથ જિલ્લાના કોડીનાર નજીક સેટેલાઇટ લોન્ચપેડ સ્થાપવાની યોજના બનાવી રહી છે, જે ભવિષ્યમાં ભારતના સ્પેસ ઈકોસિસ્ટમ માટે મહત્વપૂર્ણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બની શકે છે.
દીઉ અને કોડીનાર વચ્ચે પસંદ થયું લોન્ચપેડ માટેનું સ્થળ
વિધાનસભામાં માહિતી આપતાં રાજ્યના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રી Arjun Modhwadiaએ જણાવ્યું કે ગીર સોમનાથ જિલ્લાના કોડીનાર નજીક, દીઉ અને કોડીનાર વચ્ચેનું સ્થળ સેટેલાઇટ લોન્ચપેડ માટે યોગ્ય હોવાનું નિર્ધારિત થયું છે. ભારતનું મુખ્ય સેટેલાઇટ લોન્ચ સેન્ટર Satish Dhawan Space Centre શ્રીહરિકોટામાં આવેલું છે. વિજ્ઞાન મંત્રીના જણાવ્યા મુજબ, નવા લોન્ચપેડનું વિકાસ પણ તે જ પ્રકારની સુવિધાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી શકે છે. આ સ્થળ પસંદગીમાં Indian National Space Promotion and Authorization Centerએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. રાજ્ય સરકારના વિનંતી બાદ સંસ્થાએ આ વિસ્તારમાં લોન્ચપેડ માટે યોગ્ય સંભાવનાઓ હોવાનું જણાવ્યું છે.
સ્પેસટેક પોલિસી પછી ઝડપથી આગળ વધતું આયોજન
રાજ્ય સરકારની આ પહેલ એપ્રિલ 2025માં જાહેર કરાયેલી Gujarat SpaceTech Policy સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે. આ પોલિસી દ્વારા ગુજરાત રાજ્ય સ્પેસ ટેક્નોલોજી માટે સમર્પિત નીતિ લાવનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું હતું. તેનો ઉદ્દેશ રાજ્યમાં સેટેલાઇટ ટેક્નોલોજી, સંશોધન અને મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે મજબૂત ઈકોસિસ્ટમ ઉભું કરવાનું છે. સરકારનું માનવું છે કે આવનારા વર્ષોમાં સેટેલાઇટ લોન્ચ અને સ્પેસ ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રમાં મોટા પ્રમાણમાં ઉદ્યોગ અને રોકાણ આવવાની સંભાવના છે.
સાણંદમાં બનશે 100 એકરનું સ્પેસ પાર્ક
આ પહેલના ભાગરૂપે રાજ્ય સરકાર સાણંદ નજીક લગભગ 100 એકર વિસ્તારમાં ગુજરાત સ્પેસ પાર્ક પણ વિકસાવી રહી છે. અહીં સ્પેસ ટેક્નોલોજી અને સેટેલાઇટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સાથે જોડાયેલી કંપનીઓને સ્થાપવા માટે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
ખાનગી કંપની Azista Aerospaceએ અહીં લગભગ ₹500 કરોડના રોકાણ સાથે નાના સેટેલાઇટ બનાવવાની એક યુનિટ સ્થાપવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. આ પ્લાન્ટ માત્ર સ્પેયર પાર્ટ્સ બનાવવામાં સીમિત નહીં રહે, પરંતુ તેમાં સેટેલાઇટ ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ, એસેમ્બલી અને ટેસ્ટિંગ જેવી સંપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓ હાથ ધરવામાં આવશે. અધિકારીઓ મુજબ, આ ભારતનો પ્રથમ ખાનગી ક્ષેત્રનો એન્ડ-ટુ-એન્ડ સેટેલાઇટ મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ બની શકે છે.
વિશ્વમાં વધતી સેટેલાઇટ માંગ
વિશ્વભરમાં ઈન્ટરનેટ, કોમ્યુનિકેશન અને પૃથ્વી અવલોકન સેવાઓ માટે સેટેલાઇટની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. મોટા ટેક્નોલોજી પ્રોજેક્ટ્સ આગામી વર્ષોમાં હજારો નવા સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. અર્જુન મોઢવાડિયાના જણાવ્યા અનુસાર, આવી સ્થિતિમાં ભારતે સેટેલાઇટ ઉત્પાદન અને લોન્ચિંગ માટેનું મજબૂત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવું જરૂરી છે, જેથી દેશ વૈશ્વિક સ્પેસ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં સ્પર્ધાત્મક રહી શકે.
ગુજરાત સરકારના લોન્ચપેડ અને સ્પેસ પાર્ક જેવા પ્રોજેક્ટ્સ રાજ્યને ભારતના ઉભરતા સ્પેસ ઈકોસિસ્ટમમાં મહત્વનું સ્થાન અપાવી શકે છે. તાજેતરમાં અમદાવાદ નજીક બે યુવા ઇનોવેટરોએ રાજ્ય સરકારની મંજૂરીથી એક સાઉન્ડિંગ રૉકેટ લોન્ચ કર્યું હતું, જે લગભગ ત્રણ કિલોમીટર ઊંચાઈ સુધી પહોંચી પછી પેરાશૂટ દ્વારા સુરક્ષિત રીતે જમીન પર ઉતર્યું હતુ. આવા પ્રયાસો રાજ્યમાં ઉભરતા સ્પેસ ઇનોવેશનને પણ દર્શાવે છે.
ભારતમાં સ્પેસ સેક્ટર ઝડપથી ખાનગી કંપનીઓ માટે ખુલ્લું થઈ રહ્યું છે. સરકાર દ્વારા સ્પેસ ઈકોનોમીને આગામી વર્ષોમાં ઘણી આગળ વધારવાની યોજના છે. આવી સ્થિતિમાં જો ગુજરાતમાં લોન્ચપેડ બને તો તે દેશના સ્પેસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં મહત્વપૂર્ણ ઉમેરો બની શકે છે અને રાજ્યને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રમાં નવી ઓળખ આપી શકે છે.
