Gandhinagar News: રાજ્યમાં વધતી વ્યસનની સમસ્યા સામે વધુ સુવ્યવસ્થિત રીતે લડવા માટે ગુજરાત સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. રાજ્યની તમામ 34 જિલ્લા હોસ્પિટલોમાં 15 બેડની ક્ષમતાવાળા ડી-એડિક્શન (નશામુક્તિ) કેન્દ્રો શરૂ કરવા માટે રૂ. 14.90 કરોડના ખર્ચને વહીવટી મંજૂરી આપવામાં આવી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ વ્યસનગ્રસ્ત લોકોને તેમના પોતાના જિલ્લામાં જ ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર, કાઉન્સેલિંગ અને પુનર્વસનની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
રાજ્ય સરકારનું માનવું છે કે અત્યાર સુધી અનેક દર્દીઓને વિશેષ સારવાર માટે અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ અથવા અન્ય મોટા શહેરોમાં જવું પડતું હતું. હવે જિલ્લા સ્તરે જ આ સેવાઓ ઉપલબ્ધ થતાં દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનોને સમય, ખર્ચ અને માનસિક તણાવમાં નોંધપાત્ર રાહત મળશે. આ નિર્ણયને રાજ્યના "નશામુક્ત ગુજરાત" અભિયાનને વધુ મજબૂત બનાવતું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
કેન્દ્રોમાં કઈ સુવિધાઓ મળશે?
દરેક જિલ્લા હોસ્પિટલમાં સ્થાપિત થનારા કેન્દ્રમાં 15 બેડની સુવિધા હશે. અહીં વ્યસનમાંથી બહાર લાવવા માટે વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી ડિટોક્સિફિકેશન, ડી-એડિક્શન થેરાપી, વ્યક્તિગત અને પરિવાર કાઉન્સેલિંગ, માનસિક આરોગ્ય સેવાઓ તેમજ પુનર્વસનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. દર્દીઓને માત્ર દાખલ (IPD) સારવાર જ નહીં પરંતુ બહારથી આવનારા દર્દીઓ (OPD) માટે પણ સેવાઓ ઉપલબ્ધ રહેશે. આ કેન્દ્રોમાં ડૉક્ટરો, નર્સો, મનોવિજ્ઞાનીઓ, કાઉન્સેલરો અને અન્ય પ્રશિક્ષિત આરોગ્યકર્મીઓની બહુવિષયક ટીમ કાર્ય કરશે. વ્યસનને માત્ર શારીરિક સમસ્યા નહીં પરંતુ માનસિક અને સામાજિક પડકાર તરીકે ધ્યાનમાં રાખીને સર્વગ્રાહી સારવાર મોડલ અપનાવવામાં આવશે.
માત્ર સારવાર નહીં, પુનર્વસન પર પણ ભાર
વ્યસનમુક્તિની પ્રક્રિયા માત્ર દવા આપવાથી પૂર્ણ થતી નથી. સારવાર બાદ વ્યક્તિ ફરી સામાન્ય જીવન જીવવા સક્ષમ બને, પરિવાર અને સમાજ સાથે ફરી જોડાઈ શકે અને રોજગાર કે શિક્ષણમાં પરત ફરી શકે તે માટે પુનર્વસન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. નવી વ્યવસ્થામાં આ પાસાને પણ સમાન પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. પરિવારજનો માટે પણ કાઉન્સેલિંગની વ્યવસ્થા રહેશે, જેથી તેઓ વ્યસનગ્રસ્ત સભ્યને યોગ્ય સહકાર આપી શકે. નિષ્ણાતોના મતે પરિવારનો સહયોગ વ્યસનમુક્તિની સફળતામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે.
અમલીકરણમાં પારદર્શિતાનો દાવો
રાજ્ય સરકારે જણાવ્યું છે કે કેન્દ્રો માટે જરૂરી સાધનો અને ઉપકરણોની ખરીદી સરકારી ઇ-માર્કેટપ્લેસ (GeM) મારફતે કરવામાં આવશે. ઉપરાંત પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ પર નિયમિત દેખરેખ, સામાજિક ઓડિટ અને જરૂરી હોય ત્યાં તૃતીય પક્ષ દ્વારા ચકાસણી જેવી વ્યવસ્થાઓ પણ અમલમાં મૂકવામાં આવશે. તેનો હેતુ જાહેર નાણાંનો પારદર્શક ઉપયોગ અને સેવાઓની ગુણવત્તા જાળવવાનો છે.
વ્યસનની સમસ્યા સામે આરોગ્ય આધારિત અભિગમ
તાજેતરના વર્ષોમાં રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારોએ ગેરકાયદે માદક પદાર્થોના વેપાર સામે કાયદાકીય કાર્યવાહી સાથે વ્યસનગ્રસ્ત લોકોના સારવાર અને પુનર્વસન પર પણ ભાર મૂક્યો છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વ્યસનને માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થાનો પ્રશ્ન માનવાને બદલે જાહેર આરોગ્યના મુદ્દા તરીકે જોવાની જરૂર છે. મદ્યપાન, તમાકુ, નશીલા પદાર્થો અથવા અન્ય વ્યસનોના કારણે વ્યક્તિના શારીરિક સ્વાસ્થ્ય ઉપરાંત માનસિક સ્થિતિ, પરિવારિક સંબંધો અને આર્થિક સ્થિતિ પર પણ ગંભીર અસર પડે છે. સમયસર સારવાર મળવાથી લાંબા ગાળાના આરોગ્ય જોખમો ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
જિલ્લા સ્તરે સારવારથી શું બદલાશે?
જિલ્લા હોસ્પિટલોમાં જ નશામુક્તિ કેન્દ્રો ઉપલબ્ધ થતાં ગ્રામ્ય અને અર્ધશહેરી વિસ્તારોના લોકોને સૌથી વધુ લાભ થવાની શક્યતા છે. અગાઉ લાંબા અંતર સુધી મુસાફરી કરવાની ફરજ પડતી હોવાથી ઘણા દર્દીઓ સારવાર અધવચ્ચે છોડતા હતા અથવા સારવાર લેતા જ નહોતા. હવે સ્થાનિક સ્તરે જ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોવાથી સારવારની પહોંચ અને સતત અનુસરણ બંનેમાં સુધારો થવાની અપેક્ષા છે.
આ સાથે જિલ્લા હોસ્પિટલોના માધ્યમથી વ્યસન અંગે જનજાગૃતિ, વહેલી ઓળખ અને જરૂરી રિફરલ વ્યવસ્થા પણ વધુ અસરકારક બની શકે છે. આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સારવાર સાથે જાગૃતિ અને સામાજિક સહયોગ જોડાશે તો વ્યસનમુક્તિ અભિયાનને વધુ સફળતા મળી શકે છે.
