સાયબર ફ્રોડ થાય તો હવે પોલીસ સ્ટેશન નહીં જવું પડે : 1930 પર ફોન કરતાં જ બનશે e-Zero FIR, જાણો નવી સુવિધા

ગુજરાતમાં વધી રહેલી સાયબર ફાઈનાન્સિયલ છેતરપિંડી સામે રાજ્ય સરકારે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ ડિજિટલ પહેલ શરૂ કરી છે. ગાંધીનગર ખાતેથી નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીના હસ્તે 'સાયબર ફાઈનાન્સિયલ ફ્રોડ e-Zero FIR' સેવાનું વિધિવત લોન્ચિંગ કરવામાં આવ્યું છે. નવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સાયબર ફ્રોડનો ભોગ બનેલા નાગરિકોને ફરિયાદ નોંધાવવાની પ્રક્રિયા વધુ સરળ, ઝડપી અને અસરકારક બનાવવાનો છે, જેથી છેતરપિંડી બાદના શરૂઆતના મહત્વપૂર્ણ સમયનો મહત્તમ ઉપયોગ કરી શકાય અને નાણાં બચાવવાની શક્યતા વધારી શકાય.

નવી e-Zero FIR વ્યવસ્થા હેઠળ હવે સાયબર ફાઈનાન્સિયલ ફ્રોડનો ભોગ બનેલા નાગરિકોએ પ્રાથમિક ફરિયાદ નોંધાવવા માટે પોલીસ સ્ટેશન સુધી જવાની જરૂર રહેશે નહીં. નાગરિક 1930 સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન પર ફરિયાદ નોંધાવશે ત્યારબાદ સંબંધિત ફરિયાદના આધારે સિસ્ટમ મારફતે e-Zero FIR આપોઆપ જનરેટ થશે અને તેને સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશન સુધી મોકલવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયાથી ફરિયાદ અને પોલીસ કાર્યવાહી વચ્ચેનો સમય ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

1930 પર ફરિયાદ બાદ આપોઆપ શરૂ થશે FIRની પ્રક્રિયા

સાયબર ફાઈનાન્સિયલ ફ્રોડમાં સમય અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોય છે. છેતરપિંડી બાદ રૂપિયા ઝડપથી એક ખાતામાંથી બીજા ખાતામાં ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે અથવા વિવિધ માધ્યમો દ્વારા આગળ મોકલાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં જેટલી ઝડપથી ફરિયાદ નોંધાય અને સંબંધિત નાણાકીય વ્યવહારોને ટ્રેસ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય, એટલી જ રકમને અટકાવી અથવા બચાવી લેવાની શક્યતા વધી શકે છે.

આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને શરૂ કરવામાં આવેલી e-Zero FIR વ્યવસ્થા હેઠળ 1930 હેલ્પલાઈન પર મળતી સાયબર ફાઈનાન્સિયલ ફ્રોડની ફરિયાદના આધારે સિસ્ટમ દ્વારા Zero FIR જનરેટ કરવામાં આવશે. આ FIR સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનને મોકલવામાં આવ્યા બાદ પોલીસ અધિકારીઓ ફરિયાદીનો સંપર્ક કરશે અને કેસને લગતી જરૂરી વિગતો મેળવશે. ત્યારબાદ નિયમ મુજબ FIRની આગળની

કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે અને તપાસ શરૂ કરવામાં આવશે.

આ વ્યવસ્થાથી ફરિયાદીને શરૂઆતના તબક્કે પોલીસ સ્ટેશનની મુલાકાત લીધા વિના પોતાની ફરિયાદ નોંધાવવાની સુવિધા મળશે. જોકે, પોલીસ તપાસ દરમિયાન જરૂરી દસ્તાવેજો, પુરાવા અથવા અન્ય વિગતો માટે ફરિયાદીનો સંપર્ક કરવામાં આવી શકે છે. નવી સિસ્ટમનો હેતુ પોલીસ પ્રક્રિયાને નાગરિકો માટે વધુ સુલભ બનાવવાનો છે.

આ પણ વાંચો: અમદાવાદમાં વરસાદ વધ્યો તો શાળાઓ બંધ થશે કે વહેલી રજા? : DEOએ શાળા સંચાલકોને શું સૂચન કર્યું

રાજ્યની પ્રથમ e-Zero FIRમાં 15.76 લાખથી વધુ રકમ બચાવી

નવી ડિજિટલ વ્યવસ્થાના લોન્ચિંગ સાથે જ તેના મહત્વને દર્શાવતો એક મહત્વપૂર્ણ કિસ્સો પણ સામે આવ્યો છે. અમદાવાદના એક રહેવાસી ડિજિટલ અરેસ્ટના નામે સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યા હતા. આ કેસમાં રાજ્યની પ્રથમ e-Zero FIR નોંધાવવામાં આવી હતી.

ફરિયાદ મળ્યા બાદ સાયબર ક્રાઈમ વિભાગે ઝડપી કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. આ કાર્યવાહીના પરિણામે પીડિતની રૂ. 15.76 લાખથી વધુની રકમ બચાવવામાં સફળતા મળી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ ઘટના દર્શાવે છે કે સાયબર ફ્રોડમાં સમયસર ફરિયાદ નોંધાવવી અને તાત્કાલિક પોલીસ કાર્યવાહી શરૂ કરવી કેટલી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

ડિજિટલ અરેસ્ટ જેવા સાયબર ફ્રોડમાં ઠગો સામાન્ય રીતે પોલીસ, CBI, ED અથવા અન્ય સરકારી એજન્સીના અધિકારી હોવાનો ઢોંગ કરીને લોકોને ડરાવે છે. ત્યારબાદ વીડિયો કોલ, ફોન અથવા અન્ય ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા વ્યક્તિને લાંબા સમય સુધી માનસિક દબાણમાં રાખીને નાણાં ટ્રાન્સફર કરાવવામાં આવે છે. આવા કિસ્સાઓમાં પીડિતને વહેલી તકે 1930 હેલ્પલાઇન પર ફરિયાદ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.

ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી પોલીસ સેવા વધુ ઝડપી બનાવવાનો પ્રયાસ

લોન્ચિંગ પ્રસંગે નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી નાગરિકોને ઝડપી અને પારદર્શક પોલીસ સેવા ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. e-Zero FIR વ્યવસ્થાથી સાયબર ફ્રોડના પીડિતોને ઘરબેઠાં ફરિયાદ નોંધાવવાની સુવિધા મળશે અને સમયસર કાર્યવાહી શરૂ થવાથી છેતરાયેલી રકમને સુરક્ષિત કરવાની શક્યતા પણ વધશે.

સાયબર ફ્રોડના કેસમાં ફરિયાદ નોંધાવવામાં થતો વિલંબ ઘણી વખત પીડિત માટે મોટું નુકસાન સર્જી શકે છે. તેથી ફરિયાદ નોંધાવવાની પ્રક્રિયાને ડિજિટલ અને ઝડપી બનાવવાનો આ પ્રયાસ સાયબર ગુનાઓ સામેની લડતમાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

રાજ્યના પોલીસ વડા જી. એસ. મલિકે પણ તમામ ફિલ્ડ યુનિટોને e-Zero FIR સંબંધિત કેસોમાં ગંભીરતા અને સંવેદનશીલતા સાથે કામગીરી કરવા સૂચના આપી છે. અરજદારોને ઝડપી ન્યાય અને અસરકારક પોલીસ કાર્યવાહી મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી પગલાં લેવા જણાવાયું છે.

આ પણ વાંચો: અમદાવાદના પોશવિસ્તારમાં બેઝમેન્ટમાં પડેલી વૈભવી ગાડીઓ બની ભંગાર! : ભારે વરસાદથી કરોડોની લક્ઝરી કારો કાદવમાં ગરકાવ

I4C સાથે સંકલનથી અમલમાં આવી નવી વ્યવસ્થા

સાયબર સેન્ટર ઓફ એક્સિલન્સના આઈજીપી બિપિન આહીરે જણાવ્યું હતું કે e-Zero FIRની પ્રક્રિયા કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયના ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર એટલે કે I4C સાથે સંકલન કરીને અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.

તેમના જણાવ્યા અનુસાર, 1930 હેલ્પલાઇન પર મળતી સાયબર ફાઇનાન્સિયલ ફ્રોડની ફરિયાદના આધારે સિસ્ટમ Zero FIR જનરેટ કરશે અને તેને સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનને મોકલશે. ત્યારબાદ પોલીસ અધિકારીઓ ફરિયાદીનો સંપર્ક કરીને જરૂરી માહિતી મેળવશે અને નિયમ મુજબ FIR નોંધવાની પ્રક્રિયા આગળ વધારશે. આ પછી કેસની તપાસ અને જરૂરી કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવશે.

આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનો હેતુ સાયબર ફ્રોડના કેસોમાં ફરિયાદથી લઈને પોલીસ કાર્યવાહી સુધીની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવવાનો છે. ખાસ કરીને નાણાકીય છેતરપિંડીના કેસમાં પૈસાની હિલચાલ ઝડપથી થતી હોવાથી તાત્કાલિક કાર્યવાહી માટે આ ડિજિટલ સિસ્ટમ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

પોલીસ અધિકારીઓ અને ઉચ્ચ અધિકારીઓની હાજરીમાં લોન્ચિંગ

e-Zero FIR સેવાના લોન્ચિંગ કાર્યક્રમમાં ગૃહ વિભાગના અગ્ર સચિવ સંજીવ કુમાર, રાજ્યના પોલીસ વડા જી. એસ. મલિક અને સાયબર ક્રાઇમ સેલના વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ ઉપરાંત I4Cના CEO રાજેશ કુમાર તેમજ રાજ્યના તમામ પોલીસ કમિશનર, રેન્જ વડા, પોલીસ અધિક્ષક અને સાયબર ક્રાઇમ પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર સહિતના ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓ GSWAN ટેકનોલોજીના માધ્યમથી વર્ચ્યુઅલ રીતે જોડાયા હતા.

ગુજરાતમાં ડિજિટલ વ્યવહારો વધવાની સાથે સાયબર ફાઈનાન્સિયલ ફ્રોડના સ્વરૂપોમાં પણ સતત ફેરફાર થઈ રહ્યો છે. ફિશિંગ, OTP ફ્રોડ, નકલી કસ્ટમર કેર, ડિજિટલ અરેસ્ટ, રોકાણના નામે છેતરપિંડી અને સોશિયલ મીડિયા આધારિત ફ્રોડ જેવા કેસોમાં નાગરિકોને નિશાન બનાવવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં માત્ર પોલીસ કાર્યવાહી પૂરતી નથી, પરંતુ નાગરિકોમાં સાયબર જાગૃતિ અને સમયસર ફરિયાદ કરવાની સમજ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.

નવી e-Zero FIR વ્યવસ્થા આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ ડિજિટલ પહેલ બની શકે છે. હવે સાયબર ફાઇનાન્સિયલ ફ્રોડનો ભોગ બનેલા નાગરિકોએ ઘટનાની જાણ થતાં જ વિલંબ કર્યા વિના 1930 હેલ્પલાઇનનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે. ફરિયાદ જેટલી ઝડપથી નોંધાશે, તેટલી વહેલી તકે સંબંધિત તંત્ર સુધી માહિતી પહોંચશે અને નાણાકીય વ્યવહારને રોકવા અથવા રકમ બચાવવાની શક્યતા ઊભી થશે.

રાજ્યની પ્રથમ e-Zero FIRમાં 15.76 લાખથી વધુની રકમ બચાવવાની સફળતા બાદ હવે આ વ્યવસ્થા સમગ્ર ગુજરાતમાં સાયબર ફ્રોડ સામે ઝડપી પ્રતિસાદ માટે કેટલી અસરકારક સાબિત થાય છે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ટેકનોલોજી, પોલીસ તંત્ર અને નાગરિકોની ઝડપી ભાગીદારી સાથે સાયબર નાણાકીય ગુનાઓથી થતા નુકસાનને ઘટાડવાનો રાજ્ય સરકારનો પ્રયાસ હવે વધુ સંગઠિત સ્વરૂપમાં આગળ વધ્યો છે.