કચ્છમાં 'ઓપરેશન એગ ટ્રાન્સફર'થી જન્મેલું દુર્લભ ઘોરાડનું બચ્ચું ગુમ : કડક સુરક્ષા વચ્ચેથી ક્યાં ગાયબ થઈ ગયું ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડનું બચ્ચું?

વન વિભાગ અને નિષ્ણાતોની શોધખોળ શરૂ કરી

લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ માટે મોટી ચેતવણી રૂપ કિસ્સો

દુર્લભ પક્ષી સંરક્ષણ માટે ચિંતાનો વિષય

Great Indian Bustard Gujarat: ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાંથી એક ચિંતાજનક ઘટના સામે આવી છે, જ્યાં વિશ્વના સૌથી દુર્લભ પક્ષીઓમાં ગણાતું Great Indian Bustardનું એક બચ્ચું અચાનક ગુમ થઈ ગયું છે. આ ઘટના wildlife સંરક્ષણ માટે ગંભીર ચેતવણીરૂપ માનવામાં આવી રહી છે. અહેવાલો મુજબ આ બચ્ચું તાજેતરમાં જ જન્મેલું હતું અને તે સંરક્ષણ હેઠળના વિસ્તારમાં જોવા મળતું હતું. અચાનક તે ગાયબ થતાં વન વિભાગ અને સંશોધકોમાં ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે.

કચ્છના અબડાસા સ્થિત ધોરાડ અભયારણ્યમાંથી દુર્લભ પક્ષી ગુમ થવાની ઘટના સામે આવતા વનવિભાગમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. કારણકે, થોડા દિવસ અગાઉ ગુજરાતના વન્યજીવ સંરક્ષણ ઇતિહાસમાં જે ઘટનાને 'ઐતિહાસિક સિદ્ધિ' તે હાલ ચિંતાનો વિષય બની ગઈ છે. પ્રધાનમંત્રી મોદીના ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ ગણાતા ‘ઓપરેશન એગ ટ્રાન્સફર' હેઠળ જન્મેલું ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ (ઘોરાડ)નું એકમાત્ર બચ્ચું માત્ર એક મહિનાની અંદર જ લાપતા થવાના સમાચાર હાલ માધ્યમોમાં વહેતા થયા છે. જેને પગલે વનવિભાગમાં દોડધામ મચી ગઈ છે. 70થી વધુ કર્મચારીઓનો વનવિભાગનો સ્ટાફ પણ તેની શોધખોળમાં લાગ્યો છે.

લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ માટે મોટો ઝટકો

Great Indian Bustard વિશ્વની સૌથી ગંભીર રીતે સંકટગ્રસ્ત પક્ષી પ્રજાતિઓમાંની એક છે. ભારત સહિત વિશ્વભરમાં તેની સંખ્યા અત્યંત ઓછી રહી ગઈ છે. ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં આ પક્ષીનું નિવાસસ્થાન છે, જ્યાં તેની સંખ્યા વધારવા માટે વિશેષ સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ્સ ચાલી રહ્યા છે. આવા સમયમાં બચ્ચું ગુમ થવું સંરક્ષણ પ્રયાસો માટે મોટો ઝટકો માનવામાં આવે છે.



આ પણ વાંચોઃ ઈંડામાંથી બહાર આવતા જ પક્ષીને મળી 'Z+' સિક્યોરિટી! : ગુજરાતમાં એક દાયકા બાદ ગુંજ્યો દુર્લભ ગોડાવણના બચ્ચાનો કિલકિલાટ

શોધખોળ અને તપાસ શરૂ

વન વિભાગે તરત જ શોધખોળ શરૂ કરી છે. નિષ્ણાતોની ટીમ દ્વારા વિસ્તારમાં તપાસ, ડ્રોન સર્વેલન્સ અને અન્ય ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ચૂઝાને શોધવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે પ્રાકૃતિક કારણો, શિકારી પ્રાણીઓ અથવા અન્ય કોઈ માનવીય હસ્તક્ષેપ જેવા તમામ પાસાઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.

કચ્છનું પર્યાવરણ અને મહત્વ

કચ્છ વિસ્તાર Great Indian Bustard માટે મહત્વપૂર્ણ નિવાસસ્થાન છે. અહીંનું સુકું અને ખુલ્લું પર્યાવરણ આ પક્ષી માટે અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં માનવીય પ્રવૃત્તિઓ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ અને વીજ લાઈનોના કારણે આ પક્ષીની સંખ્યા પર અસર પડી છે.

સંરક્ષણ માટે પડકારો

વિશેષજ્ઞો જણાવે છે કે આ પક્ષીના સંરક્ષણ માટે અનેક પડકારો છે. જમીન ઉપયોગમાં ફેરફાર, શિકાર અને પ્રાકૃતિક શત્રુઓ ઉપરાંત વીજ લાઈનો સાથે અથડામણ આ પક્ષી માટે સૌથી મોટો ખતરો બની રહ્યો છે. સરકાર અને વિવિધ સંસ્થાઓ દ્વારા સંરક્ષણ માટે પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ આવી ઘટનાઓ બતાવે છે કે હજુ પણ વધુ મજબૂત પ્રયાસોની જરૂર છે.

શું હતું ‘ઓપરેશન એગ ટ્રાન્સફર'?

કચ્છમાં છેલ્લા સાત વર્ષથી એકપણ નર ઘોરાડ બચ્યું નથી, જેના કારણે અહીંની ત્રણ માદા ઘોરાડ જે ઈંડા મૂકતી હતી તે અફલિત (Infertile) રહેતા હતા. આ પ્રજાતિને વિલુપ્ત થતી બચાવવા માટે વન વિભાગે ‘જમ્પસ્ટાર્ટ એપ્રોચ' અપનાવ્યો હતો. આ યોજના હેઠળ રાજસ્થાનના બ્રીડિંગ સેન્ટરમાંથી એક ફલિત (Fertile) ઈંડું લાવવાનું નક્કી કરાયું હતું. 22 માર્ચના રોજ આ ઈંડાને પોર્ટેબલ ઇન્ક્યુબેટરમાં રાખી 19 કલાકની લાંબી સડક મુસાફરી કરાવી કચ્છ લાવવામાં આવ્યું અને અહીંની માદા ઘોરાડના માળામાં મૂકવામાં આવ્યું. માદા ઘોરાડે આ ઈંડાને સ્વીકારી તેનું કુદરતી સેવન કર્યું અને 26 માર્ચના રોજ એક તંદુરસ્ત બચ્ચાનો જન્મ થયો. એક દાયકા બાદ કચ્છની ધરતી પર ઘોરાડના બચ્ચાનો જન્મ થતા ખુદ PM મોદીએ પણ સોશિયલ મીડિયા પર આ અંગે ખુશી વ્યક્ત કરી હતી.

હાલમાં આ દુર્લભ પક્ષીનું બચ્ચું શોધવાની કામગીરી ચાલુ છે અને તેના પરિણામ પર સૌની નજર છે. જો બચ્ચું મળી આવે તો તે સંરક્ષણ માટે સકારાત્મક સમાચાર બનશે, પરંતુ જો નહીં મળે તો તે પ્રજાતિના ભવિષ્ય માટે ચિંતાજનક સંકેત બની શકે છે. આ બચ્ચાને કડક સુરક્ષા કવચ પુરુ પાડીને કચ્છમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. તેમ છતાં આ દુર્લભ પક્ષી ક્યાં ગાયબ થઈ ગયું એજ મોટો સવાલ છે.