FIFA vs ICC : આજના આધુનિક સમયમાં રમતગમત એ માત્ર મનોરંજન કે ફિટનેસનું સાધન નથી રહી, પરંતુ તે અબજો ડોલરનો એક બહુ મોટો વૈશ્વિક બિઝનેસ બની ગઈ છે. વિશ્વભરમાં અનેક રમતો રમાય છે અને દરેક રમતને ચલાવવા માટે એક સર્વોચ્ચ વૈશ્વિક સંસ્થા હોય છે. જ્યારે આપણે દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી, પ્રભાવશાળી અને ધનિક રમતગમત સંસ્થાઓ વિશે વાત કરીએ છીએ, ત્યારે ફૂટબોલનું સંચાલન કરતી સંસ્થા FIFA (ઇન્ટરનેશનલ ફેડરેશન ઓફ એસોસિએશન ફૂટબોલ) અને ક્રિકેટની સર્વોચ્ચ સંસ્થા ICC (ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ કાઉન્સિલ) ના નામ સૌથી મોખરે આવે છે. હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે FIFA વર્લ્ડ કપ 2026નો શાનદાર માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે અને દુનિયાભરના કરોડો રમતપ્રેમીઓ આ રોમાંચક સફરનો આનંદ માણી રહ્યા છે. આ મહાકુંભ વચ્ચે રમત જગતના ચાહકોના મનમાં એક મોટો સવાલ અવારનવાર થાય છે કે કમાણી, વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને કુલ સંપત્તિના મામલામાં ફૂટબોલની FIFA અને ક્રિકેટની ICC માંથી કઈ સંસ્થા વધુ ધનવાન છે? જાણો આ બંને વૈશ્વિક સંગઠનો વચ્ચેનો નાણાકીય તફાવત વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી.
આવક અને નેટવર્થમાં આકાશ-પાતાળનો તફાવત
જો આપણે બંને સંસ્થાઓના સત્તાવાર નાણાકીય આંકડાઓ અને બજેટ પર નજર કરીએ તો ખ્યાલ આવે છે કે પૈસા છાપવાના મામલામાં FIFAની કમાણી આગળ ICC ક્યાંય આસપાસ પણ ફરકતું નથી. સામાન્ય રીતે આ રમત સંસ્થાઓ પોતાનું બજેટ 4 વર્ષના એક નાણાકીય ચક્ર (Financial Cycle) મુજબ તૈયાર કરતી હોય છે. અંદાજિત 4 વર્ષના આ નાણાકીય ચક્ર દરમિયાન FIFAની કુલ આવક આશરે 13 અબજ અમેરિકન ડોલર સુધી પહોંચી જાય છે, જેને જો ભારતીય રૂપિયામાં ગણીએ તો તે લગભગ 1.08 લાખ કરોડ રૂપિયા જેટલી અધધ રકમ થાય છે. તેની સામે ક્રિકેટની વૈશ્વિક સંસ્થા ICC આ જ 4 વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન અંદાજે 3.2 અબજ અમેરિકન ડોલર એટલે કે ભારતીય ચલણમાં આશરે 26 હજાર કરોડ રૂપિયાની આવક મેળવી શકે છે. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે FIFAની કુલ કમાણી ICC કરતાં લગભગ 4 ગણી વધારે છે. ફૂટબોલની રમત વૈશ્વિક સ્તરે અતિશય લોકપ્રિય હોવાથી જ તેને આટલો મોટો નાણાકીય ફાયદો મળે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : નાની ટીમનો મોટો ધમાકો; બે દિવસમાં બે ટીમો ઘૂંટણિયે : એક જીત બની પ્રેરણા અને બીજી જીતથી બની ગયો ઇતિહાસ
સભ્ય દેશો અને વૈશ્વિક પહોંચમાં કોણ આગળ?
કોઈપણ રમતની સંસ્થા કેટલી મોટી છે તેનો આધાર તેના સભ્ય દેશો અને તેના હેડક્વાર્ટરની વ્યાપારી ક્ષમતા પર પણ રહેલો હોય છે. ફૂટબોલની સર્વોચ્ચ સંસ્થા FIFAનું મુખ્ય મથક એટલે કે હેડક્વાર્ટર ઝ્યુરિક (સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ) માં આવેલું છે, જ્યાંથી આખી દુનિયાના ફૂટબોલનું સંચાલન થાય છે. બીજી તરફ ક્રિકેટનું નિયમન કરતી સંસ્થા ICCનું મુખ્ય મથક દુબઈ (સંયુક્ત આરબ અમીરાત - UAE) માં સ્થિત છે. સભ્ય દેશોની સંખ્યાની વાત કરીએ તો, વર્તમાન સમયમાં FIFA સાથે દુનિયાના 211 દેશો સત્તાવાર રીતે જોડાયેલા છે. તેની સરખામણીએ ICC પાસે અત્યારે માત્ર 108 સભ્ય દેશો જ છે. ફૂટબોલ એ દુનિયાના લગભગ દરેક ખંડ અને નાના-મોટા દેશમાં રમાતી રમત છે, જેના કારણે તેનું દર્શકવર્ગ (Audience Base) અને વૈશ્વિક બજાર અત્યંત વિશાળ છે. જ્યારે ક્રિકેટ હજુ પણ મુખ્યત્વે ભારત, ઓસ્ટ્રેલિયા, ઈંગ્લેન્ડ, પાકિસ્તાન, સાઉથ આફ્રિકા અને ન્યૂઝીલેન્ડ જેવા ગણતરીના દેશોમાં જ પાગલપનની હદ સુધી જોવાય છે. વધુ દેશો જોડાયેલા હોવાને કારણે FIFAને જાહેરાતો, મોટી બ્રાન્ડ્સની સ્પોન્સરશિપ અને કમર્શિયલ કરારો ખૂબ ઊંચી કિંમતે મળે છે.
ઇનામી રકમમાં જમીન-આસમાનનો મોટો ગેપ
FIFAની મજબૂત નાણાકીય સ્થિતિ અને અઢળક સંપત્તિનો સીધો ફાયદો તેના મેગા ઇવેન્ટ એટલે કે વર્લ્ડ કપમાં ભાગ લેનારી ટીમોને અને ખેલાડીઓને મળે છે. જ્યારે કોઈ ટીમ FIFA વર્લ્ડ કપ જીતે છે ત્યારે તેને મળનારી ઇનામી રકમ સાંભળીને જ આંખો પહોળી થઈ જાય છે. ફિફા વર્લ્ડ કપની વિજેતા ટીમને અંદાજે 5 કરોડ અમેરિકન ડોલર એટલે કે ભારતીય રૂપિયામાં આશરે 415 કરોડ રૂપિયાની માતબર ઇનામી રકમ ટ્રોફીની સાથે આપવામાં આવે છે. તેની સામે જો ICC ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપની વાત કરીએ તો, ટૂર્નામેન્ટ જીતનાર ટીમને અંદાજે 40 લાખ અમેરિકન ડોલર એટલે કે ભારતીય ચલણ પ્રમાણે આશરે 33 કરોડ રૂપિયાનું ઇનામ મળે છે. બંને મોટી સંસ્થાઓની વિજેતા રકમના આ આંકડા જ તેમની વ્યાપારી શક્તિ અને બજાર મૂલ્ય વચ્ચેનો મોટો તફાવત ખુલ્લો પાડે છે. જોકે, અહીં એ નોંધવું જરૂરી છે કે, ભારતનું સ્થાનિક ક્રિકેટ બોર્ડ એટલે કે BCCI વિશ્વનું સૌથી અમીર ક્રિકેટ બોર્ડ છે, પરંતુ જો વૈશ્વિક સ્તરે માત્ર મધ્યસ્થ સંસ્થાઓ (FIFA અને ICC) ની જ સરખામણી કરીએ તો ICC હજુ પણ ફૂટબોલ સંસ્થા કરતાં ઘણી પાછળ જોવા મળે છે.
FIFAની અબજો ડોલરની કમાણીના મુખ્ય સ્ત્રોત
ફૂટબોલની વૈશ્વિક સંસ્થા FIFAની તિજોરી આખરે આટલી બધી કઈ રીતે ભરાય છે, તે જાણવું પણ રસપ્રદ છે. FIFAની કમાણીનો સૌથી મોટો હિસ્સો બ્રોડકાસ્ટિંગ રાઇટ્સ એટલે કે ટીવી ચેનલો અને ડિજિટલ ઓટીટી પ્લેટફોર્મ પર મેચોના પ્રસારણ કરવાના અધિકારો વેચવાથી આવે છે. દુનિયાની મોટી-મોટી મીડિયા કંપનીઓ ફૂટબોલ ટૂર્નામેન્ટ બતાવવા માટે અબજો ડોલર ચૂકવે છે. આ સિવાય સ્ટેડિયમની ટિકિટોનું વેચાણ, વર્લ્ડ કપ દરમિયાન થતું હોસ્પિટાલિટી બુકિંગ અને વૈશ્વિક સ્પોન્સરશિપ મેજર સોર્સ છે. કોકા-કોલા, એડિડાસ અને કતાર એરવેઝ જેવી વૈશ્વિક બ્રાન્ડ્સ ફિફા સાથે ઓફિશિયલ પાર્ટનર તરીકે જોડાવા માટે પાણીની જેમ પૈસા વહાવે છે. આ ઉપરાંત મર્ચેન્ડાઇઝિંગ, વીડિયો ગેમ્સ લાયસન્સિંગ અને માર્કેટિંગ રાઇટ્સના કારણે પણ ફિફાની આવક દર વર્ષે નવા રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : IND vs IRE; આજે બીજી T20Iની પ્લેઇંગ 11 માંથી કોનું પત્તું કપાશે? : પ્રથમ મેચની નિરાશા બાદ ભારતીય ટીમ વૈભવ સૂર્યવંશીનું કરાવશે ડેબ્યૂ?
ICCની આવક અને ભારતીય બજારનો પ્રભાવ
ક્રિકેટની સર્વોચ્ચ સંસ્થા ICCની કમાણીના મોડલ પર નજર કરીએ તો, તેની આવકનો સિંહફાળો મીડિયા રાઇટ્સ (ટીવી અને ડિજિટલ બ્રોડકાસ્ટિંગ) અને સ્પોન્સરશિપ કરારોમાંથી જ આવે છે. જોકે, ક્રિકેટ જગતમાં એક ખાસ વાત એ છે કે ICCની કુલ કમાણીનો બહુ મોટો આધાર એશિયાઈ દેશો અને ખાસ કરીને ભારતીય બજાર પર ટકેલો છે. ભારતમાં ક્રિકેટ પ્રત્યે જે દીવાનગી છે, તેના કારણે દુનિયાભરની કંપનીઓ કરોડો રૂપિયાની જાહેરાતો ભારતીય દર્શકોને ટાર્ગેટ કરીને આપે છે. ભારત ઉપરાંત ઓસ્ટ્રેલિયા, ઈંગ્લેન્ડ અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશો પણ આ આવકમાં મહત્વનું યોગદાન આપે છે. ICC પણ હવે અમેરિકા અને યુરોપ જેવા નવા બજારોમાં ક્રિકેટનો વ્યાપ વધારીને પોતાની કમાણી બહુગુણિત કરવાના પ્રયાસો સતત કરી રહી છે.
અંતિમ તારણ
કુલ મળીને જો આપણે બંને સંસ્થાઓની કુલ વાર્ષિક આવક, વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચ, સભ્ય દેશોની સંખ્યા, દર્શકોનો વ્યાપ અને ટૂર્નામેન્ટની ઇનામી રકમ જેવા તમામ પાસાઓનું બારીકાઈથી વિશ્લેષણ કરીએ, તો સ્પષ્ટ થાય છે કે FIFA હાલમાં વિશ્વની સૌથી ધનિક અને શક્તિશાળી રમતગમત સંસ્થા છે. જોકે, ક્રિકેટ પણ દુનિયાભરમાં ખૂબ જ ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહ્યું છે અને T20 ફોર્મેટ આવ્યા પછી ICCની આવકમાં પણ જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. તેમ છતાં, ફૂટબોલનો વૈશ્વિક ક્રેઝ એટલો વિશાળ છે કે નાણાકીય દૃષ્ટિએ આજના સમયે ICCને FIFAની બરાબરી કરવા માટે હજુ ઘણો લાંબો સમય લાગી શકે તેમ છે.
