એક સ્ત્રી પોતાના જીવનમાં વધુમાં વધુ કેટલા બાળકોને જન્મ આપી શકે તે સવાલ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે. તાજેતરમાં સીમા હૈદરે ફેબ્રુઆરી 2026માં ગ્રેટર નોઈડાની હોસ્પિટલમાં પુત્રને જન્મ આપ્યો છે. આ તેમનું છઠ્ઠું સંતાન છે અને માત્ર 11 મહિનાના ગાળામાં આ બીજી ડિલિવરી છે. આ ઘટના બાદ લોકોમાં એ કુતૂહલ જાગ્યું છે કે શું બાળક પેદા કરવાની કોઈ નિશ્ચિત મર્યાદા હોય છે કે પછી તે માત્ર સ્વાસ્થ્ય પર નિર્ભર કરે છે?
શું છે પ્રજનન ક્ષમતાની વૈજ્ઞાનિક વાસ્તવિકતા?
સામાન્ય રીતે યુવતીઓમાં 12 થી 15 વર્ષની ઉંમરે માસિક ધર્મની શરૂઆત થતી હોય છે અને તેની સાથે જ ઓવ્યુલેશન એટલે કે દર મહિને અંડકોષ બનવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. આ પ્રક્રિયા મેનોપોઝ એટલે કે રજોનિવૃત્તિ સુધી ચાલે છે જેની સરેરાશ ઉંમર 50 થી 51 વર્ષ હોય છે. સૈદ્ધાંતિક રીતે જોઈએ તો એક સ્વસ્થ મહિલા પોતાના પ્રજનન કાળ દરમિયાન 15 થી 30 બાળકોને જન્મ આપી શકે છે પરંતુ આ માત્ર એક ગાણિતિક અંદાજ છે. વાસ્તવિક જીવનમાં આટલી બધી વાર ગર્ભધારણ કરવો અત્યંત દુર્લભ અને જોખમી હોય છે.
ઉંમર અને અંડકોષની સંખ્યાનો સંબંધ
વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો મુજબ જ્યારે કોઈ બાળકી માતાના ગર્ભમાં હોય છે ત્યારે તેના અંડાશયમાં આશરે 60 થી 70 લાખ અપરિપક્વ અંડકોષ હોય છે. જન્મ સમયે આ સંખ્યા ઘટીને 10 લાખ અને કિશોરાવસ્થા સુધી પહોંચતા માત્ર થોડા લાખ જ બચે છે. સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન તેમાંથી અંદાજે 400 અંડકોષ જ પરિપક્વ થઈને ઓવ્યુલેટ થાય છે. આ જ કારણ છે કે 40 વર્ષની ઉંમર પછી કુદરતી રીતે ગર્ભધારણ કરવાની શક્યતા માત્ર 1 ટકા જેટલી જ રહી જાય છે.
વારંવાર ગર્ભધારણ કરવાના જોખમો
શરીર વિજ્ઞાન મુજબ વારંવાર ગર્ભધારણ કરવાથી મહિલાના શરીર પર ભારે દબાણ આવે છે. દરેક પ્રેગ્નન્સીમાં લોહીની ઉણપ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને સી-સેક્શનનું જોખમ વધી જાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા રિપોર્ટ્સ પણ જણાવે છે કે વધુ પડતા બાળકો પેદા કરવાથી માતાના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસરો પડે છે અને ગર્ભાશય નબળું પડી શકે છે.
શું 50થી વધુ બાળકો સંભવ છે?
ઈતિહાસમાં એવા કેટલાક અસાધારણ કિસ્સાઓ નોંધાયા છે જ્યાં મહિલાઓએ 40 થી 50 બાળકોને જન્મ આપ્યો હોય. આવા કિસ્સાઓમાં સામાન્ય રીતે જોડકા અથવા ત્રણ-ચાર બાળકોનો એકસાથે જન્મ થયો હોય છે. જોકે આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાનના યુગમાં આવા કિસ્સાઓ અશક્ય સમાન ગણાય છે. વર્તમાન સમયમાં શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યેની જાગૃતિને કારણે મોટાભાગના દેશોમાં નાનું કુટુંબ રાખવાની પ્રથા વધી છે.
તબીબોના મતે દરેક મહિલાનું શરીર અલગ હોય છે તેથી કોઈ ચોક્કસ આંકડો નક્કી કરી શકાય નહીં. પરંતુ સુરક્ષિત માતૃત્વ માટે બે બાળકોના જન્મ વચ્ચે પૂરતો સમયગાળો રાખવો અને માતાના સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપવી એ જ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
