Monsoon Blues : વરસાદની ફુવારો, ઠંડો પવન અને ચારે તરફ છવાયેલી હરિયાળી મોટાભાગના લોકો માટે આનંદ અને તાજગીનો અનુભવ કરાવે છે. પરંતુ દરેક વ્યક્તિ માટે ચોમાસું ખુશીઓ લઈને આવતું નથી. ઘણા લોકોમાં વરસાદી ઋતુ શરૂ થતાં જ માનસિક સ્થિતિમાં નાજુક પરંતુ સ્પષ્ટ ફેરફાર જોવા મળે છે. કોઈ ખાસ કારણ વગર મન ઉદાસ રહેવું, આખો દિવસ થાક અનુભવવો, કામમાં મન ન લાગવું, વધારે ચીડિયાપણું અનુભવવું અથવા સામાજિક પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવાની ઇચ્છા થવી જેવી સ્થિતિને સામાન્ય ભાષામાં 'મોનસૂન બ્લૂઝ' કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ કોઈ અલગ અથવા કાયમી માનસિક બીમારી નથી, પરંતુ હવામાનમાં થતા ફેરફારના કારણે મૂડ પર પડતી અસર તરીકે જોવામાં આવે છે. જોકે, જો આ લક્ષણો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે અથવા વ્યક્તિના રોજિંદા જીવન, કામકાજ અને સંબંધો પર અસર કરવા લાગે, તો તેને ગંભીરતાથી લેવાની જરૂર છે.
શું છે મોનસૂન બ્લૂઝ?
મોનસૂન બ્લૂઝ એ વરસાદની ઋતુ દરમિયાન અનુભવાતી હળવીથી મધ્યમ સ્તરની માનસિક ઉદાસીનતા અથવા મૂડમાં આવતા ફેરફારોનું વર્ણન કરે છે. કેટલાક લોકોમાં આ સમયગાળા દરમિયાન સતત થાક, ઉત્સાહમાં ઘટાડો, ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી, ચીડિયાપણું, વધારે અથવા ઓછી ઊંઘ, તેમજ કોઈપણ પ્રવૃત્તિમાં રસ ન રહેવા જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળે છે. આ લક્ષણો સામાન્ય રીતે થોડા સમય માટે રહે છે, પરંતુ જો બે અઠવાડિયા કે તેથી વધુ સમય સુધી સતત રહે, તો તે ડિપ્રેશન જેવી ગંભીર સ્થિતિનું સંકેત પણ હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી બને છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : કોરોનાએ લીધો વધુ એક જીવ! : બંને ફેફસાંમાં ગંભીર ચેપ બાદ શ્વાસની તકલીફ થતા હોસ્પિટલ પહોંચેલા દર્દીનું કોરોનાથી મોત
વરસાદી ઋતુ મૂડને કેમ અસર કરે છે?
ચોમાસા દરમિયાન ઘણા દિવસો સુધી સૂર્યપ્રકાશ ઓછો રહે છે. સૂર્યપ્રકાશ શરીરની આંતરિક જૈવિક ઘડિયાળ (સર્કેડિયન રિધમ)ને સંતુલિત રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પ્રકાશ ઓછો મળવાથી મગજમાં મૂડ સાથે જોડાયેલા રસાયણો, ખાસ કરીને સેરોટોનિનના સ્તર પર અસર પડી શકે છે. સાથે જ મેલાટોનિનનું પ્રમાણ વધવાથી વધુ ઊંઘ અને સુસ્તી અનુભવાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત સતત ઘરની અંદર રહેવું, શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો, વરસાદને કારણે બહાર જવામાં મર્યાદા અને રોજિંદી દિનચર્યામાં થતા ફેરફારો પણ માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર કરે છે. જે લોકો પહેલેથી જ તણાવ, ચિંતા અથવા ડિપ્રેશન જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા હોય, તેઓમાં આ અસર વધુ સ્પષ્ટ જોવા મળી શકે છે.
મોનસૂન બ્લૂઝના સામાન્ય લક્ષણો
જો વરસાદની ઋતુ દરમિયાન નીચેના લક્ષણો અનુભવાતા હોય, તો તે મોનસૂન બ્લૂઝનો સંકેત હોઈ શકે છે. જેમ કે કોઈ કારણ વગર સતત ઉદાસી અનુભવવી, કામમાં રસ ન લાગવો, શરીરમાં ભારે થાક રહેવું, ઊંઘની પદ્ધતિમાં ફેરફાર થવો, નાની-નાની વાતમાં ગુસ્સો આવવો, લોકો સાથે મળવાનું ટાળવું, ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડવી અથવા રોજિંદા કામો પણ ભારરૂપ લાગવા. દરેક વ્યક્તિમાં લક્ષણો અલગ હોઈ શકે છે, તેથી પોતાની માનસિક સ્થિતિ પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
મૂડને સુધારવા માટે શું કરવું?
ચોમાસામાં શક્ય હોય ત્યારે દિવસ દરમિયાન થોડો સમય કુદરતી પ્રકાશમાં પસાર કરો. ઘરમાં બારી-બારણાં ખુલ્લાં રાખવાથી પણ કુદરતી અજવાળું અંદર આવી શકે છે. રોજ ઓછામાં ઓછા 20થી 30 મિનિટ ચાલવું, યોગ, પ્રાણાયામ અથવા હળવી કસરત કરવાથી શરીરમાં એન્ડોર્ફિન જેવા 'ફીલ-ગુડ' રસાયણોનું સ્તર વધે છે, જે મૂડ સુધારવામાં મદદરૂપ બને છે. આ ઉપરાંત મિત્રો અને પરિવાર સાથે નિયમિત વાતચીત કરવી, મનગમતી પ્રવૃત્તિઓ માટે સમય કાઢવો, સંગીત સાંભળવું, વાંચન કરવું અથવા કોઈ સર્જનાત્મક કાર્ય કરવું પણ માનસિક તાજગી જાળવવામાં મદદરૂપ બને છે. દરરોજ એક જ સમયે સૂવાની અને જાગવાની આદત શરીરની જૈવિક ઘડિયાળને સંતુલિત રાખે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : વરસાદમાં ઉડતા જીવાતોથી છો પરેશાન? : આ સરળ દેશી ટ્રિકથી મિનિટોમાં થશે ગાયબ
આહાર પણ ભજવે છે મહત્વની ભૂમિકા
માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે સંતુલિત આહાર ખૂબ જ મહત્વનો છે. ચોમાસામાં વધુ પડતો તળેલો ખોરાક, જંક ફૂડ, મીઠાઈઓ અથવા વધારે કેફીનનું સેવન કરવાથી શરીરમાં સુસ્તી અને થાક વધી શકે છે. તેના બદલે મોસમી ફળો, લીલા શાકભાજી, પ્રોટીનયુક્ત આહાર અને પૂરતું પાણી પીવાની આદત રાખવી જોઈએ. ગરમ સૂપ, હર્બલ ટી અને પૌષ્ટિક ભોજન શરીરને ઊર્જા આપે છે અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાળવવામાં પણ મદદ કરે છે.
ડૉક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી જરૂરી?
જો ઉદાસીનતા સતત બે અઠવાડિયા કે તેથી વધુ સમય સુધી ચાલુ રહે, રોજિંદા જીવન પર તેની અસર થવા લાગે, ભૂખ અથવા ઊંઘમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળે અથવા સતત નકારાત્મક વિચારો આવતા રહે, તો વિલંબ કર્યા વિના મનોચિકિત્સક અથવા ક્લિનિકલ સાયકોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. માનસિક સ્વાસ્થ્ય પણ શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જેટલું જ મહત્વનું છે. સમયસર ઓળખ, યોગ્ય જીવનશૈલી અને જરૂર પડે ત્યારે નિષ્ણાતની સલાહ દ્વારા મોનસૂન બ્લૂઝ પર અસરકારક રીતે નિયંત્રણ મેળવી શકાય છે.
