કેન્દ્ર સરકારે કફ સિરપ અને અન્ય કેટલાક ઔષધીય ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન અને વેચાણને લઈને મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. હવે 12 ટકાથી વધુ આલ્કોહોલ ધરાવતા કફ સિરપ અને અન્ય ઔષધીય ફોર્મ્યુલેશન બનાવવા માટે ઉત્પાદકોને ફરજિયાત લાઇસન્સ લેવું પડશે. એટલું જ નહીં, આવી દવાઓ હવે માત્ર નોંધાયેલા ડૉક્ટરની પ્રિસ્ક્રિપ્શન પર જ વેચી શકાશે. કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે ઔષધિ નિયમોમાં ફેરફાર કરીને અગાઉ આપવામાં આવેલી લાઇસન્સની છૂટ પાછી ખેંચી લીધી છે. સરકારનું માનવું છે કે આ નિર્ણયથી કફ સિરપના નશા તરીકે થઈ રહેલા વધતા દુરુપયોગ પર નિયંત્રણ લાવવામાં મહત્વપૂર્ણ મદદ મળશે.
શું બદલાયા નવા નિયમો?
અત્યાર સુધી કેટલાક કફ સિરપ, ટિન્ચર અને અન્ય ઔષધીય ઉત્પાદનોને Drugs Rules, 1945ની Schedule K હેઠળ ઉત્પાદન માટે લાઇસન્સ લેવાની ફરજમાંથી છૂટ આપવામાં આવી હતી. જોકે સરકારના ધ્યાન પર આવ્યું હતું કે આવા કેટલાક ઉત્પાદનોમાં એથિલ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ ખૂબ જ વધારે હોય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેમાં 80થી 90 ટકા સુધી એથિલ આલ્કોહોલ હોવા છતાં તે ઔષધીય ઉત્પાદન તરીકે બજારમાં વેચાઈ રહ્યા હતા. આવી દવાઓનો કેટલાક લોકો દ્વારા નશા માટે દુરુપયોગ થતો હોવાની ફરિયાદો અનેક રાજ્ય સરકારોએ કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયને મોકલી હતી. આ ફરિયાદોને ધ્યાનમાં રાખીને હવે 12 ટકા કરતાં વધુ આલ્કોહોલ ધરાવતા તમામ ઔષધીય ફોર્મ્યુલેશનને કડક નિયમન હેઠળ લાવવામાં આવ્યા છે.
હવે ડૉક્ટરની પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર નહીં મળે દવા
કેન્દ્ર સરકારે આવા ઉત્પાદનોને હવે Schedule H1માં પણ સામેલ કર્યા છે. આ શ્રેણીમાં આવતી દવાઓ માત્ર નોંધાયેલા મેડિકલ પ્રેક્ટિશનરની પ્રિસ્ક્રિપ્શન પર જ વેચી શકાશે. દવા વેચનારને વેચાણનો સંપૂર્ણ રેકોર્ડ પણ રાખવો ફરજિયાત રહેશે. એટલે હવે ગ્રાહક સીધા મેડિકલ સ્ટોર પરથી આવી કફ સિરપ ખરીદી શકશે નહીં. ફાર્માસિસ્ટને પ્રિસ્ક્રિપ્શન ચકાસ્યા બાદ જ દવા આપવાની રહેશે અને નિયમો મુજબ તેનો રેકોર્ડ જાળવવો પડશે. સરકારનું માનવું છે કે આ પગલાથી દવાઓનો ગેરકાયદે ઉપયોગ અને નશા માટે થતો દુરુપયોગ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે.
સરકારે આ નિર્ણય કેમ લીધો?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશમાં કફ સિરપ અને વધુ આલ્કોહોલ ધરાવતી કેટલીક ઔષધીય દવાઓનો નશા માટે ઉપયોગ થવાના અનેક કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા. ખાસ કરીને યુવાનોમાં આવી દવાઓનો દુરુપયોગ વધતો હોવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. કેટલીક દવાઓમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ ખૂબ ઊંચું હોવા છતાં તે સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોવાથી તેનો ગેરઉપયોગ સરળ બનતો હતો. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આરોગ્ય મંત્રાલયે નિયમોમાં ફેરફાર કરીને ઉત્પાદન અને વેચાણ બંને પર કડક નિયંત્રણ લાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. સરકારનું માનવું છે કે લાઇસન્સ ફરજિયાત બનવાથી ઉત્પાદન પર દેખરેખ વધશે અને પ્રિસ્ક્રિપ્શન ફરજિયાત થવાથી આવી દવાઓ અનિયંત્રિત રીતે બજારમાં ઉપલબ્ધ નહીં રહે.
પરંપરાગત દવાઓ માટે અલગ નિયમો યથાવત
આરોગ્ય મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પરંપરાગત સારવાર પદ્ધતિઓ માટે આલ્કોહોલની મર્યાદા પહેલાથી જ અલગ રીતે નક્કી કરવામાં આવી છે. Rule 161 મુજબ આયુર્વેદ, સિદ્ધ અને યુનાની સિરપમાં મહત્તમ 16 ટકા સુધી આલ્કોહોલની મંજૂરી છે. જ્યારે Rule 106B અનુસાર હોમિયોપેથીક દવાઓમાં આલ્કોહોલની મર્યાદા 12 ટકા સુધી રાખવામાં આવી છે. નવા નિયમો મુખ્યત્વે એવા એલોપેથીક ઔષધીય ફોર્મ્યુલેશન પર કેન્દ્રિત છે જેમાં 12 ટકા કરતાં વધુ આલ્કોહોલ હોય અને જેના દુરુપયોગની શક્યતા વધુ હોય.
દર્દીઓ અને ફાર્માસિસ્ટ પર શું પડશે અસર?
નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ દર્દીઓએ આવી દવાઓ ખરીદવા માટે ડૉક્ટરની માન્ય પ્રિસ્ક્રિપ્શન રજૂ કરવી પડશે. મેડિકલ સ્ટોર સંચાલકો માટે પણ વેચાણનો રેકોર્ડ જાળવવો કાનૂની રીતે ફરજિયાત બનશે. બીજી તરફ ઉત્પાદકો માટે પણ હવે લાઇસન્સ વિના આવા ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન શક્ય નહીં રહે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે આ પગલું એક તરફ દવાઓનો યોગ્ય અને સલામત ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરશે તો બીજી તરફ નશા માટે થતા દુરુપયોગને રોકવામાં પણ અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
