Mutilated Notes: ઘણી વખત ખિસ્સામાં રહેલી નોટો ધોવાઈ જાય છે, ફાટી જાય છે અથવા ઝાંખી પડી જાય છે. દુકાનદારો તે સ્વીકારતા નથી અને અમને લાગે છે કે પૈસા વેડફાઈ ગયા. પરંતુ ગભરાવાની જરૂર નથી! રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના નિયમો અનુસાર તમે કોઈપણ બેંક શાખામાં આવી ફાટેલી, ગંદી કે ક્ષતિગ્રસ્ત નોટોને બદલી શકો છો.
કયા પ્રકારની નોટો બદલી શકાય છે?
સોઇલ્ડ નોટ્સ (ગંદી અથવા સહેજ ફાટેલી): સામાન્ય વસ્ત્રોને કારણે ગંદી થયેલી અથવા બે ટુકડામાં હોય પણ બધા મહત્વના ભાગો (નંબર, ગાંધીજીનો ફોટો, વોટરમાર્ક, સહી) અકબંધ હોય તો પૂર્ણ મૂલ્યે બદલાય છે.
મ્યુટિલેટેડ નોટ્સ (ફાટેલી અને ટુકડાઓમાં): બે કે વધુ ટુકડાઓમાં હોય પણ મુખ્ય ભાગો હાજર હોય.
ખૂબ જૂની, ઘસાઈ ગયેલી અથવા ઝાંખી નોટો પણ સ્વીકારવામાં આવે છે.
નોટના મુખ્ય તત્વો જેમ કે સિરિયલ નંબર, મહાત્મા ગાંધીનો ફોટો, વોટરમાર્ક અને ગવર્નરની સહી સ્પષ્ટ હોવા જોઈએ.
ફાટેલી નોટ બદલવાની સરળ પ્રક્રિયા
તમારી નજીકની કોઈપણ સરકારી અથવા ખાનગી બેંક શાખામાં જાઓ. ખાતું હોવું જરૂરી નથી.
નાની સંખ્યામાં નોટો (સામાન્ય રીતે 20 નોટ સુધી અને ₹5,000 સુધીનું મૂલ્ય) હોય તો સીધા કાઉન્ટર પર બદલી શકાય છે – કોઈ ફોર્મની જરૂર નથી.
વધુ સંખ્યામાં હોય તો બેંક રસીદ આપે છે અને પૈસા તમારા ખાતામાં જમા કરી દે છે (સમય મર્યાદા સાથે).
તમને કેટલા પૈસા મળશે?
(મ્યુટિલેટેડ નોટ માટે)₹50 અને તેનાથી વધુની નોટ માટે:સૌથી મોટા ટુકડાનું ક્ષેત્રફળ 80% કરતાં વધુ હોય → પૂર્ણ મૂલ્ય (Full Value)
40% થી 80% વચ્ચે હોય → અડધું મૂલ્ય (Half Value) (દા.ત. ₹100ની નોટ માટે ₹50)
40% કરતાં ઓછું હોય → બદલવાનો ઇનકાર થઈ શકે છે (Zero Value)
₹50થી નીચેની નોટ માટે નિયમો સહેજ અલગ છે (સામાન્ય રીતે 50% કરતાં વધુ હોય તો પૂર્ણ મૂલ્ય).
આ પણ વાંચો: Personal Loan Rules : લોન લેનારના મૃત્યુ પછી બેંક કોની પાસેથી વસૂલ કરશે પૈસા? જાણો શું કહે છે નિયમો
ખાસ ધ્યાન આપવાના મુદ્દા
જો નોટ જાણીજોઈને ફાડી અથવા બગાડી હોય તો બેંક ઇનકાર કરી શકે છે.
ભારે બળી ગયેલી, એકબીજા સાથે અટવાઈ ગયેલી અથવા ખૂબ જ બરડ નોટો બેંક સ્વીકારતી નથી – તેને સીધી RBIના Issue Officeમાં મોકલવી પડે છે.
જો બેંક ઇનકાર કરે તો RBI વેબસાઇટ પર ઓનલાઇન ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
સલાહ: ફાટેલી નોટના બધા ટુકડા સાથે રાખો અને ટેપથી ચોંટાડીને લઈ જાઓ – આથી તમને વધુ મૂલ્ય મળવાની સંભાવના વધે છે. તમારા પૈસા વેડફાઈ ન જાય તે માટે આ માહિતી વધુમાં વધુ લોકો સુધી પહોંચાડો.
