દેશભરમાં ચાલી રહેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા વચ્ચે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (Election Commission of India - ECI)એ નવા મતદારો માટે મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર જાહેર કર્યો છે. મતદાર યાદીમાં પ્રથમ વખત નામ નોંધાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા Form-6માં હવે એક નવો વિભાગ (સેક્શન) ઉમેરવામાં આવ્યો છે. આ નવા વિભાગમાં અરજદારોને તેમના માતા-પિતા અથવા દાદા-દાદીનું નામ અગાઉની મતદાર યાદીમાં હતું કે નહીં, તેની માહિતી આપવાનો વિકલ્પ આપવામાં આવ્યો છે.
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર આ વિભાગ ફરજિયાત નથી, પરંતુ ઓનલાઈન અરજી પ્રક્રિયા દરમિયાન આ વિભાગમાં દર્શાવેલા ત્રણ વિકલ્પોમાંથી કોઈ એક પસંદ કર્યા વગર અરજી આગળ વધતી નથી. આ ફેરફાર બાદ Form-6 ફરી ચર્ચામાં આવ્યું છે અને નવા મતદારો માટે તેની પ્રક્રિયા અંગે અનેક પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
Form-6 શું છે અને કોના માટે ઉપયોગી છે?
Form-6 એ ભારતીય ચૂંટણી પંચ દ્વારા મતદાર યાદીમાં પ્રથમ વખત નામ નોંધાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતું સત્તાવાર અરજીપત્રક છે. જે નાગરિકો 18 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ કરી ચૂક્યા હોય અને મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવવા ઇચ્છતા હોય તેઓ આ ફોર્મ ભરી શકે છે. આ ઉપરાંત, જેમણે ભારતીય નાગરિકતા પ્રાપ્ત કરી હોય અને પ્રથમ વખત મતદાર બનવા માંગતા હોય અથવા અગાઉ કોઈ કારણસર મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર થઈ ગયું હોય અને ફરી નોંધણી કરાવવી હોય, તેમના માટે પણ Form-6નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
નવા વિભાગમાં શું માહિતી માંગવામાં આવશે?
ચૂંટણી પંચે Form-6માં ઉમેરેલા નવા વિભાગમાં અરજદારોને ત્રણ વિકલ્પોમાંથી એક પસંદ કરવાનો રહેશે. પ્રથમ વિકલ્પ મુજબ અરજદાર જણાવી શકે છે કે તેનું પોતાનું નામ અગાઉની SIR મતદાર યાદીમાં હતું. બીજા વિકલ્પમાં અરજદાર જણાવી શકે છે કે તેના માતા-પિતા અથવા દાદા-દાદીનું નામ અગાઉની મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલું હતું. જ્યારે ત્રીજો વિકલ્પ એવા લોકો માટે છે જેમનું કે તેમના માતા-પિતાનું નામ અગાઉની મતદાર યાદીમાં નહોતું.
જો અરજદાર પ્રથમ અથવા બીજો વિકલ્પ પસંદ કરે તો તેને સંબંધિત વિધાનસભા બેઠકનું નામ, બૂથ નંબર અને અગાઉની મતદાર યાદીમાં નામનો ક્રમાંક જેવી માહિતી આપવાની રહેશે. જો આ માહિતી ઉપલબ્ધ ન હોય તો ત્રીજો વિકલ્પ પસંદ કરી શકાય છે.
આ પણ વાંચો: હેલ્મેટ પહેર્યું હોવા છતાં કપાઈ શકે છે ચલણ : બાઈક ચલાવતા પહેલાં જાણી લો આ મહત્વના ટ્રાફિક નિયમો
ચૂંટણી પંચે ફેરફાર શા માટે કર્યો?
ચૂંટણી પંચે આ ફેરફાર એવા સમયે કર્યો છે જ્યારે દેશના અનેક રાજ્યોમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)ની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. છેલ્લા વર્ષ દરમિયાન 10 રાજ્યો અને ત્રણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં હાથ ધરાયેલી SIR પ્રક્રિયા બાદ અંદાજે 5.58 કરોડથી વધુ નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રક્રિયા બાદ એવા અનેક કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા જેમાં માતા-પિતાનું નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર થતાં તેમના પરિવારના અન્ય સભ્યો અને નવા મતદારો પર પણ અસર પડી હતી. ખાસ કરીને પશ્ચિમ બંગાળમાં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં મોટી સંખ્યામાં મતદારોના નામ દૂર થતાં આ મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ચૂંટણી પંચે નવી પ્રક્રિયાને વધુ વ્યવસ્થિત બનાવવા માટે Form-6માં આ સુધારો કર્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ઓનલાઈન અરજીમાં દેખાશે નવો વિભાગ
ચૂંટણી પંચના ECINET પોર્ટલ પર ઓનલાઈન અરજી કરતી વખતે Form-6માં આ નવો વિભાગ ઉમેરવામાં આવ્યો છે. જોકે પોર્ટલ પરથી ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવા PDF ફોર્મમાં આ વિભાગ હજુ દરેક જગ્યાએ સમાવાયો નથી. માહિતી મુજબ, જે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 2025 અથવા 2026 દરમિયાન SIR પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અથવા હાલમાં ચાલી રહી છે, ત્યાં ઓનલાઈન અરજી દરમિયાન નવો વિભાગ દેખાઈ રહ્યો છે. ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ વિભાગ ફરજિયાત નથી, પરંતુ અરજી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે ઉપલબ્ધ ત્રણ વિકલ્પોમાંથી એક પસંદ કરવો જરૂરી રહેશે.
23 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં SIR પ્રક્રિયા ચાલુ
ચૂંટણી પંચે ફેબ્રુઆરી 2026માં દેશના 23 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન હાથ ધરવાની જાહેરાત કરી હતી. એપ્રિલ 2026થી આ પ્રક્રિયા અનેક રાજ્યોમાં ચાલુ છે.
હાલમાં આંધ્ર પ્રદેશ, અરુણાચલ પ્રદેશ, હરિયાણા, કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, દિલ્હી, પંજાબ, ઓડિશા, તેલંગાણા, ઉત્તરાખંડ, ઝારખંડ, જમ્મુ-કાશ્મીર સહિત કુલ 23 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીની ચકાસણી અને સુધારાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. બિહારમાં આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે, જ્યારે 2025 દરમિયાન ગુજરાત સહિત અનેક અન્ય રાજ્યોમાં પણ SIR હાથ ધરવામાં આવી હતી.
નવા મતદારો માટે શું મહત્વ?
ચૂંટણી પંચના આ નિર્ણયનો હેતુ મતદાર યાદીને વધુ ચોકસાઈપૂર્ણ અને પારદર્શક બનાવવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જોકે નવા વિભાગના ત્રીજા વિકલ્પની પસંદગી બાદ આગળ શું પ્રક્રિયા થશે તે અંગે ફોર્મમાં સ્પષ્ટ માહિતી આપવામાં આવી નથી. મતદાર નોંધણી કરાવવા ઇચ્છતા નવા અરજદારોએ અરજી કરતાં પહેલાં જરૂરી દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા અને સત્તાવાર સૂચનાઓનું પાલન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. આગામી સમયમાં ચૂંટણી પંચ તરફથી આ નવા વિભાગ અંગે વધુ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
