અનિલ અંબાણી અને તેમના રિલાયન્સ ગ્રૂપ (RAAGA કંપનીઓ) સાથે જોડાયેલા મની લોન્ડરિંગના મામલે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)એ શુક્રવારે સવારે એક મોટું સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કર્યું. આ દરોડા દેશની રાજધાની દિલ્હી અને મુંબઈ સહિત 35થી વધુ સ્થળો પર એકસાથે હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. આ કેસમાં હજારો કરોડ રૂપિયાની ગેરરીતિઓની શંકાને લઈને તપાસ ચાલી રહી છે. EDની આ કાર્યવાહી પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે. આ ઓપરેશનમાં અનિલ અંબાણી સાથે જોડાયેલી લગભગ 50 કંપનીઓ અને 25થી વધુ વ્યક્તિઓના પરિસરોની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. EDને આ કેસમાં સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઈન્વેસ્ટિગેશન (CBI), સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI), નેશનલ હાઉસિંગ બેન્ક, નેશનલ ફાઈનાન્સિયલ રિપોર્ટિંગ ઓથોરિટી (NFRA) અને બેન્ક ઓફ બરોડા જેવી એજન્સીઓ તરફથી મહત્વની માહિતી મળી છે.
CBIની FIRથી ખુલ્યો ઘોટાળો
EDની આ કાર્યવાહી ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે CBIએ બે અલગ-અલગ FIR નોંધી. આ FIR નંબર RC2242022A0002 અને RC2242022A0003 હેઠળ નોંધાયેલી છે, જે રિલાયન્સ અનિલ અંબાણી ગ્રૂપની RAAGA કંપનીઓ સાથે જોડાયેલી છે. આ FIRમાં છેતરપિંડી, ગબન અને બેન્કોમાંથી ગેરકાયદેસર રીતે લોન લેવાના ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. આ FIRના આધારે EDએ તપાસ શરૂ કરી અને જાણવા મળ્યું કે એક સુનિયોજિત યોજના હેઠળ બેન્કો, રોકાણકારો અને સરકારી સંસ્થાઓને છેતરવામાં આવ્યા. EDએ એ પણ શોધી કાઢ્યું કે યસ બેન્કમાંથી મળેલી રકમને કંપનીના પ્રમોટર્સ અને અન્ય ગ્રૂપ કંપનીઓમાં ગેરકાયદેસર રીતે ડાયવર્ટ કરવામાં આવી હતી.
યસ બેન્કથી 3000 કરોડની લોન અને લાંચનો ખેલ
EDની તપાસમાં સૌથી ચોંકાવનારો મુદ્દો એ સામે આવ્યો કે 2017થી 2019 દરમિયાન યસ બેન્કે RAAGA કંપનીઓને આપેલી લોન નિયમોની અવગણના કરીને મંજૂર કરવામાં આવી હતી. પ્રારંભિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે લોન મંજૂર થાય તે પહેલાં યસ બેન્કના પ્રમોટર્સને તેમની ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા મોટી રકમ ચૂકવવામાં આવી હતી, જે લાંચનો સંકેત આપે છે. લોન સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજો, જેમ કે ક્રેડિટ એપ્રૂવલ મેમોરેન્ડમ (CAMs), બેકડેટમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા. લોનની મંજૂરી બેન્કની ક્રેડિટ પોલિસીનું સીધું ઉલ્લંઘન કરીને, ડ્યૂ ડિલિજન્સ અથવા ક્રેડિટ એનાલિસિસ વિના આપવામાં આવી હતી.
આ ઉપરાંત, EDએ એવું પણ જાણ્યું કે લોનની રકમને તરત જ અન્ય ગ્રૂપ અને શેલ કંપનીઓમાં ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવી હતી. આ લોન એવી કંપનીઓને આપવામાં આવી જેની નાણાકીય સ્થિતિ નબળી હતી, જેનો સરનામું એકસરખું હતું અથવા જેના ડિરેક્ટર્સ એક જ હતા. કેટલાક કેસમાં લોનની અરજી અને મંજૂરીની તારીખ એક જ હોવાનું જાણવા મળ્યું, અથવા લોન મંજૂર થાય તે પહેલાં જ રકમ ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવી હતી.
RHFLમાં પણ ગેરરીતિઓના સંકેત, SEBIના રિપોર્ટથી ખુલાસો
SEBIએ પણ આ મામલે રિલાયન્સ હોમ ફાઈનાન્સ લિમિટેડ (RHFL) સાથે જોડાયેલી કેટલીક મહત્વની માહિતી ED સાથે શેર કરી છે. SEBIના રિપોર્ટ અનુસાર, 2017-18માં RHFLએ 3,742.60 કરોડ રૂપિયાની કોર્પોરેટ લોન આપી હતી, જે 2018-19માં વધીને 8,670.80 કરોડ રૂપિયા થઈ ગઈ. આ દરમિયાન કંપનીએ લોન આપવાના તમામ નિયમોની અવગણના કરી. ઝડપથી લોનની મંજૂરી આપવામાં આવી, જરૂરી દસ્તાવેજો એકત્રિત કરવામાં આવ્યા નહીં, અને ઘણી વખત કંપનીઓની નાણાકીય સ્થિતિની તપાસ કર્યા વિના મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવી. આ લોનનો મોટો હિસ્સો પાછળથી પ્રમોટર ગ્રૂપની કંપનીઓમાં ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યો, જેનાથી મોટા પાયે નાણાકીય ગેરરીતિઓ થઈ.
અનિલ અંબાણીની કંપનીઓ પર SBIનો ‘ફ્રોડ’નો ટેગ
આ દરોડા પહેલાં સ્ટેટ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI)એ રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ અને અનિલ અંબાણીને ‘ફ્રોડ’ તરીકે વર્ગીકૃત કર્યા હતા. SBIએ 24 જૂન, 2025ના રોજ આ મામલે રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ને જાણ કરી હતી. બેન્કે રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સને આપેલી લોનમાં 2,227.64 કરોડ રૂપિયાની મૂળ રકમ ઉપરાંત વ્યાજ અને અન્ય ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે, જે 26 ઓગસ્ટ, 2016થી બાકી છે. આ ઉપરાંત, બેન્ક ગેરન્ટી દ્વારા 786.52 કરોડ રૂપિયાની નોન-ફંડ બેસ્ડ એક્સપોઝર પણ ધરાવે છે. આ ઘટનાએ અનિલ અંબાણીની નાણાકીય મુશ્કેલીઓને વધુ ઉજાગર કરી છે.
અગાઉના આરોપો અને તપાસ
અનિલ અંબાણી અને તેમની કંપનીઓ પર આ પહેલાં પણ ઘણા આરોપો લાગ્યા છે. 2020માં તેઓ યસ બેન્કના પ્રમોટર રાણા કપૂર સાથે જોડાયેલા મની લોન્ડરિંગ કેસમાં ED સમક્ષ હાજર થયા હતા, જ્યાં તેમની નવ કંપનીઓએ બેન્કમાંથી 12,800 કરોડ રૂપિયાની લોન લીધી હતી, જે ‘સ્ટ્રેસ્ડ’ એકાઉન્ટમાં હતી. આ ઉપરાંત, 2023માં અનિલ અંબાણી અને તેમની પત્ની ટીના અંબાણી ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ (FEMA)ના ઉલ્લંઘનના આરોપમાં ED સમક્ષ હાજર થયા હતા. SEBIએ પણ અનિલ અંબાણીને રિલાયન્સ હોમ ફાઈનાન્સના ફંડ ડાયવર્ઝન મામલે પાંચ વર્ષ માટે સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાંથી પ્રતિબંધિત કર્યા હતા અને 25 કરોડ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો હતો.
