નવી દિલ્હી: ભારતમાં પ્રતિબંધિત હોવા છતાં ગેરકાયદેસર રીતે વેપાર કરવામાં આવતી ઈ-સિગારેટ અને વેપ્સ (Vapes) વિરુદ્ધ ડિરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઈન્ટેલિજન્સ (DRI) દ્વારા અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. DRI એ મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, દિલ્હી અને પશ્ચિમ બંગાળ સહિતના વિવિધ રાજ્યોમાં ચલાવેલા સઘન અભિયાનમાં આશરે રૂ.120 કરોડની કિંમતની 3 લાખથી વધુ ઈલેક્ટ્રોનિક સિગારેટ જપ્ત કરી છે. આ કાર્યવાહીએ દેશમાં ઈ-સિગારેટની દાણચોરી કરતા મોટા રેકેટનો પર્દાફાશ કર્યો છે, જે સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે મોટી સફળતા માનવામાં આવે છે.
છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી DRI ના અધિકારીઓ ચોક્કસ ગુપ્ત માહિતીના આધારે અલગ-અલગ બંદરો, એરપોર્ટ્સ અને ઈનલેન્ડ કન્ટેનર ડેપો (ICDs) પર નજર રાખી રહ્યા હતા. કસ્ટમ વિભાગની ચકાસણીમાંથી બચવા માટે દાણચોરોએ અત્યંત ચાલાકી વાપરી હતી અને આ ઈ-સિગારેટને સામાન્ય ચીજવસ્તુઓની આડમાં દેશમાં ઘૂસાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. DRI ની ટીમે વિગતવાર તપાસ કરીને આ શંકાસ્પદ માલસામાનને ટ્રેક કર્યો અને જપ્ત કર્યો છે, જેનાથી દેશભરમાં ફેલાયેલા ઈ-સિગારેટના ગેરકાયદેસર નેટવર્કને મોટો ફટકો પડ્યો છે.
'ફર્નિચર' અને 'મેટલ પાર્ટ્સ' ની આડમાં થતી હતી દાણચોરી
તપાસ દરમિયાન સામે આવ્યું છે કે, આ તમામ પ્રતિબંધિત ઈ-સિગારેટ ચીનથી મંગાવવામાં આવી હતી. દાણચોરોએ કાયદાકીય તપાસથી બચવા માટે માલસામાનને "ફર્નિચર" અને "ધાતુની ખુરશીના ભાગો" (Metal Chair Parts) તરીકે જાહેર કર્યો હતો. જોકે, DRI ની સતર્કતાને કારણે આ ચાલાકી કામ ન આવી. જપ્ત કરવામાં આવેલી ઈ-સિગારેટ વિવિધ બ્રાન્ડ્સ અને આકર્ષક ફ્લેવર્સ ધરાવે છે, જે ખાસ કરીને યુવા પેઢીને આકર્ષવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી હોવાનું અનુમાન છે.
ભારતમાં ઈ-સિગારેટ પર શા માટે પ્રતિબંધ છે?
ભારત સરકાર દ્વારા જાહેર આરોગ્યના હિતમાં અને ખાસ કરીને યુવાનોને તેનાથી થતા નુકસાનથી બચાવવા માટે વર્ષ 2019માં 'ઈલેક્ટ્રોનિક સિગારેટ પ્રતિબંધ અધિનિયમ' લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદા હેઠળ ઈ-સિગારેટ અને તમામ ઈલેક્ટ્રોનિક નિકોટીન ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ (ENDS) ના ઉત્પાદન, આયાત, નિકાસ, પરિવહન, વેચાણ, વિતરણ અને જાહેરાત પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. નિકોટીનનું ઊંચું પ્રમાણ સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી હોવાથી સરકારે તેને ગંભીર ગુનો જાહેર કર્યો છે.
DRI ની આગળની તપાસ
DRI દ્વારા આ સમગ્ર રેકેટના મુખ્ય સૂત્રધારોને પકડવા માટે તપાસ તેજ કરવામાં આવી છે. આયાત કરવામાં આવેલા માલસામાનના દસ્તાવેજો અને તેના ગંતવ્ય સ્થાન વિશે ઊંડાણપૂર્વક તપાસ ચાલી રહી છે. મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, દિલ્હી અને પશ્ચિમ બંગાળમાં આ માલ ક્યાં સપ્લાય થવાનો હતો, તેની કડીઓ મેળવવામાં DRI ની ટીમો જોતરાઈ છે. આટલા મોટા જથ્થામાં ઈ-સિગારેટની જપ્તી એ સાબિત કરે છે કે દાણચોરો હજુ પણ અલગ-અલગ રસ્તાઓથી ભારતીય બજારમાં પ્રતિબંધિત ચીજો ઘૂસાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, પરંતુ તપાસ એજન્સીઓ તેને નિષ્ફળ બનાવવા માટે સજ્જ છે.
