Puri Rath Yatra: ઓડિશાના પુરીમાં યોજાયેલી વિશ્વવિખ્યાત ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા દરમિયાન એક ઘટનાએ ભારે ચર્ચા અને રાજકીય વિવાદ ઊભો કર્યો છે. આ વર્ષે ભગવાન જગન્નાથને પરંપરાગત 'તાહિયા' (ફૂલોથી બનેલો વિશેષ મુકુટ) વિના જ મંદિરમાંથી બહાર લાવી રથ સુધી લઈ જવામાં આવ્યા હોવાના મુદ્દે વિરોધ પક્ષે રાજ્ય સરકાર અને મંદિર વહીવટીતંત્ર પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. બીજી તરફ, મંદિર પ્રશાસન અને સેવાયતોએ ભારે વરસાદ તથા સુરક્ષાના કારણોસર આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવ્યું છે.
શું છે 'તાહિયા' અને તેનું મહત્વ?
'તાહિયા' ભગવાન જગન્નાથ, ભગવાન બળભદ્ર અને દેવી સુભદ્રાની 'પહંડી' યાત્રા દરમિયાન પહેરાવવામાં આવતો પરંપરાગત ફૂલોથી બનેલો શણગાર છે. વર્ષોથી આ રથયાત્રાની એક અગત્યની ધાર્મિક પરંપરા માનવામાં આવે છે.
આ વખતે ભગવાન બળભદ્ર અને દેવી સુભદ્રાને તેમના તાહિયા સાથે રથ સુધી લઈ જવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે ભગવાન જગન્નાથને તાહિયા વિના લઈ જવામાં આવતા વિવાદ શરૂ થયો.
મંદિર પ્રશાસને શું સ્પષ્ટતા કરી?
શ્રી જગન્નાથ મંદિર પ્રશાસન (SJTA)એ જણાવ્યું કે રથયાત્રા દરમિયાન ભારે વરસાદને કારણે ભગવાન જગન્નાથનું તાહિયા સંપૂર્ણપણે ભીનું થઈ ગયું હતું અને તેનું વજન વધી ગયું હતું.
પ્રશાસનના જણાવ્યા મુજબ, મંદિરની 'બૈસી પહાચા' (22 સીડીઓ) પાસે સેવાયતોએ તાહિયા ઉતારી દીધું જેથી રથયાત્રામાં અનાવશ્યક વિલંબ ન થાય.
બાદમાં મુખ્ય પ્રશાસક અરવિંદ પાઢીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તાહિયા પહેરાવવાનો કે ઉતારવાનો નિર્ણય સેવાયતો લે છે અને તેમાં મંદિર પ્રશાસન તરફથી કોઈ સીધી સૂચના આપવામાં આવી નહોતી.
વિરોધ પક્ષે સરકારને ઘેરી
બીજુ જનતા દળ (BJD) અને કોંગ્રેસે મંદિર પ્રશાસનની સ્પષ્ટતા સ્વીકારી નથી. વિરોધ પક્ષનું કહેવું છે કે પુરીની રથયાત્રા દર વર્ષે વરસાદી મોસમમાં જ યોજાય છે, છતાં અગાઉ ક્યારેય ભગવાન જગન્નાથને તાહિયા વિના રથ સુધી લઈ જવામાં આવ્યા નહોતા. કોંગ્રેસના પ્રદેશ અધ્યક્ષ ભક્ત ચરણ દાસે આ ઘટનાને કરોડો ભક્તોની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડનારી ગણાવી છે.
BJDએ જાહેર માફીની માંગ કરી
બીજુ જનતા દળની વરિષ્ઠ નેતા પ્રમિલા મલિકે રાજ્ય સરકાર પાસે જાહેર માફીની માંગ કરી છે.
તેમણે કહ્યું કે ભગવાન જગન્નાથ ઓડિશાની ઓળખ અને કરોડો ઓડિયા લોકોની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. આવા પ્રસંગે પરંપરામાં ફેરફાર ગંભીર બાબત છે.
તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે ઘટના સમયે મુખ્યમંત્રી, કેન્દ્રીય મંત્રીઓ અને અનેક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ હાજર હતા.
અન્ય પરંપરા તૂટ્યાનો પણ આરોપ
BJDએ આરોપ લગાવ્યો કે આ વર્ષે રથયાત્રા દરમિયાન રથોને સૂર્યાસ્ત પછી પણ ખેંચવામાં આવ્યા હતા, જે પરંપરાગત નિયમોથી વિપરીત હોવાનું કહેવાય છે.
વિરોધ પક્ષના મતે આ ઘટના ઓડિશાની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ માટે ચિંતાજનક છે.
સેવાયતોનું શું કહેવું છે?
દૈતાપતિ નિજોગના સચિવ રામકૃષ્ણ દાસ મહાપાત્રાએ જણાવ્યું કે તાહિયા વરસાદમાં ભારે થઈ ગયું હોવાથી તેને ઉતારવું જરૂરી બન્યું.
બીજા સેવાયત બિનાયક દાસ મહાપાત્રાએ જણાવ્યું કે તાહિયામાં વપરાતી બાંસની પાતળી સળિયાઓ પહંડી દરમિયાન સેવાયતોને ઈજા પહોંચાડવાનો ભય હતો. સુરક્ષા અને યાત્રા સરળતાથી પૂર્ણ થાય તે માટે તેને દૂર કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.
સરકારનું નિવેદન
રાજ્ય સરકારે જણાવ્યું કે ભારે વરસાદ અને લાખો શ્રદ્ધાળુઓની હાજરી છતાં રથયાત્રાનું આયોજન શાંતિપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ થયું છે. સરકારનું કહેવું છે કે સમગ્ર આયોજન સફળ રહ્યું અને યાત્રા દરમિયાન વ્યવસ્થાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી.
રથયાત્રા વિશ્વપ્રસિદ્ધ ધાર્મિક ઉત્સવ
ભગવાન જગન્નાથની પુરી રથયાત્રા વિશ્વપ્રસિદ્ધ ધાર્મિક ઉત્સવ છે, જેમાં દેશ-વિદેશથી લાખો ભક્તો ભાગ લે છે. આવી સ્થિતિમાં પરંપરા સાથે જોડાયેલા કોઈપણ ફેરફાર અંગે ચર્ચા અને પ્રશ્નો ઊભા થવા સ્વાભાવિક છે. જોકે મંદિર પ્રશાસન અને સેવાયતો આ નિર્ણયને પરિસ્થિતિજન્ય ગણાવે છે, જ્યારે વિરોધ પક્ષ તેને સદીઓ જૂની પરંપરાથી છેડછાડ ગણાવી રહ્યો છે.
