Skyroot Aerospace: ભારતના અવકાશ ક્ષેત્ર માટે આજે એક ઐતિહાસિક દિવસ સાબિત થઈ શકે છે. પ્રથમ વખત દેશની કોઈ ખાનગી કંપની પોતાના વિકસાવેલા ઓર્બિટલ ક્લાસ રોકેટ દ્વારા ઉપગ્રહોને પૃથ્વીની કક્ષામાં સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરશે. હૈદરાબાદ સ્થિત સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ સ્કાયરુટ એરોસ્પેસ પોતાના પ્રથમ ઓર્બિટલ લોન્ચ વ્હીકલ વિક્રમ-1ને 'મિશન આગમન' હેઠળ લોન્ચ કરવા જઈ રહી છે. જો આ મિશન સફળ રહેશે તો ભારતના ખાનગી અવકાશ ઉદ્યોગ માટે એક નવા યુગની શરૂઆત માનવામાં આવશે.
શું છે 'મિશન આગમન'?
'મિશન આગમન' સ્કાયરુટ એરોસ્પેસના વિક્રમ-1 રોકેટની પ્રથમ ટેસ્ટ ફ્લાઇટ છે. તેનું પ્રક્ષેપણ શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરમાંથી કરવામાં આવશે. આ મિશનનો મુખ્ય હેતુ સ્વદેશી ટેક્નોલોજીથી તૈયાર કરાયેલા ઓર્બિટલ લોન્ચ વ્હીકલની કાર્યક્ષમતા, વિશ્વસનીયતા અને વિવિધ ટેક્નિકલ સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કરવાનો છે.
જો આ પરીક્ષણ સફળ રહેશે તો ભારતની ખાનગી કંપનીઓ પણ ભવિષ્યમાં વ્યાવસાયિક રીતે ઉપગ્રહ લોન્ચ કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરશે.
શું ખાસ છે વિક્રમ-1 રોકેટમાં?
વિક્રમ-1નું નામ ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમના જનક ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈના સન્માનમાં રાખવામાં આવ્યું છે.
રોકેટની મુખ્ય વિશેષતાઓ:
લગભગ 24 મીટર લાંબું ઓર્બિટલ ક્લાસ લોન્ચ વ્હીકલ
350 કિલોગ્રામ સુધીનો પેલોડ 450 કિલોમીટરની લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO)માં લઈ જવાની ક્ષમતા
સંપૂર્ણ કાર્બન કોમ્પોઝિટ સ્ટ્રક્ચર, જેના કારણે વજન ઓછું અને કાર્યક્ષમતા વધુ
ત્રણ સોલિડ પ્રોપલ્શન સ્ટેજ
સૌથી ઉપર ઓર્બિટલ એડજસ્ટમેન્ટ મોડ્યુલ, જે એક જ મિશનમાં અલગ-અલગ કક્ષામાં અનેક ઉપગ્રહો સ્થાપિત કરવામાં મદદરૂપ બને છે.
આધુનિક ટેક્નોલોજીથી સજ્જ રોકેટ
વિક્રમ-1માં અનેક એવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે જે ભારતમાં પ્રથમ વખત અમલમાં આવી છે.
તમામ લિક્વિડ એન્જિન 3D પ્રિન્ટેડ મેટલ એન્જિન છે.
ઓછા ભાગોથી વધુ મજબૂત એન્જિન તૈયાર કરી શકાય છે.
ઉત્પાદનનો સમય અને ખર્ચ બંનેમાં ઘટાડો થાય છે.
સ્વદેશી ન્યુમેટિક સ્ટેજ સેપરેશન સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી છે.
વધુ વિશ્વસનીય અને ખર્ચ અસરકારક લોન્ચ સિસ્ટમ તૈયાર કરવામાં આવી છે.
અવકાશમાં શું મોકલવામાં આવશે?
મિશન આગમન માત્ર ટેક્નોલોજી પરીક્ષણ પૂરતું મર્યાદિત નથી.
આ મિશનમાં કેટલાક વિશેષ પેલોડ પણ મોકલવામાં આવશે.
લેબમાં તૈયાર કરાયેલ 'ડાયમંડ લોટસ'
માઇક્રો આર્ટ પેલોડ
18 કેરેટ સોનાથી બનેલું નાનું રોકેટ, જેમાં સર સી.વી. રમણ, ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ અને ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામની અત્યંત સૂક્ષ્મ પ્રતિમાઓ તૈયાર કરવામાં આવી છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું 'વંદે માતરમ' લખેલું હસ્તલિખિત પોસ્ટકાર્ડ
સ્કાયરુટની ટીમ, રોકાણકારો અને વિશ્વભરના શુભેચ્છકોના હસ્તલિખિત સંદેશાઓ પણ અવકાશમાં મોકલાશે.
PM મોદીનું હસ્તલિખિત પોસ્ટકાર્ડ પણ જશે અવકાશમાં
સ્કાયરુટ એરોસ્પેસે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર માહિતી આપી હતી કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું પોતાના હસ્તાક્ષરમાં લખાયેલું 'વંદે માતરમ' પોસ્ટકાર્ડ પણ મિશન આગમનનો ભાગ હશે.
કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, આ માત્ર એક પ્રતીકાત્મક સંદેશ નથી પરંતુ ભારતના વિકસતા ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્ર માટે લાખો લોકોના સમર્થનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
ભારત માટે કેમ મહત્વનું છે આ મિશન?
અત્યાર સુધી ભારતમાં ઉપગ્રહોને કક્ષામાં મોકલવાની જવાબદારી મુખ્યત્વે ISRO સંભાળતું આવ્યું છે.
જો વિક્રમ-1 સફળ થશે તો:
ખાનગી કંપનીઓ સ્વતંત્ર રીતે ઉપગ્રહ લોન્ચ કરી શકશે.
ભારત વૈશ્વિક સ્મોલ સેટેલાઇટ લોન્ચ માર્કેટમાં વધુ મજબૂત સ્થાન બનાવી શકશે.
ખાનગી સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સને આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રાહકો મળશે.
સ્પેસ ટેક્નોલોજીમાં રોકાણ અને રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે 2020માં ભારત સરકારે ખાનગી ક્ષેત્ર માટે અવકાશ ક્ષેત્ર ખોલ્યા બાદ આ સૌથી મોટું પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
સ્કાયરુટ એરોસ્પેસની સફર
સ્કાયરુટ એરોસ્પેસની સ્થાપના વર્ષ 2018માં થઈ હતી.
કંપનીએ 18 નવેમ્બર 2022ના રોજ પોતાના પ્રથમ ખાનગી સબ-ઓર્બિટલ રોકેટ વિક્રમ-Sનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું હતું. તે મિશનને 'પ્રારંભ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
તે સફળતા બાદ હવે કંપની ઓર્બિટલ રોકેટ લોન્ચ કરીને ભારતના અવકાશ ક્ષેત્રમાં નવો ઇતિહાસ રચવાના પ્રયાસમાં છે.
શા માટે વિશ્વની નજર આ લોન્ચ પર?
વિશ્વભરમાં નાના ઉપગ્રહોના લોન્ચિંગની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. ઓછી કિંમતમાં વિશ્વસનીય લોન્ચ સેવા પૂરી પાડનારા દેશોને વૈશ્વિક બજારમાં મોટો હિસ્સો મળી શકે છે.
વિક્રમ-1 સફળ રહેશે તો ભારત માત્ર સરકારી અવકાશ કાર્યક્રમથી આગળ વધીને ખાનગી સ્પેસ લોન્ચ માર્કેટમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ખેલાડી બની શકે છે.
શા માટે આ સમાચાર મહત્વના છે?
'મિશન આગમન' માત્ર એક રોકેટ લોન્ચ નથી, પરંતુ ભારતના ખાનગી અવકાશ ઉદ્યોગ માટે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ છે. આ મિશનની સફળતા ભારતને વૈશ્વિક સ્પેસ અર્થતંત્રમાં વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવી શકે છે અને દેશના સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે નવી તકોના દ્વાર ખોલી શકે છે.
