Earthquakes 2025: વર્ષ 2025 ના થોડા મહિનામાં ભૂકંપની ઘટનાઓ સતત વધી રહી છે. તાજેતરમાં દિલ્હી-એનસીઆરમાં ભૂકંપના આંચકા અનુભવાયા હતા. 10 જુલાઈથી ઘણી વખત ભૂકંપ આવ્યા છે. ભૂકંપના આંચકાને કારણે લોકો ચિંતિત છે. શું આ આંચકા કોઈ મોટા ભયનો સંકેત છે? જાણો વૈજ્ઞાનિકો આ વિશે શું કહી રહ્યા છે?
છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં ભૂકંપ-
19 જુલાઈ - આજે સવારે ઉત્તરાખંડના ચમોલીમાં 3.3 ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો. અગાઉ 8 જુલાઈએ પણ ભૂકંપ આવ્યો હતો, જેની તીવ્રતા 3.2 હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.
17 જુલાઈ - રોહતકમાં 3.3 ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો.
11 જુલાઈ - ઝજ્જરમાં 3.7 ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો. જે પૃથ્વીમાં 10 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ હતો.
10 જુલાઈ - ઝજ્જરમાં 4.4 ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો. આ આંચકા દિલ્હી-એનસીઆર, ફરીદાબાદ અને ગુરુગ્રામ સુધી અનુભવાયા હતા.
કેમ આવે છે ભૂકંપ?
આઈઆઈટી કાનપુરના પૃથ્વી વિજ્ઞાન વિભાગના પ્રોફેસર જાવેદ મલિકના મતે, ભારત સહિત દક્ષિણ પૂર્વ એશિયામાં ભૂકંપનું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ સાગાઈંગ ફોલ્ટ છે. આ ઉપરાંત બંગાળના સિલિગુડીમાં ગંગા-બંગાળ ફોલ્ટ પણ છે. જેના કારણે ભૂકંપના આંચકા સતત અનુભવાઈ રહ્યા છે. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે છેલ્લા 150-200 વર્ષોથી આ વિસ્તારોમાં ભૂકંપના આંચકા આવી રહ્યા છે.
પ્રોફેસર મલિકના મતે હિમાલય ક્ષેત્રમાં પણ ઘણી સક્રિય ફોલ્ટ લાઇનો છે. દિલ્હી સહિત સમગ્ર ઉત્તર પૂર્વ અને કાશ્મીર ભૂકંપના સંદર્ભમાં ઝોન-5 માં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં આ વિસ્તારમાં વધુ સંશોધન કરવાની જરૂર છે. પ્રોફેસરે જણાવ્યું કે ફોલ્ટ લાઇનો 150-200 કિમીની ઊંડાઈએ હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ઓછી ઊંડાઈવાળા ભૂકંપ વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે. ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં મહેન્દ્રગઢ-દહેરાદુન ફોલ્ટ લાઇન, દિલ્હી-હરિદ્વાર રીજ અને સોહના-મથુરા જેવી તિરાડો છે.
આ ઉપરાંત, જમીનની અંદર એક ટેક્ટોનિક પ્લેટ છે જે યુરેશિયન પ્લેટ સાથે અથડાય છે. જેના કારણે ઊર્જા સંગ્રહિત થાય છે. જ્યારે આ ઊર્જા મુક્ત થાય છે, ત્યારે ભૂકંપ આવે છે.
આગળ કેટલો મોટો ખતરો છે?
હાલમાં આ વર્ષે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં અનુભવાયેલા ભૂકંપ ઝોન-4 ના છે. જે સામાન્ય રીતે નુકસાન પહોંચાડતા નથી. ઘણા વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ ભૂકંપ મોટા ભૂકંપનો સંકેત હોઈ શકે છે, પરંતુ દર વખતે આવું થાય તે જરૂરી નથી. આવી સ્થિતિમાં અત્યારે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. હા, સાગાઈંગ ફોલ્ટને કારણે વધુ ભૂકંપ આવી શકે છે. ભારતના પૂર્વમાં એટલે કે મ્યાનમાર, થાઈલેન્ડ અને જાપાન જેવા દેશોમાં સૌથી વધુ નુકસાન થઈ શકે છે.
દિલ્હી-એનસીઆરમાં સતત આવતા ભૂકંપના આંચકા ભયાનક છે. કારણ કે અહીંની મોટાભાગની ઇમારતો અસુરક્ષિત અને જૂની છે. જો ભૂકંપ આવે છે, તો નુકસાન મોટું હોઈ શકે છે. લોકોએ ઇમારતો બનાવતી વખતે ભૂકંપ પ્રતિરોધક બનાવવી જોઈએ જેથી કોઈ ભય હોય તો પણ તેને ટાળી શકાય.
જાણો ભૂકંપ કેમ આવે છે?
ભૂકંપનું મુખ્ય કારણ પ્લેટો તૂટ્યા પછી અને અથડાયા પછી ઉર્જાનું પ્રકાશન છે. પૃથ્વીની નીચે હાજર આ ટેક્ટોનિક પ્લેટો ધીમી ગતિએ ફરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કેટલીક પ્લેટો એકબીજા ઉપર ખસે છે અને કેટલીક પોતાની જગ્યાએથી સરકી જાય છે, જેના કારણે ભૂકંપ થાય છે. જે જગ્યાએ ખડકો એકબીજા સાથે અથડાય છે તે ભૂકંપનું કેન્દ્રબિંદુ છે. ભૂકંપની ઉર્જા આ કેન્દ્રબિંદુમાંથી ફેલાય છે, જ્યારે તે સપાટી પર પહોંચે છે, ત્યારે કંપનો અનુભવ થાય છે.
