દલાઈ લામાના ઉત્તરાધિકારી મુદ્દે ચીનની ભારતને ચેતવણી : ચીને કહ્યું- દલાઈ લામાનો પુનર્જન્મ અમારો આંતરિક મામલો છે, ભારત દૂર રહે

ચીનનો દાવો: ઉત્તરાધિકાર માટે બેઇજિંગની મંજૂરી જરૂરી

ભારતમાં ચીની દૂતાવાસના પ્રવક્તા યુ જિંગે એક સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કરીને જણાવ્યું છે કે દલાઈ લામાનો પુનર્જન્મ સદીઓ જૂની ધાર્મિક રીતિ-રિવાજો અને ઐતિહાસિક પરંપરાઓ હેઠળ થાય છે. ચીન સરકાર અનુસાર, આ પ્રક્રિયા માટે બેઇજિંગની કેન્દ્રીય સરકારની મંજૂરી મેળવવી કાયદાકીય રીતે અનિવાર્ય છે. ચીની દૂતાવાસે એવો પણ દાવો કર્યો છે કે વર્તમાન 14th દલાઈ લામાની પસંદગી પણ આ જ નિયમો હેઠળ કરવામાં આવી હતી.

ચીને નવી દિલ્હીને તિબેટ મુદ્દે તેના જૂના રાજદ્વારી વચનોની યાદ અપાવી છે. ચીનનું કહેવું છે કે ભારતે પોતાની ધરતી પર તિબેટીયન સ્વતંત્રતા કે રાજકીય ગતિવિધિઓ માટે કોઈ મંચ પૂરો પાડવો જોઈએ નહીં, કારણ કે તે બંને દેશોના દ્વિપક્ષીય સંબંધો અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.

ધર્મશાલા વિરુદ્ધ બેઇજિંગ: દલાઈ લામાનું વલણ

આ વિવાદ નવો નથી, પરંતુ તાજેતરમાં હિમાચલ પ્રદેશના ધર્મશાલામાં સેન્ટ્રલ તિબેટીયન એડમિનિસ્ટ્રેશન (CTA) ના નેતા પેન્પા ત્સેરિંગના બીજા કાર્યકાળના શપથ ગ્રહણ સમારોહ પહેલા ચીનની આ પ્રતિક્રિયા આવી છે.

બીજી તરફ, દલાઈ લામા અને તિબેટીયન વહીવટીતંત્રે ચીનના આ દાવાને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધો છે. દલાઈ લામાએ અગાઉ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમના ઉત્તરાધિકારી નક્કી કરવામાં ચીનની સામ્યવાદી સરકારની કોઈ ભૂમિકા રહેશે નહીં. તેમણે આ માટે 'ગાડેન ફોદ્રાંગ ટ્રસ્ટ' (Gaden Phodrang Trust) ને એકમાત્ર સત્તાવાર જવાબદારી સોંપી છે. તિબેટીયન પરંપરા મુજબ, વરિષ્ઠ બૌદ્ધ ભિક્ષુના અવસાન બાદ તેમની આત્મા પુનર્જન્મ લે છે અને તેને શોધવાની એક ચોક્કસ ધાર્મિક પદ્ધતિ છે. દલાઈ લામાએ સંકેત આપ્યો છે કે તેમનો આગામી પુનર્જન્મ ચીનના નિયંત્રણ બહારના કોઈ મુક્ત દેશમાં (જેમ કે ભારતમાં) થઈ શકે છે.

ઇતિહાસ: 1959થી ભારતમાં શરણાર્થી

તિબેટ અને ચીન વચ્ચેનો વિવાદ દાયકાઓ જૂનો છે. વર્ષ 1949માં ચીનમાં સામ્યવાદી શાસન આવ્યા બાદ, વર્ષ 1950માં ચીની સેનાએ તિબેટ પર કબજો જમાવી લીધો હતો. શરૂઆતમાં તિબેટની સ્વાયત્તતા જાળવી રાખવાનો વાયદો કરાયા છતાં, તિબેટીયન પ્રજા પર અત્યાચારો વધતા ગયા.

માર્ચ 1959માં જ્યારે ચીની સૈનિકોએ દલાઈ લામાના મહેલને ઘેરી લીધો, ત્યારે તેઓ વેશપલટો કરીને ગુપ્ત રીતે ત્યાંથી નીકળી ગયા હતા. લગભગ 2 અઠવાડિયાની કઠિન મુસાફરી બાદ, 31 March 1959ના રોજ તેઓ અરુણાચલ પ્રદેશના રસ્તે ભારતીય સરહદમાં પ્રવેશ્યા. તત્કાલીન વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુએ 3 April 1959ના રોજ તેમને ભારતમાં રાજકીય શરણ આપવાની જાહેરાત કરી હતી. ત્યારથી દલાઈ લામા હિમાચલ પ્રદેશના ધર્મશાલામાં રહી રહ્યા છે અને હાલમાં ભારતમાં અંદાજે 70,000 જેટલા તિબેટીયન શરણાર્થીઓ વસવાટ કરે છે.

ભારત સરકારનું વલણ

ભારત સરકાર હંમેશાં દલાઈ લામાને એક આદરણીય આધ્યાત્મિક નેતા માને છે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે અગાઉ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનું સન્માન કરે છે અને તે બૌદ્ધ પરંપરાઓ કે ધાર્મિક બાબતોમાં દખલ કરતું નથી. જોકે, ચીન દલાઈ લામાના આ ઉત્તરાધિકારના મુદ્દાને ભારત અને ચીનના સંબંધો વચ્ચે એક મોટો કાંટો માને છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો ચીન પોતાની મરજીથી કોઈ કઠપૂતળી જેવા દલાઈ લામાની નિમણૂક કરશે, તો ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક સ્તરે બે અલગ-અલગ દલાઈ લામા હોવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જે ભારત-ચીન સરહદ અને લદાખ-અરુણાચલ ક્ષેત્રની સુરક્ષા માટે નવો પડકાર બનશે.