જો આ સંરક્ષણ સહયોગ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવે છે, તો તે ભારત-શ્રીલંકા સંબંધોમાં એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ બનશે, જે લગભગ 35 વર્ષ પહેલા ભારત દ્વારા ટાપુ રાષ્ટ્રમાંથી ભારતીય શાંતિ સંરક્ષણ દળ (IPKF) ને પાછી ખેંચી લેવા સંબંધિત કડવા પ્રકરણ પાછળ છોડી જશે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ BIMSTEC સમિટમાં ભાગ લીધા બાદ 4 એપ્રિલે થાઈલેન્ડ છોડ્યું હતું અને શ્રીલંકાની ત્રણ દિવસની મુલાકાત સાથે તેમની વિદેશ યાત્રાના બીજા તબક્કાની શરૂઆત કરી હતી.
પીએમ મોદીની આ મુલાકાત દરમિયાન શ્રીલંકા અને ભારત તેમના સંરક્ષણ સંબંધો, ઉર્જા, વેપાર અને કનેક્ટિવિટી ક્ષેત્રે સહયોગને ગાઢ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. વડા પ્રધાન મોદી છેલ્લે 2019માં શ્રીલંકાની મુલાકાતે ગયા હતા અને 2015 પછી આ ટાપુ રાષ્ટ્રની તેમની ચોથી મુલાકાત છે. ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચેના સંબંધો 2022માં તણાઈ ગયા જ્યારે ચીનની મિસાઈલ અને સેટેલાઈટ ટ્રેકિંગ જહાજ હમ્બનટોટા બંદર પર લંગર્યું. થોડા દિવસો બાદ કોલંબો પોર્ટ પર ચીનનું યુદ્ધ જહાજ પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ શ્રીલંકાએ ખૂબ જ જલ્દી કોર્સ કરેક્શન કર્યું. અનુરા કુમારા દિસાનાયકે ગયા વર્ષે યોજાયેલી ચૂંટણીમાં જીત્યા અને આ ટાપુ રાષ્ટ્રના 10મા રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. દિસનાયકે ડાબેરી વિચારધારા ધરાવતા નેતા છે અને ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન તેમના કેટલાક નિવેદનો એ સંકેત આપી રહ્યા હતા કે જો શ્રીલંકાની લગામ તેમના હાથમાં આવશે તો તેઓ ભારત કરતાં ચીનને પ્રાધાન્ય આપી શકે છે. પરંતુ દિસનાયકે રાષ્ટ્રપતિ તરીકે તેમની પ્રથમ વિદેશ મુલાકાત માટે ભારતની પસંદગી કરી હતી. તે જ સમયે, શ્રીલંકામાં નવી સરકારની રચના પછી, પીએમ મોદી અહીંની મુલાકાત લેનારા પ્રથમ વિદેશી નેતા છે. આ દર્શાવે છે કે શ્રીલંકા માટે ભારત કેટલું મહત્વનું છે.
વડાપ્રધાન મોદીની શ્રીલંકાની મુલાકાતનો ઉદ્દેશ્ય દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ સંબંધોને વધારવા અને ઊર્જા, વેપાર અને કનેક્ટિવિટી ક્ષેત્રે ભાગીદારીને મજબૂત કરવાનો છે. ચીને શ્રીલંકાને દેવાની જાળમાં ફસાવી દીધું આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલું શ્રીલંકા પણ ચીન દ્વારા દેવાની જાળમાં ફસાઈ ગયું છે. દેવાની જવાબદારીઓ પૂરી કરવામાં શ્રીલંકાની અસમર્થતાને પગલે, ચીને હમ્બનટોટા બંદર 99 વર્ષની લીઝ પર લીધું. આ વિકાસ પ્રોજેક્ટનો પ્રથમ તબક્કો, $1.7 બિલિયનનો ખર્ચ, 2010 માં પૂર્ણ થયો હતો, જેના માટે શ્રીલંકાએ વાર્ષિક $100 મિલિયન ચૂકવવાના હતા, પરંતુ કોલંબો આ પ્રતિબદ્ધતાને પૂર્ણ કરવામાં અસમર્થ હતું. બદલામાં, ચીને હમ્બનટોટા બંદર હસ્તગત કરી લીધું છે અને ત્યાં 25,000 ટનના સેટેલાઇટ અને મિસાઇલ ટ્રેકિંગ શિપ યુઆન વાંગ 5 સહિત અન્ય જહાજોને તૈનાત કરવાની તક મળી છે. બન્ને દેશોએ એક નવી યોજનાં પર હસ્તાક્ષર કર્યાં શ્રીલંકાની ભૌગોલિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં લેતાં આ વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ ભારત માટે ચિંતાનો વિષય છે. તાજેતરમાં શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ દિસાનાયકે ચીનની મુલાકાત લીધી હતી. તેમની મુલાકાત બાદ, ચીને શ્રીલંકામાં $3.7 બિલિયનનું રોકાણ કરવાની ઓફર કરી છે, જે ટાપુ રાષ્ટ્રમાં અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું વિદેશી રોકાણ હોવાનું કહેવાય છે. આ રોકાણ હંબનટોટામાં અત્યાધુનિક ઓઈલ રિફાઈનરી બનાવવા માટે કરવામાં આવશે. બંને દેશોએ બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ (BRI) માટે તેમના સહકારને અપગ્રેડ કરવા માટે એક નવી યોજના પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
