Khamenei Funeral: પશ્ચિમ એશિયાની રાજનીતિમાં ધાર્મિક ઓળખ, પ્રાદેશિક સ્પર્ધા અને વ્યૂહાત્મક હિતો વચ્ચેનું સંતુલન હંમેશા જટિલ રહ્યું છે. તાજેતરમાં ઈરાન સાથે જોડાયેલા એક મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ દરમિયાન કેટલાક ખાડી દેશોની ગેરહાજરીએ ફરી એકવાર ચર્ચાને વેગ આપ્યો છે. ખાસ કરીને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), બહેરિન અને કુવૈત દ્વારા ઉચ્ચસ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ ન મોકલવાના મુદ્દે રાજકીય અને કૂટનીતિક વિશ્લેષકો વિવિધ અર્થઘટનો કરી રહ્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, અનેક દેશોએ ઈરાન પ્રત્યે સન્માન દર્શાવવા પોતાના પ્રતિનિધિઓ મોકલ્યા હતા, જેમાં તુર્કી, પાકિસ્તાન, ચીન અને મધ્ય એશિયાના કેટલાક દેશોનો સમાવેશ થાય છે. જોકે ખાડી ક્ષેત્રના ત્રણ મહત્વપૂર્ણ દેશોની ગેરહાજરીએ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં નવા પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.
GCCની રાજનીતિ અને ઈરાન સાથેના સંબંધો
ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC)ની સ્થાપના વર્ષ 1981માં થઈ હતી. આ સંગઠનમાં સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કુવૈત, કતાર, બહેરિન અને ઓમાનનો સમાવેશ થાય છે. વર્ષોથી GCC અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો રાજકીય સ્પર્ધા, સુરક્ષા મુદ્દાઓ અને ધાર્મિક વિચારધારાના તફાવતોને કારણે પ્રભાવિત રહ્યા છે. ઈરાન મુખ્યત્વે શિયા બહુમતી ધરાવતો દેશ છે, જ્યારે GCCના મોટાભાગના સભ્ય દેશો સુન્ની બહુમતી ધરાવે છે. આ ધાર્મિક ભિન્નતા ઉપરાંત પ્રાદેશિક પ્રભાવ વધારવાની હરીફાઈ પણ બંને પક્ષો વચ્ચેના સંબંધોમાં મહત્વપૂર્ણ પરિબળ રહી છે.
બહેરિન, યુએઈ અને કુવૈત કેમ ચર્ચામાં?
બહેરિનમાં શિયા વસ્તી બહુમતીમાં હોવા છતાં દેશનું શાસન સુન્ની અલ ખલીફા શાસક પરિવાર પાસે છે. બહેરિન લાંબા સમયથી ઈરાન પર પોતાના આંતરિક મામલાઓમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો આરોપ લગાવતું રહ્યું છે. બીજી તરફ, યુએઈ અને ઈરાન વચ્ચે અબુ મુસા તથા ટુંબ ટાપુઓને લઈને લાંબા સમયથી પ્રાદેશિક વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. કુવૈતે તુલનાત્મક રીતે સંતુલિત નીતિ અપનાવી છે, પરંતુ તેણે પણ ઈરાન પ્રત્યે સાવચેતીભર્યો અભિગમ જાળવી રાખ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. વિશ્લેષકોના મતે, આ દેશોની ગેરહાજરી માત્ર પ્રોટોકોલનો મુદ્દો નહીં પરંતુ ખાડી પ્રદેશની સુરક્ષા ચિંતાઓ અને વ્યૂહાત્મક સમીકરણોનું પ્રતિબિંબ પણ હોઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: ખામેનીની અંતિમયાત્રામાં લાખોની ભીડ : 1989ની દુર્ઘટના ફરી ન બને તે માટે હાઈ એલર્ટ
સુરક્ષા અને અમેરિકા સાથેના સંબંધો મહત્વના પરિબળ
ખાડી દેશો માટે અમેરિકા લાંબા સમયથી મુખ્ય સુરક્ષા ભાગીદાર રહ્યું છે. બહેરિનમાં અમેરિકાનું મહત્વપૂર્ણ નૌકાદળ મથક આવેલું છે, જ્યારે યુએઈ અને અન્ય ખાડી દેશો પણ અમેરિકાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે. વિશ્લેષણ અનુસાર, ઈરાન સાથે વધેલા તણાવ અને પ્રાદેશિક સંઘર્ષોના કારણે આ દેશો પોતાની વિદેશ નીતિમાં વધુ સાવધાની દાખવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને યુએઈની "સિક્યોરિટી ફર્સ્ટ" નીતિ હવે તેની વિદેશ નીતિનું કેન્દ્રબિંદુ બની રહી છે.
સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને ઓમાને અલગ સંકેત આપ્યા
જ્યારે યુએઈ, બહેરિન અને કુવૈત ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યા, ત્યારે સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને ઓમાન દ્વારા પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવાનું પગલું અલગ સંદેશ આપતું હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન વચ્ચે વર્ષો સુધી તણાવપૂર્ણ સંબંધો રહ્યા હોવા છતાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી બંને દેશો વચ્ચે સંવાદ વધારવાના પ્રયાસો જોવા મળ્યા છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આવા પ્રસંગોમાં ભાગ લેવો એ પ્રાદેશિક સંબંધોને સંતુલિત રાખવાનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે. કતારે લાંબા સમયથી ઈરાન સાથે વ્યવહારુ અને સંતુલિત સંબંધો જાળવી રાખ્યા છે, જ્યારે ઓમાન પરંપરાગત રીતે પશ્ચિમ અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવતું આવ્યું છે.
ધાર્મિક એકતા કરતાં રાષ્ટ્રીય હિતને પ્રાથમિકતા
આ સમગ્ર ઘટનાએ એક વખત ફરી સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ખાડી દેશોની રાજનીતિ હવે માત્ર ધાર્મિક ઓળખના આધારે આગળ વધતી નથી. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, આર્થિક હિતો, આંતરરાષ્ટ્રીય ગઠબંધનો અને પ્રાદેશિક વ્યૂહરચનાઓ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે, GCC દેશોમાં આજે પણ આંતરિક મતભેદો અને વ્યૂહાત્મક હરીફાઈઓ અસ્તિત્વમાં છે. પરિણામે, ઇસ્લામી એકતા કરતાં રાષ્ટ્રીય હિતો અને સુરક્ષા પ્રાથમિકતાઓ વધુ પ્રબળ બની રહી છે. ખાડી ક્ષેત્રની આ બદલાતી રાજકીય સ્થિતિ આવનારા સમયમાં પશ્ચિમ એશિયાની કૂટનીતિ અને પ્રાદેશિક સમીકરણો પર કેવી અસર કરશે, તેના પર વિશ્વની નજર ટકી રહી છે.
