બ્રહ્મપુત્રા પર ચીનનો મેગા પ્રોજેક્ટ ચર્ચામાં : સલામતી અંગે ચીનના જ વૈજ્ઞાનિકોએ ઉઠાવ્યા પ્રશ્નો

બેઇજિંગ: તિબેટમાં બ્રહ્મપુત્રા નદી (ચીનમાં યારલુંગ સાંગપો તરીકે ઓળખાય છે) પર નિર્માણાધીન વિશ્વના સૌથી મોટા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટને લઈને નવા સવાલો ઉભા થયા છે. ચીનના જ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે આ મેગા ડેમ સક્રિય ભૂકંપીય ફોલ્ટ લાઇનની નજીક અથવા તેના પ્રભાવ વિસ્તારમાં આવેલો છે, જેના કારણે ભૂકંપ, ભૂસ્ખલન અને માળખાકીય સ્થિરતા અંગે ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

'પાઇઝેન ફોલ્ટ'ને લઈને વૈજ્ઞાનિકોની ચેતવણી

ચીની સંશોધકોના અભ્યાસ મુજબ ડેમ વિસ્તાર 'પાઇઝેન ફોલ્ટ' નામની સક્રિય ફોલ્ટ લાઇનથી પ્રભાવિત છે, જે હિમયુગથી સક્રિય હોવાનું માનવામાં આવે છે. અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે આ વિસ્તારમાં મોટા પાયે ડેમ, રસ્તા, પુલ અને ટનલ જેવી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરલ સુવિધાઓ પર ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિની અસર પડી શકે છે. તેથી ઇજનેરોને ઢોળાવને વધુ મજબૂત બનાવવા અને ભૂસ્ખલન સામે વધારાના સુરક્ષા ઉપાયો અપનાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

વિશ્વનો સૌથી મોટો હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ

ચીન આ પ્રોજેક્ટને વિશ્વની સૌથી મોટી જળવિદ્યુત યોજના તરીકે વિકસાવી રહ્યું છે. અહેવાલો મુજબ આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ દર વર્ષે અંદાજે 300 અબજ કિલોવોટ-કલાક વીજળીનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા ધરાવશે, જે હાલના થ્રી ગોર્જિસ ડેમ કરતાં પણ વધુ ગણાય છે. આ પ્રોજેક્ટ ચીનની સ્વચ્છ ઊર્જા નીતિનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે.

ભારત અને બાંગ્લાદેશ માટે પણ ચિંતાનો વિષય

બ્રહ્મપુત્રા નદી તિબેટમાંથી વહેતી ભારતના અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામ થઈને બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશે છે. તેથી આ પ્રોજેક્ટને લઈને ભારત લાંબા સમયથી પર્યાવરણ, જળપ્રવાહ અને નીચાણવાળા વિસ્તારો પર પડી શકે તેવી સંભવિત અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતું રહ્યું છે. જોકે અત્યાર સુધી ડેમની સલામતી અથવા તેની સંભવિત અસર અંગે કોઈ નવી સત્તાવાર આંતરરાષ્ટ્રીય ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી નથી. હાલ સામે આવેલી ચિંતા મુખ્યત્વે ચીની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના અભ્યાસ પર આધારિત છે.

ભૂકંપપ્રવણ વિસ્તારમાં વિશાળ પ્રોજેક્ટથી વધી રહી છે ચિંતા

ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના જણાવ્યા અનુસાર હિમાલય અને તિબેટનો વિસ્તાર વિશ્વના સૌથી વધુ ભૂકંપપ્રવણ વિસ્તારોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. ભારતીય અને યુરેશિયન ટેક્ટોનિક પ્લેટો સતત અથડાતી હોવાથી અહીં વારંવાર ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિ જોવા મળે છે. આવી સ્થિતિમાં વિશાળ જળાશય અને હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટના નિર્માણ દરમિયાન ભૂકંપના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને અદ્યતન ઇજનેરી ધોરણો અને સતત ભૂસ્તરીય દેખરેખ જાળવવી જરૂરી હોવાનું નિષ્ણાતો માને છે.

આ પણ વાંચો: Fact Check : શું ઈરાને અમેરિકાના પેટ્રિયટ એર ડિફેન્સ, રડાર અને ફ્યુઅલ ટેંક સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી દીધા? શું છે વાયરલ વીડિયોની હકીકત?

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ પ્રોજેક્ટ પર નજર

બ્રહ્મપુત્રા નદી અનેક દેશોમાંથી પસાર થતી આંતરરાષ્ટ્રીય નદી હોવાથી તેના પર બનતા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ પર પડોશી દેશો પણ સતત નજર રાખી રહ્યા છે. જળપ્રવાહ, પર્યાવરણ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન જેવા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આવા પ્રોજેક્ટ્સમાં પારદર્શિતા અને વૈજ્ઞાનિક માહિતીના આદાન-પ્રદાનને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સરહદ પાર વહેતી નદીઓ પરના મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં લાંબા ગાળાની સલામતી અને પ્રાદેશિક સહકાર બંને સમાન રીતે જરૂરી છે.