ટ્રમ્પ હોર્મુઝ પર વસૂલશે 20% ટોલ : અમેરિકા-ઈરાન તણાવ વધુ વધવાની આશંકા

વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંના એક એવા હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz)ને લઈને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોમવારે મોટી જાહેરાત કરી છે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા આ જળમાર્ગની સુરક્ષાની જવાબદારી નિભાવશે અને અહીંથી પસાર થતા તમામ કાર્ગો પર 20 ટકા ફી વસૂલશે. બીજી તરફ ઈરાને પણ હોર્મુઝ જળમાર્ગને બંધ કરવાની જાહેરાત કરી હોવાનો દાવો કર્યો છે. જોકે આ સમગ્ર સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે અને બંને દેશોના નિવેદનો વચ્ચે તણાવ સતત વધી રહ્યો છે.

ટ્રમ્પે શું કહ્યું?

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'Truth Social' અને મીડિયા સાથેની વાતચીત દરમિયાન જણાવ્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખુલ્લો રહેશે અને અમેરિકા તેની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરશે. તેમણે દાવો કર્યો કે અમેરિકા આ જળમાર્ગનો "Guardian" તરીકે કાર્ય કરશે અને સુરક્ષા માટે થતા ખર્ચની ભરપાઈ કરવા અહીંથી પસાર થતા તમામ કાર્ગો પર 20 ટકા ફી લેવામાં આવશે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે આ વ્યવસ્થા તાત્કાલિક અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

ટ્રમ્પે વધુમાં એવો પણ દાવો કર્યો કે અમેરિકા હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ જાળવી રાખશે અને તેને સંચાલિત કરવાની ભૂમિકા પણ ભજવી શકે છે. જોકે આ અંગે અમેરિકી સરકાર તરફથી વિગતવાર અમલી માળખું જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી.

ઈરાનનો દાવો શું છે?

ટ્રમ્પની જાહેરાત પહેલાં ઈરાન તરફથી દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે અમેરિકાના તાજેતરના સૈન્ય હુમલાઓ બાદ હોર્મુઝ જળમાર્ગને બંધ કરવામાં આવ્યો છે. ઈરાન સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે હાલની સુરક્ષા પરિસ્થિતિને કારણે આ માર્ગ પરથી અવરજવર મર્યાદિત કરવામાં આવી છે અને સ્થિતિ સામાન્ય થયા બાદ જ પ્રક્રિયા ફરી શરૂ થશે. જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી. બીજી તરફ અમેરિકી અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે જળમાર્ગ પર વેપારી જહાજોની અવરજવર સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી.

વિશ્વ માટે હોર્મુઝ જળમાર્ગ શા માટે મહત્વનો છે?

હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક છે. પર્શિયન ગલ્ફમાંથી નીકળતું મોટી માત્રામાં ક્રૂડ ઓઇલ અને LNG (લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ) આ જ માર્ગ મારફતે એશિયા, યુરોપ અને વિશ્વના અન્ય દેશોમાં પહોંચે છે. વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠાનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો આ માર્ગ પર નિર્ભર હોવાથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનો વિવાદ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારને સીધી અસર પહોંચાડી શકે છે.

વિશ્વના અનેક દેશો, ખાસ કરીને ભારત, ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા ઊર્જા આયાતકાર દેશો માટે પણ હોર્મુઝ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે. જો અહીં લાંબા સમય સુધી તણાવ રહે અથવા અવરજવરમાં અવરોધ આવે તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો અને વૈશ્વિક મોંઘવારી વધવાની શક્યતા રહે છે.

તેલ બજાર પર દેખાઈ અસર

ટ્રમ્પની જાહેરાત અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો નોંધાયો છે. રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા વધતા શેરબજારો પર પણ દબાણ જોવા મળ્યું છે. ઊર્જા પુરવઠાને લઈને ઊભી થયેલી ચિંતાના કારણે આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક બજારોની નજર હોર્મુઝ જળમાર્ગની સ્થિતિ પર રહેશે.

અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ફરી વધી શકે ટકરાવ

તાજેતરના દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સૈન્ય કાર્યવાહીઓ અને નિવેદનોને કારણે બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ વધુ ઊંડો બન્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ટ્રમ્પ દ્વારા હોર્મુઝ જળમાર્ગ અંગે કરવામાં આવેલી જાહેરાત અને ઈરાનના દાવાઓને કારણે રાજદ્વારી તેમજ સુરક્ષા સંબંધિત સ્થિતિ વધુ જટિલ બની શકે છે. આગામી દિવસોમાં બંને દેશોની આગળની કાર્યવાહી પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.