શું ટ્રાફિક પોલીસ તમારી કારની ચાવી જપ્ત કરી શકે? : જાણો કાયદો શું કહે છે?

રસ્તા પર વાહન ચલાવતી વખતે ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા દસ્તાવેજોની તપાસ અથવા ટ્રાફિક નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ દંડ ફટકારવો સામાન્ય બાબત છે. પરંતુ ઘણી વખત એવા કિસ્સા સામે આવે છે જેમાં ટ્રાફિક પોલીસકર્મી વાહનચાલકની કાર અથવા બાઈકની ચાવી કાઢી લેતા હોવાના આક્ષેપ થાય છે. ત્યારે મોટાભાગના લોકોના મનમાં સવાલ થાય છે કે શું ટ્રાફિક પોલીસને ખરેખર આવો અધિકાર છે? ભારતીય મોટર વાહન કાયદો આ અંગે શું કહે છે અને આવી સ્થિતિમાં વાહનચાલકે શું કરવું જોઈએ, તે જાણવું દરેક ડ્રાઇવર માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

શું ટ્રાફિક પોલીસ કારની ચાવી જપ્ત કરી શકે?

ભારતીય મોટર વાહન અધિનિયમ (Motor Vehicles Act) હેઠળ ટ્રાફિક પોલીસને ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરાવવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. તેઓ દસ્તાવેજોની તપાસ કરી શકે છે, નિયમોનું ઉલ્લંઘન થાય તો ચલાન ફટકારી શકે છે અને કેટલીક ગંભીર પરિસ્થિતિમાં વાહન જપ્ત (Seize) કરવાની કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે.

પરંતુ મોટર વાહન અધિનિયમની કોઈ જોગવાઈ ટ્રાફિક પોલીસને રસ્તા પર વાહનમાંથી જબરદસ્તી ચાવી કાઢી લેવા અથવા ચાવી જપ્ત કરવાનો સ્પષ્ટ અધિકાર આપતી નથી. એટલે કે માત્ર વાહન રોકવા અથવા દંડ વસૂલવાના હેતુથી કારની ચાવી ખેંચી લેવી કાયદાકીય રીતે યોગ્ય કાર્યવાહી માનવામાં આવતી નથી.

ટ્રાફિક પોલીસના અધિકારો શું છે?

ટ્રાફિક પોલીસ વાહનચાલક પાસેથી ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, RC, ઇન્શ્યોરન્સ, PUC જેવા જરૂરી દસ્તાવેજોની માંગ કરી શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ટ્રાફિક નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે તો તેના વિરુદ્ધ ઇ-ચલાન અથવા અન્ય કાનૂની કાર્યવાહી કરી શકે છે.

જો ગુનો ગંભીર હોય, જેમ કે જોખમી રીતે વાહન ચલાવવું, નશાની હાલતમાં ડ્રાઇવિંગ કરવું અથવા કાયદા મુજબ વાહન જપ્ત કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થાય, તો પોલીસ કાયદાકીય પ્રક્રિયા અનુસાર વાહન જપ્ત કરી શકે છે. જોકે આ કાર્યવાહી પણ નિર્ધારિત નિયમો હેઠળ જ કરવામાં આવે છે.

જો પોલીસ જબરદસ્તી ચાવી કાઢે તો શું કરવું?

જો કોઈ ટ્રાફિક પોલીસકર્મી તમારી કારની ચાવી જબરદસ્તી કાઢવાનો પ્રયાસ કરે અથવા ચાવી લઈ લે, તો સૌથી પહેલા શાંતિ જાળવવી જોઈએ. કોઈપણ પ્રકારની બોલાચાલી અથવા હાથાપાઈથી દૂર રહેવું જરૂરી છે.

જો શક્ય હોય તો ઘટનાનો વીડિયો અથવા અન્ય પુરાવો એકત્રિત કરો. સાથે જ સંબંધિત પોલીસકર્મીનું નામ, બેજ નંબર અથવા ઓળખ સંબંધિત વિગતો નોંધવાનો પ્રયાસ કરો. ત્યારબાદ ઉપલબ્ધ પુરાવા સાથે ટ્રાફિક પોલીસના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અથવા સંબંધિત પોલીસ વિભાગ સમક્ષ ફરિયાદ કરી શકાય છે.

કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન જરૂરી

ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરવું દરેક વાહનચાલકની જવાબદારી છે. જો નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું હોય તો કાયદા મુજબ ફટકારવામાં આવતો દંડ ભરવો અથવા કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું જોઈએ. બીજી તરફ અમલવારી કરતી એજન્સીઓએ પણ પોતાના અધિકારોની મર્યાદામાં રહીને કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે.

જો કોઈ પોલીસકર્મી પોતાના અધિકારથી બહાર જઈને વર્તન કરે તો તેની સામે વિભાગીય તપાસ અને યોગ્ય કાર્યવાહી થઈ શકે છે. જોકે દરેક મામલો તેની હકીકતો અને સંબંધિત પરિસ્થિતિના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે.