જવાનોને કેન્ટીનમાં કેટલી સસ્તી મળે છે દારૂની બોટલ? : જાણો શું છે માસિક કોટાના નિયમો

દેશની સરહદો પર તૈનાત સૈનિકોને ભારત સરકાર દ્વારા કેન્ટીન સ્ટોર્સ ડિપાર્ટમેન્ટ (CSD) મારફતે અનેક વિશેષ સવલતો આપવામાં આવે છે. જેમાં રાહત દરે મળતા દારૂનો પણ સમાવેશ થાય છે. તાજેતરમાં હૈદરાબાદમાં આશરે 10 લાખ રૂપિયાની પ્રીમિયમ દારૂની બોટલો ઝડપાતા સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં ક્ષતિ હોવાની ચર્ચાઓએ જોર પકડ્યું છે. આ ઘટના બાદ સામાન્ય લોકોમાં એ પ્રશ્ન જાગ્યો છે કે સેનાની કેન્ટીનમાં દારૂ આટલો સસ્તો કઈ રીતે હોય છે અને એક જવાનને મહિનામાં કેટલી બોટલ મળી શકે છે?

હૈદરાબાદમાં સેનાના જવાનના નામે ગેરકાયદે વેપાર

તેલંગાણાના હૈદરાબાદમાં આબકારી વિભાગે (Excise Enforcement) એક મોટી કાર્યવાહી કરીને 10 લાખ રૂપિયાની કિંમતની 361 પ્રીમિયમ લિકર બોટલ્સ જપ્ત કરી છે. તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આ જથ્થો બેંગલુરુ અને હરિયાણાની ડિફેન્સ કેન્ટીનમાંથી લાવીને ખુલ્લા બજારમાં ઊંચા ભાવે વેચવામાં આવતો હતો. આ કૌભાંડમાં એક નિવૃત્ત આર્મી કર્મચારીની સંડોવણી હોવાનું ખૂલ્યું છે, જે હાલ પોલીસ પકડથી દૂર છે.

કેન્ટીનમાં દારૂ આટલો સસ્તો કેમ હોય છે?

સંરક્ષણ દળો માટે ચાલતી CSD કેન્ટીનમાં દારૂના ભાવ બજાર કરતા 30% થી 50% જેટલા ઓછા હોય છે. આ પાછળનું મુખ્ય કારણ સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી મોટી સબસિડી છે. આ બોટલો પર એક્સાઈઝ ડ્યુટી અને GST માં મોટી છૂટ આપવામાં આવે છે. આ ઉત્પાદનો સીધા રક્ષા મંત્રાલય હેઠળ આવતા હોવાથી તેના પરના મોટાભાગના ટેક્સ માફ કરી દેવામાં આવે છે. પરિણામે બહાર જે બોટલ 1500 રૂપિયામાં મળતી હોય તે કેન્ટીનમાં માત્ર 500 થી 800 રૂપિયાની આસપાસ મળી રહે છે.

રેન્ક મુજબ નક્કી થાય છે માસિક ક્વોટા

સેનામાં દારૂનું વિતરણ કોઈ ચોક્કસ મર્યાદા વગર થતું નથી, પરંતુ તેના માટે એક કડક કોટા સિસ્ટમ અમલમાં છે. આ કોટા જવાનના હોદ્દા અથવા રેન્ક પર નિર્ભર કરે છે. સામાન્ય રીતે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ દર મહિને આશરે 10 બોટલ (750 મિલીલીટર) ખરીદી શકે છે. જ્યારે જુનિયર કમિશન્ડ ઓફિસર્સ (JCO) માટે આ મર્યાદા 6 થી 7 બોટલની હોય છે. અન્ય રેન્ક (ORs/NCO) ના જવાનો માટે પ્રતિ માસ 4 થી 5 બોટલનો કોટા નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ નિયમો કાર્યરત સૈનિકો અને નિવૃત્ત (Ex-servicemen) બંને માટે લાગુ પડે છે.

કેન્ટીનમાંથી ખરીદીની પ્રક્રિયા અને સ્માર્ટ કાર્ડ

CSD કેન્ટીનમાંથી ખરીદી કરવી એ કોઈ સામાન્ય દુકાન જેવી પ્રક્રિયા નથી. આ માટે સરકારે સ્માર્ટ કાર્ડ ફરજિયાત બનાવ્યું છે. વેલિડ સ્માર્ટ કાર્ડ વગર કોઈ પણ વ્યક્તિ કેન્ટીનમાં પ્રવેશ કરી શકતી નથી કે સામાન ખરીદી શકતી નથી. દરેક જવાનનો રેકોર્ડ ડિજિટલ ડેટાબેઝમાં નોંધાયેલો હોય છે જેથી તેઓ નક્કી કરેલા કોટાથી વધુ ખરીદી ન કરી શકે. જવાનોની પસંદગી મુજબ તેઓ વ્હિસ્કીના બદલે બીયર પણ લઈ શકે છે, જેમ કે 1 બોટલ દારૂના બદલે 4 બીયરની બોટલ લેવાનો વિકલ્પ મળે છે.

વર્ષ 2023 પછીના નવા દિશા-નિર્દેશો

સમય અનુસાર CSD ના નિયમોમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે. 2023 ના નવા નિયમો મુજબ, હવે જવાનો તેમના માસિક કોટાના 50% સુધીની મોંઘી દારૂની બોટલો (2000 રૂપિયાથી વધુની કિંમત વાળી) ખરીદી શકે છે. આ ફેરફારનો હેતુ પ્રીમિયમ બ્રાન્ડ્સની ઉપલબ્ધતા વધારવાનો છે. જોકે, હૈદરાબાદ જેવી ઘટનાઓ સૂચવે છે કે આ સબસિડીનો દુરુપયોગ રોકવા માટે હજુ વધુ કડક ઓડિટ અને દેખરેખની જરૂરિયાત છે.