અમેરિકા કરશે ઈરાન સાથે હાઈ લેવલ બેઠક : મીટીંગ પહેલા અમેરિકાએ કઈ બાબતની ઈરાનને આપી ચેતવણી ?

Samir Shukla (Senior Journalist), New Jersey, USA: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોમવાર, 7 એપ્રિલ, 2025 ના રોજ જાહેરાત કરી કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે ઇરાન સાથે સીધી વાટાઘાટો કરશે.

*ટ્રમ્પની ચેતવણી*:

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાનને ચેતવણી આપી કે જો વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે તો ઇરાન "મોટા સંકટમાં" મુકાશે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સાથે જ એમ પણ કહ્યું કે "ઈરાન પરમાણુ હથિયાર રાખી શકશે નહીં."  જે મુખ્ય વિગતો બહાર આવી છે તે મુજબ ટ્રમ્પ , ઈરાન સાથે સીધી વાતચીત કરવા ધારે છે , 12મી એપ્રિલ 2025, શનિવારના દિવસે ઈરાન સાથે હાઈ લેવલ મીટીંગ થશે . જોકે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ ના કર્યું કે યુએસનું પ્રતિનિધિત્વ કોણ કરશે અથવા બેઠક કઈ જગ્યાએ થશે.

*ઈરાની પ્રતિભાવ:*

ટ્રમ્પની જાહેરાતના થોડા સમય પછી, એક વરિષ્ઠ ઈરાની અધિકારીએ સંકેત આપ્યો હતો કે કોઈપણ વાટાઘાટો પરોક્ષ હશે, જેમાં ઓમાન મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરશે. ઈરાની વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ પાછળથી આ વાતની પુષ્ટિ કરતા કહ્યું કે "પરોક્ષ ઉચ્ચ-સ્તરીય વાટાઘાટો" શનિવારે ઓમાનમાં યોજાશે. તેમણે તેને "એક તક જેટલી જ કસોટી" ગણાવી અને ભાર મૂક્યો કે "બોલ અમેરિકાના કોર્ટમાં છે."

*નેતન્યાહૂ સાથેની મુલાકાતનો સંદર્ભ:*

આ જાહેરાત વડા પ્રધાન નેતન્યાહૂ સાથેની મુલાકાત દરમિયાન કરવામાં આવી હતી, જેઓ લાંબા સમયથી ઈરાનની પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓ અંગે ચિંતિત છે. જ્યારે નેતન્યાહૂ ઐતિહાસિક રીતે વધુ કટ્ટરપંથી અભિગમની તરફેણ કરે છે, તેમણે ટ્રમ્પના રાજદ્વારી પ્રયાસોને પોતાનો ટેકો આપતા કહ્યું કે ઇઝરાયલ અને અમેરિકા ઈરાનને પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાથી રોકવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.  ઈરાને અગાઉ અમેરિકા સાથે સીધી વાટાઘાટોને નકારી કાઢી હતી, રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને કહ્યું હતું કે પરોક્ષ વાટાઘાટોની શક્યતા ખુલ્લી છે. જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે "સીધી વાટાઘાટો"નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, ત્યારે ઈરાની અધિકારીઓએ સતત કહ્યું છે કે વાટાઘાટો પરોક્ષ રીતે થશે અને ઓમાન દ્વારા મધ્યસ્થી કરવામાં આવશે. ટૂંકમાં એ નક્કી છે કે દુનિયાની નજર 12 એપ્રિલ, 2025 ની તારીખ પર છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક કરશે. વાટાઘાટોનું પરિણામ શું આવે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.

એવા કયા કયા મુદ્દાઓ છે જેનાથી 21મી સદીમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધ્યું.

*21મી સદીમાં તણાવ:*

* 2000 ના દાયકામાં: ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે અમેરિકાની ચિંતાઓને કારણે પ્રતિબંધો લાગ્યા.

* 2015 પરમાણુ કરાર (JCPOA): પ્રતિબંધોમાં રાહતના બદલામાં ઈરાન તેની પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓ મર્યાદિત કરવા સંમત થયું. આ કરાર પર અમેરિકા, યુકે, ફ્રાન્સ, ચીન, રશિયા અને જર્મની સાથે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

* 2018: રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે JCPOAમાંથી અમેરિકાને પાછું ખેંચી લીધું, ફરીથી કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા. ઈરાને ધીમે ધીમે કરારની મર્યાદાઓનું ઉલ્લંઘન કરીને પ્રતિક્રિયા આપી.

* 2020: અમેરિકાએ ઈરાકમાં ડ્રોન હુમલામાં ઈરાની જનરલ કાસેમ સુલેમાનીની હત્યા કરી, જેનાથી તણાવ વધ્યો. ઈરાને ઈરાકમાં અમેરિકાના ઠેકાણાઓ પર મિસાઈલ હુમલાઓ કરીને બદલો લીધો.

તાજેતરના વર્ષો (2021–2024):

* પરમાણુ કરારને પુનર્જીવિત કરવા માટેની વાટાઘાટો અટકી ગઈ.

* ઈરાને યુરેનિયમ સંવર્ધન વધાર્યું અને મધ્ય પૂર્વમાં પ્રોક્સી જૂથોને ટેકો આપ્યો (દા.ત., હિઝબુલ્લાહ, હુથી, ઇરાક અને સીરિયામાં લશ્કરી જૂથો).

* યુ.એસ.એ આર્થિક અને લશ્કરી દબાણ ચાલુ રાખ્યું, ક્યારેક સીરિયા અને ઇરાકમાં ઈરાની-સંબંધિત જૂથો સાથે અથડામણ થઈ.

(2024-2025):

*પ્રાદેશિક તણાવ:*

ગાઝા યુદ્ધ અને ઇઝરાયલ, હમાસ, હિઝબુલ્લાહ અને ઈરાન-સમર્થિત જૂથોને સંડોવતા સંઘર્ષે યુ.એસ. અને ઈરાની હિતોને પરોક્ષ સંઘર્ષમાં લાવ્યા છે.

*લાલ સમુદ્રના હુમલા:* ઈરાન-સમર્થિત હુથીઓએ યુ.એસ. સાથે જોડાયેલા શિપિંગ પર હુમલો કર્યો , જેના કારણે યુ.એસ. લશ્કરી પ્રતિક્રિયાઓ ઉભી થઈ.

*પરમાણુ ચિંતાઓ:*

ઈરાન શસ્ત્રો-ગ્રેડ સંવર્ધનની નજીક છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા વધારી છે.