America Iran deal: વોશિંગ્ટન-તેહરાન વચ્ચે થયેલા સમજૂતી પત્ર (MoU) બાદ રાજકીય ગરમાવો વધુ તેજ થયો છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનીએ અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અને વર્તમાન રાજકીય નેતા Donald Trump પર સીધો હુમલો કરતાં કહ્યું છે કે ટ્રમ્પ આ કરારને લઈને “ખૂબ જ ઉતાવળમાં” હતા અને તેને હાંસલ કરવા માટે “દરેક પ્રકારની રાજકીય યુક્તિઓ”નો ઉપયોગ કર્યો હતો.
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવને ઘટાડવા માટે એક સમજૂતી પત્ર પર હસ્તાક્ષર થયાની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. જોકે બંને દેશોએ તેને શાંતિ દિશામાં એક પગલું ગણાવ્યું છે, પરંતુ રાજકીય સ્તરે વિવાદો હજુ યથાવત છે.
કરાર પછી ઈરાનમાં રાજકીય હલચલ
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વમાં ચર્ચાસ્પદ ભૂમિકા ધરાવતા મોજતબા ખામેનીએ જણાવ્યું કે શરૂઆતમાં તેઓ આ સમજૂતીને લઈને સંપૂર્ણપણે સહમત નહોતા. તેમનું કહેવું છે કે કરારના કેટલાક પાસાઓને લઈને તેમને શંકા હતી અને તેઓ તેને “સૈદ્ધાંતિક રીતે” વિરોધ કરતા હતા.
પરંતુ પછી ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના વરિષ્ઠ સભ્યો દ્વારા મળેલી ખાતરીઓ બાદ તેમણે આ સમજૂતીને મંજૂરી આપી. આ ખાતરીઓમાં એવું જણાવાયું હતું કે ઈરાનના રાષ્ટ્રીય હિતો અને “પ્રતિકાર મોરચા”ના હિતોને કોઈ નુકસાન નહીં થાય.
ખામેનીના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઈરાનની અંદર પણ આ સમજૂતીને લઈને સંપૂર્ણ એકમતતા નથી.
🇺🇸 ટ્રમ્પનો દાવો: “અમે ઈરાનને 300 બિલિયન ડોલર નથી આપી રહ્યા”
બીજી તરફ, Donald Trumpએ આ મુદ્દે સોશિયલ મીડિયા અને જાહેર નિવેદનોમાં સ્પષ્ટતા કરતાં કહ્યું કે અમેરિકાએ ઈરાનને 300 બિલિયન ડોલરની કોઈ ચુકવણી કરવાનો નિર્ણય કર્યો નથી.
ટ્રમ્પે આ અહેવાલોને “ફેક ન્યૂઝ” અને ડેમોક્રેટિક પ્રોપેગેન્ડા ગણાવ્યા. તેમનું કહેવું છે કે અમેરિકા માટે સૌથી મહત્વનું પરિણામ તેલના ભાવમાં ઘટાડો, બજારની સ્થિરતા અને વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક લાભ છે.
તેમણે વધુમાં કહ્યું કે જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઘટે તો તે સમગ્ર વિશ્વ માટે લાભદાયી રહેશે, ખાસ કરીને તેલના બજાર અને શેરબજાર માટે.
અમેરિકન દૂતની ગુપ્ત બ્રીફિંગથી નવા ખુલાસા
આ સમજૂતીને લઈને વધુ એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી બહાર આવી છે. ટ્રમ્પના દૂત સ્ટીવ વિટકોફે અમેરિકન કાયદાકારકોને આપેલી ખાનગી બ્રીફિંગમાં જણાવ્યું હતું કે ઈરાન સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પરમાણુ નિરીક્ષક (IAEA)ને તેના પરમાણુ સ્થળોની તપાસ માટે આમંત્રણ આપી શકે છે.
આ બ્રીફિંગમાં જણાવાયું હતું કે આ પગલું ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર આંતરરાષ્ટ્રીય નજર રાખવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
વિટકોફે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના MoUમાં કોઈ ગુપ્ત ‘બાજુનો સોદો’ નથી, પરંતુ ઈરાન અને IAEA વચ્ચે અલગથી એક પત્ર તૈયાર થયો છે.
પરમાણુ નિરીક્ષણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા
વિટકોફના જણાવ્યા અનુસાર, આ પત્ર IAEAના વડા રાફેલ ગ્રોસીને મોકલવામાં આવ્યો છે, જેમાં ઈરાનમાં નિરીક્ષણ પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની વાત છે. જો આ પ્રક્રિયા આગળ વધે છે, તો ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્વાસ વધવાની શક્યતા છે.
તેમ છતાં વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વિશ્વાસની ખાઈ હજુ પણ સંપૂર્ણ રીતે ભરાઈ નથી.
આ કરારનો વૈશ્વિક અર્થ શું છે?
આ સમજૂતી માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો કૂટ પગલું નથી, પરંતુ મધ્ય પૂર્વની સમગ્ર રાજકીય સ્થિતિ પર અસર પાડે છે. તેલના ભાવ, વૈશ્વિક બજાર અને સુરક્ષા પરિસ્થિતિમાં તાત્કાલિક ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
ખાસ કરીને જો ખરેખર તણાવ ઘટે તો હિઝબુલ્લાહ, લેબનાન અને ઈઝરાયલ જેવા વિસ્તારોમાં પણ અસર જોવા મળી શકે છે.
આ પણ વાંચો: અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતી બાદ નેતન્યાહૂનો મોટો સંદેશ : ઈરાન સામે ફરી કડક વલણ
કેમ મહત્વનો છે આ મુદ્દો?
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતો તણાવ
પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા
મધ્ય પૂર્વની સુરક્ષા અને યુદ્ધની શક્યતા
વૈશ્વિક તેલ અને શેરબજાર પર સીધી અસર
આ બધાને કારણે આ સમજૂતી વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
