Aloe vera cultivation: આજે દેશભરના ખેડૂતો પરંપરાગત પાકો છોડીને એલોવેરા (કુંવારપાઠું અથવા ગ્વારપથ) જેવા ઔષધીય અને બજારમાં ઊંચી માંગવાળા પાક તરફ વળી રહ્યા છે. એલોવેરા એક લો-મેઈન્ટેનન્સ, ઓછા પાણીવાળો પાક છે જે કોસ્મેટિક્સ, બ્યુટી પ્રોડક્ટ્સ, આયુર્વેદિક દવાઓ અને જ્યુસ ઉદ્યોગમાં વ્યાપકપણે વપરાય છે. સારી વ્યવસ્થાપન સાથે 1 એકરમાંથી વાર્ષિક ₹80,000 થી ₹2 લાખ સુધીનો નેટ નફો મેળવવો શક્ય છે. ઘણા ખેડૂતો તેને વધુ પ્રોસેસિંગ કરીને કરોડો સુધી પહોંચાડે છે.
એલોવેરા શું છે અને તેના ફાયદા
એલોવેરા એક રસદાર, કાંટાવાળા પાંદડાવાળો ઔષધીય છોડ છે. તેના પાંદડામાં પારદર્શક જેલ હોય છે, જે વિટામિન્સ, મિનરલ્સ અને એન્ટીઑકિસડન્ટથી ભરપૂર છે. તે ત્વચાને મોઇશ્ચરાઇઝ કરે છે, ઘા રૂઝવામાં મદદ કરે છે, વાળની સંભાળ રાખે છે અને પાચનતંત્ર માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. બજારમાં તેની માંગ સતત વધી રહી છે.
એલોવેરાની ખેતી કેવી રીતે શરૂ કરવી?
શ્રેષ્ઠ સમય: ઉનાળા પહેલાં અથવા જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં વાવેતર કરવું આદર્શ છે. ફેબ્રુઆરીથી નવેમ્બર સુધી વાવણી થઈ શકે છે.
જમીન: રેતાળ (સેન્ડી) અથવા ગોરાડુ (લોમી) જમીન સૌથી સારી. સારી ડ્રેનેજવાળી જમીન જરૂરી છે. પાણી ભરાતી જમીનમાં ન કરો.
ખેતીની તૈયારી અને વાવેતર
ખેતરને સારી રીતે 4-5 વખત હળથી ખેડી લો અને સપાટ બનાવો.
વાવેતર પહેલાં 12-15 ટન અથવા 15-20 ટન ગાયનું છાણખાતર (FYM) પ્રતિ એકર ભેળવો.
રોપાઓનું અંતર: 40-50 સે.મી. × 40-60 સે.મી. (લાઇન અને પ્લાન્ટ વચ્ચે). પ્રતિ એકર આશરે 12,000 થી 15,000 અથવા 50,000 રોપા (વિવિધ પદ્ધતિ અનુસાર) રોપી શકાય.
3-4 મહિનાના સ્વસ્થ રોપાઓ (સકર્સ) વાપરો.
પ્રારંભિક ખર્ચ: લગભગ ₹45,000 થી ₹70,000 પ્રતિ એકર (રોપા, જમીન તૈયારી, ખાતર વગેરે સહિત). કેટલાક સ્ત્રોતો અનુસાર ₹50,000-60,000 સુધી.
સિંચાઈ અને સંભાળ
પાણીની જરૂરિયાત: ખૂબ ઓછી. ઉનાળામાં અઠવાડિયામાં 1 વખત, શિયાળામાં ઓછી. વધુ પાણીથી મૂળ સડી શકે છે.
જમીન સૂકી દેખાય ત્યારે જ સિંચાઈ કરો.
નીંદણ અને જંતુનાશક: ઓછી જરૂર પડે છે. ઓર્ગેનિક ખાતર વાપરો.
એક વખત વાવ્યા પછી 4-5 વર્ષ સુધી પાક આપે છે. પહેલી કાપણી 8-18 મહિનામાં.
ઉપજ અને કમાણી
ઉપજ: સારી વ્યવસ્થાપન સાથે પ્રતિ એકર 15-20 ટન અથવા 35-40 ટન (વિવિધ અહેવાલો અનુસાર) તાજા પાંદડા.
બજાર ભાવ: ₹4-7 પ્રતિ કિલો અથવા ₹15,000-30,000 પ્રતિ ટન (તાજા પાંદડા માટે).
આવક: ₹1.4 લાખથી ₹2.8 લાખ અથવા વધુ.
નેટ નફો: ₹80,000 થી ₹2 લાખ પ્રતિ એકર વાર્ષિક (ખર્ચ બાદ). કેટલાક કિસ્સાઓમાં વધુ પણ થઈ શકે છે, ખાસ કરીને જો જેલ અથવા પ્રોડક્ટ્સ બનાવીને વેચો તો.
નફો જમીનની ગુણવત્તા, વ્યવસ્થાપન, બજાર અને વેચાણ પદ્ધતિ પર આધાર રાખે છે. કોન્ટ્રાક્ટ ફાર્મિંગ અથવા પ્રોસેસિંગ યુનિટ લગાવવાથી નફો વધારી શકાય છે.
આ પણ વાંચો: ચોળી વાવો, પૈસા વરસાવો! : આ સુપર જાત બનાવશે ખેડૂતોને માલામાલ! જાણો કેમ છે ઉનાળામાં સૌથી વધુ નફાકારક
સલાહ
સ્થાનિક કૃષિ વિભાગ અથવા નર્સરીમાંથી સારા રોપા લો.
પ્રારંભમાં નાના પ્લોટ પર પ્રયોગ કરો.
સરકારી સબસિડી અને યોજનાઓનો લાભ લો (મેડિસિનલ પ્લાન્ટ્સ માટે).
એલોવેરાની ખેતી ઓછા પાણી અને ઓછા શ્રમમાં સારો નફો આપે છે, ખાસ કરીને ગુજરાત, રાજસ્થાન અને સૂકા વિસ્તારોમાં. જો તમે સારી રીતે વેચાણની વ્યવસ્થા કરશો તો વાર્ષિક લાખો કમાવવું નક્કી છે.
