Ahmedabad AMC: અમદાવાદ શહેરમાં વરસાદી પાણીના મહત્તમ સંચય અને ભવિષ્યની જળ સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) દ્વારા મહત્વાકાંક્ષી પહેલ હાથ ધરવામાં આવી છે. 'કેચ ધ રેઇન' અને 'સુજલામ સુફલામ જળ અભિયાન' અંતર્ગત શહેરના 41 તળાવોને પરસ્પર જોડીને વરસાદી જળ સંચયનું વિશિષ્ટ ઇન્ટરલિંકિંગ નેટવર્ક તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ માત્ર વરસાદી પાણીના સંચય સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભૂગર્ભ જળસ્તર સુધારવા, જળભરાવ ઘટાડવા અને શહેરના જળ સંસાધનોને વધુ મજબૂત બનાવવાના દિશામાં પણ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
41 તળાવોને પાઇપલાઇનથી જોડતું અનોખું નેટવર્ક
AMC દ્વારા તૈયાર કરાયેલી આ ઇન્ટરલિંકિંગ સિસ્ટમ હેઠળ શહેરના 41 તળાવો પાઇપલાઇન મારફતે એકબીજા સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. આ ટેક્નોલોજીનું સૌથી મોટું વિશેષતા એ છે કે કોઈ એક તળાવ સંપૂર્ણ ભરાઈ જાય ત્યારે તેમાં રહેલું વધારાનું વરસાદી પાણી આપોઆપ જોડાયેલા બીજા તળાવમાં પહોંચાડવામાં આવશે. પરિણામે ભારે વરસાદ દરમિયાન લાખો ક્યુબિક ફૂટ પાણી શહેરમાંથી વહી જવાને બદલે તળાવોમાં જ સંગ્રહિત થશે. આથી વરસાદી પાણીનો વધુ અસરકારક ઉપયોગ શક્ય બનશે અને શહેરની કુલ જળ સંગ્રહ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. AMCના ચીફ ઇજનેર શ્રી રાકેશ બોડીવાલાના જણાવ્યા મુજબ આ ઇન્ટરલિંકિંગ મોડેલ વરસાદી પાણીના વૈજ્ઞાનિક સંચાલન માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે જેથી દરેક તળાવની ક્ષમતાનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ શકે.
હજુ વધુ 49 તળાવો જોડાવાની યોજના
AMCનો આ પ્રોજેક્ટ હાલના 41 તળાવો સુધી મર્યાદિત નથી. કોર્પોરેશન દ્વારા વધુ 32 તળાવોને આ નેટવર્ક સાથે જોડવાની કામગીરી હાલમાં પ્રગતિમાં છે. ઉપરાંત અન્ય 17 તળાવો માટે પણ આયોજન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.
આગામી તબક્કાઓ પૂર્ણ થયા બાદ અમદાવાદમાં એક વિશાળ તળાવ નેટવર્ક ઉભું થશે, જેના કારણે વરસાદી પાણીનું વધુ વ્યાપક સંચાલન શક્ય બનશે. શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં પડતું વરસાદી પાણી નજીકના તળાવોમાં સંગ્રહિત થઈ શકશે, જેના કારણે પાણીનો બગાડ નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે.
ભૂગર્ભ જળસ્તરમાં થશે વધારો
શહેરોમાં સતત વધતા કોંક્રીટના વિસ્તરણને કારણે વરસાદી પાણી જમીનમાં ઉતરવાની પ્રક્રિયા ઘટી રહી છે. તેના કારણે છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી ભૂગર્ભ જળસ્તર પર અસર જોવા મળી રહી છે.
AMCનું આ તળાવ ઇન્ટરલિંકિંગ મોડેલ વરસાદી પાણીના સંગ્રહ દ્વારા કુદરતી રીતે રિચાર્જની પ્રક્રિયાને પ્રોત્સાહન આપશે. તળાવોમાં સંગ્રહિત પાણી ધીમે ધીમે જમીનમાં ઉતરશે, જેના કારણે ભૂગર્ભ જળસ્તરમાં સુધારો થવાની અપેક્ષા છે.
તેના પરિણામે શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં ઓછી ઊંડાઈએ પાણી ઉપલબ્ધ થવાની શક્યતા વધશે, જે ભવિષ્યમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ચોમાસામાં જળભરાવની સમસ્યા પણ ઘટશે
અમદાવાદમાં ભારે વરસાદ દરમિયાન કેટલાક વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની સમસ્યા સર્જાય છે. જો વરસાદી પાણી ઝડપથી બહાર ન નીકળી શકે તો રસ્તાઓ અને રહેણાંક વિસ્તારોમાં જળભરાવની સ્થિતિ ઊભી થાય છે.
નવી ઇન્ટરલિંકિંગ સિસ્ટમથી વધારાનું પાણી અલગ-અલગ તળાવોમાં વહેંચાઈ જશે. પરિણામે એક જ સ્થળે પાણીનો અતિરેક નહીં સર્જાય અને વરસાદી પાણીના ઝડપી નિકાલ સાથે જળભરાવનું જોખમ પણ નોંધપાત્ર રીતે ઓછું થશે.
આ અભિગમ શહેરી પૂર નિયંત્રણની દિશામાં પણ અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
તળાવો બનશે મનોરંજન અને પર્યાવરણના કેન્દ્ર
AMC માત્ર પાણીના સંગ્રહ પર જ નહીં પરંતુ શહેરના તળાવોના સર્વાંગી વિકાસ પર પણ ભાર મૂકી રહી છે. યોજનાના ભાગરૂપે અનેક તળાવોને નાગરિકો માટે આકર્ષક જાહેર સ્થળ તરીકે વિકસાવવાની યોજના છે.
તળાવોની આસપાસ હરિયાળી, વોકિંગ ટ્રેક, બેઠક વ્યવસ્થા, લેન્ડસ્કેપિંગ અને અન્ય નાગરિક સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે. પરિણામે શહેરમાં પર્યાવરણનું સંતુલન જળવાશે અને નાગરિકોને ગુણવત્તાયુક્ત જાહેર સ્થળો પણ ઉપલબ્ધ થશે.
મ્યુનિસિપલ કમિશનર શ્રી બંછાનિધિ પાનીએ જણાવ્યું કે આ પહેલ પાણીના સંચાલન ઉપરાંત શહેરના સર્વાંગી અને ટકાઉ વિકાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
ટકાઉ શહેરી વિકાસ તરફ મહત્વપૂર્ણ પગલું
રાજ્ય સરકાર દ્વારા 'કેચ ધ રેઇન' અને 'સુજલામ સુફલામ જળ અભિયાન' હેઠળ વરસાદી પાણીના સંચયને વિશેષ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવી રહ્યું છે. અમદાવાદનું આ મોડેલ તે દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ અમલમાં મુકાયેલું આ આયોજન માત્ર એક એન્જિનિયરિંગ પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં પાણીની સુરક્ષા, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ટકાઉ શહેરી વિકાસ માટે લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે.
જો આગામી તબક્કાઓ પણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થશે તો અમદાવાદ દેશના એવા શહેરોમાં સામેલ થશે જ્યાં વરસાદી પાણીના વૈજ્ઞાનિક સંચાલન માટે વિશાળ તળાવ ઇન્ટરલિંકિંગ નેટવર્ક કાર્યરત હશે.
પાણીનું સંચાલન દેશના મોટા શહેરો માટે સૌથી મોટો પડકાર?
વધતી વસ્તી, શહેરીકરણ અને બદલાતી આબોહવાની વચ્ચે પાણીનું સંચાલન દેશના મોટા શહેરો માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં અમદાવાદ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલું તળાવ ઇન્ટરલિંકિંગ મોડેલ વરસાદી પાણીનો મહત્તમ ઉપયોગ, ભૂગર્ભ જળસ્તર સુધારણા, જળભરાવમાં ઘટાડો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે. જો આ મોડેલ સફળ રહેશે તો અન્ય શહેરો પણ તેને અનુસરી શકે છે, જેના કારણે દેશવ્યાપી જળ સંરક્ષણ પ્રયાસોને નવી દિશા મળી શકે છે.
