વિશ્વ ઇતિહાસમાં 23 મેનો દિવસ તિબેટના રાજકીય ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વિવાદાસ્પદ ઘટનાને કારણે નોંધપાત્ર માનવામાં આવે છે. વર્ષ 1951માં ચીન અને તિબેટ વચ્ચે થયેલા “17-પોઈન્ટ એગ્રીમેન્ટ” બાદ તિબેટને ચીનના જનવાદી ગણરાજ્યનો ભાગ બનાવવા માટેની પ્રક્રિયા સત્તાવાર રીતે આગળ વધી હતી. ઘણા ઇતિહાસકારો આ ઘટનાને તિબેટની સ્વાયત્તતાના અંતની શરૂઆત તરીકે જુએ છે.
આ કરાર પર તિબેટી પ્રતિનિધિઓએ દબાણ હેઠળ સહી કરી હતી કે નહીં તે મુદ્દે દાયકાઓથી વિવાદ ચાલે છે. ચીન આ સમજૂતીને કાયદેસર અને ઐતિહાસિક ગણાવે છે, જ્યારે તિબેટી નિર્વાસિત નેતાઓ અને માનવાધિકાર સંગઠનોનું કહેવું છે કે આ કરાર તિબેટ પર ચીનના નિયંત્રણને માન્યતા અપાવવાનો પ્રયાસ હતો. આ કરાર બાદ તિબેટમાં ચીનની સૈન્ય અને વહીવટી હાજરી મજબૂત થતી ગઈ, જેના કારણે સ્થાનિક સંસ્કૃતિ, ધાર્મિક પરંપરા અને રાજકીય ઓળખ પર અસર થઈ.
દલાઈ લામા અને તિબેટી સંઘર્ષ
તિબેટના આધ્યાત્મિક નેતા દલાઈ લામા વર્ષો સુધી શાંતિપૂર્ણ સંવાદ અને સાંસ્કૃતિક સંરક્ષણની માંગ કરતા રહ્યા છે. 1959માં તિબેટમાં થયેલા બળવા બાદ તેઓ ભારત આવ્યા અને ત્યારથી ધર્મશાળામાં નિવાસ કરે છે. તેમના સમર્થકો તિબેટના પ્રશ્નને માત્ર રાજકીય નહીં પરંતુ સાંસ્કૃતિક અને માનવાધિકારના મુદ્દા તરીકે પણ જોવે છે. 23 મેને કેટલાક તિબેટ સમર્થક સંગઠનો “આંતરરાષ્ટ્રીય તિબેટ મુક્તિ દિવસ” તરીકે પણ ઉજવે છે. આ દિવસે વિશ્વભરમાં વિવિધ કાર્યક્રમો યોજાઈ તિબેટી ઓળખ અને સ્વાયત્તતાના મુદ્દે જાગૃતિ ફેલાવવામાં આવે છે.
23 મેની અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક ઘટનાઓ
23 મેના દિવસે વિશ્વભરમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ રાજકીય, વૈજ્ઞાનિક અને સામાજિક ઘટનાઓ બની હતી. વર્ષ 1788માં સાઉથ કેરોલિનાએ અમેરિકાના આઠમા રાજ્ય તરીકે અમેરિકી બંધારણ સ્વીકાર્યું હતું. 1915માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ઇટાલીએ ઑસ્ટ્રિયા, હંગેરી અને જર્મની સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું હતું. 1949માં પશ્ચિમ જર્મનીએ બંધારણ અપનાવી સત્તાવાર અસ્તિત્વ મેળવ્યું હતું. 1984માં ભારતની બચેન્દ્રી પાલ માઉન્ટ એવરેસ્ટ સર કરનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા બની હતી, જે ભારતીય મહિલા સાહસિકતા માટે ઐતિહાસિક ક્ષણ બની હતી.
2008માં ભારતે સપાટીથી સપાટી પર માર કરતી ‘પૃથ્વી-2’ મિસાઈલનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું હતું. તે સમયગાળા દરમિયાન ભારત પોતાના રક્ષણાત્મક તંત્રને આધુનિક બનાવવાની દિશામાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું હતું. એ જ વર્ષે નેપાળના રાજા જ્ઞાનેન્દ્રએ નારાયણહિટી મહેલ ખાલી કર્યો હતો, જે નેપાળમાં રાજાશાહી પ્રણાલીના અંતનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. 2010માં ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા કહ્યું હતું કે લગ્ન વિના પુરુષ અને મહિલા સાથે રહે તે ગુનો નથી. આ નિર્ણય ભારતીય સમાજમાં લિવ-ઇન રિલેશનશિપ અંગેની ચર્ચાનો કેન્દ્ર બન્યો હતો.
વિજ્ઞાન, સંસ્કૃતિ અને વૈશ્વિક દિવસો સાથેનો સંબંધ
23 મે વિશ્વ કછુવા દિવસ તરીકે પણ મનાવવામાં આવે છે. પર્યાવરણ અને જૈવ વૈવિધ્યતા માટે કછુવાઓનું મહત્વ સમજાવવા આ દિવસ ઉજવાય છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દરિયાઈ પ્રદૂષણ, પ્લાસ્ટિક કચરો અને દરિયાકાંઠાના વિકાસને કારણે કછુવાઓની અનેક પ્રજાતિઓ જોખમમાં આવી છે. પર્યાવરણ સંરક્ષણ સંસ્થાઓ આ દિવસે જાગૃતિ અભિયાન ચલાવે છે. આ ઉપરાંત 2016માં ભારતીય અંતરિક્ષ સંસ્થા ઇસરોએ સંપૂર્ણ સ્વદેશી ટેક્નોલોજીથી બનાવેલા રીયૂઝેબલ લોન્ચ વ્હીકલ ટેક્નોલોજી ડેમોન્સ્ટ્રેટર (RLV-TD)નું સફળ લોન્ચિંગ કર્યું હતું. આ મિશન ભારતના ભવિષ્યના ઓછી કિંમતના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમો માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાયું હતું.
23 મેના દિવસે જન્મેલાં અને અવસાન પામેલાં વ્યક્તિત્વો
આ દિવસે અનેક પ્રખ્યાત વ્યક્તિત્વોનો જન્મ પણ થયો હતો. ‘ગ્લાઇડર કિંગ’ તરીકે જાણીતા જર્મન વૈજ્ઞાનિક ઓટો લિલિએન્થાલનો જન્મ 1848માં થયો હતો. તેઓ માનવ ઉડાનના પ્રારંભિક પ્રયોગો માટે જાણીતા હતા અને રાઈટ બ્રધર્સ પહેલાં ગ્લાઇડર ટેક્નોલોજી પર કાર્ય કર્યું હતું. જયપુર રાજઘરાણાની રાજમાતા ગાયત્રી દેવીનો જન્મ પણ આ જ દિવસે થયો હતો. તેઓ ભારતીય રાજકારણ અને સમાજજીવનમાં લોકપ્રિય વ્યક્તિત્વ ગણાતા હતા.
આજના દિવસનું ઐતિહાસિક મહત્વ
23 મેનો દિવસ વૈશ્વિક રાજકારણ, માનવાધિકાર, વિજ્ઞાન, સાહસ અને સામાજિક પરિવર્તન જેવી અનેક દિશાઓમાં મહત્વ ધરાવે છે. ખાસ કરીને તિબેટ સાથે જોડાયેલી ઘટના આજે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં ચર્ચાનો વિષય છે. ચીન-તિબેટ સંબંધો, દલાઈ લામાનો પ્રશ્ન અને તિબેટી ઓળખનો મુદ્દો આજે પણ વૈશ્વિક સ્તરે સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે.
