અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હવે સંભવિત રાજદ્વારી સમજૂતીને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. સાઉદી આધારિત મીડિયા હાઉસ Al Arabiyaના અહેવાલ મુજબ પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતાથી બંને દેશો વચ્ચે સંભવિત કરારનો અંતિમ ડ્રાફ્ટ તૈયાર થઈ ગયો છે અને તેની જાહેરાત આગામી થોડા કલાકોમાં થઈ શકે છે. જોકે અત્યાર સુધી વોશિંગ્ટન અથવા તેહરાન તરફથી આ દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે પ્રસ્તાવિત સમજૂતીમાં જમીન, સમુદ્ર અને હવાઈ ક્ષેત્રમાં તાત્કાલિક અને વ્યાપક યુદ્ધવિરામ, પરસ્પર સૈન્ય અને આર્થિક માળખાઓ પર હુમલો ન કરવાનો વાયદો તેમજ હોર્મુઝની જળમાર્ગમાં નૌકાચલનની સ્વતંત્રતા જેવી જોગવાઈઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત બંને દેશો વચ્ચેના બાકી મુદ્દાઓ પર સાત દિવસની અંદર નવી વાટાઘાટો શરૂ કરવાની પણ વાત સામે આવી રહી છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ અને યુરેનિયમ મુદ્દો હજુ સંવેદનશીલ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના મતભેદોમાં સૌથી મોટો મુદ્દો ઈરાનનું યુરેનિયમ સંવર્ધન કાર્યક્રમ અને હોર્મુઝની જળમાર્ગ ઉપરનો નિયંત્રણ માનવામાં આવે છે. અમેરિકી વિદેશમંત્રી માર્કો રૂબિયોએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે ચર્ચાઓમાં “કેટલાક સકારાત્મક સંકેતો” મળ્યા છે, પરંતુ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ટેક્સ અથવા નિયંત્રણ સ્વીકાર્ય નહીં બને.
બીજી તરફ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પએ ઈરાનના સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડારને લઈને કડક વલણ વ્યક્ત કર્યું છે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા ઈરાનને અણુ હથિયાર ક્ષમતા વિકસાવવા નહીં દે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વ દ્વારા યુરેનિયમ વિદેશ મોકલવા વિરુદ્ધ સૂચનાઓ આપવામાં આવી હોવાનું પણ કહેવાઈ રહ્યું છે.
હોર્મુઝની જળમાર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં તેલ અને LNG સપ્લાય આ માર્ગ મારફતે પસાર થાય છે. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં અહીં સર્જાયેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક બજારોમાં તેલના ભાવમાં ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી હતી. સંભવિત સમજૂતીના અહેવાલો સામે આવતા જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ તરત પ્રતિક્રિયા નોંધાઈ હતી.
હજુ સત્તાવાર સમજૂતીથી દૂર સ્થિતિ
જોકે અલ અરબિયાના અહેવાલોએ વૈશ્વિક સ્તરે ભારે ચર્ચા જગાવી છે, કેટલાક મીડિયા અહેવાલો અને વિશ્લેષકો હજુ સાવચેત અભિગમ અપનાવી રહ્યા છે. કેટલાક અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ “અંતિમ કરાર” નહીં પરંતુ આગળની ચર્ચાઓ માટેનો ફ્રેમવર્ક હોઈ શકે છે.
સોશિયલ મીડિયા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફોરમોમાં પણ આ સમાચારને લઈને મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ સામે આવી રહી છે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે જો વાસ્તવમાં કોઈ સમજૂતી થાય તો તે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવને ઘટાડવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. બીજી તરફ કેટલાક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે યુરેનિયમ કાર્યક્રમ અને પ્રતિબંધો જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓ પર હજુ ઊંડા મતભેદો યથાવત છે.
હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર અમેરિકા, ઈરાન અને પાકિસ્તાન તરફ ટકેલી છે. આગામી કલાકોમાં જો કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત થાય તો તે માત્ર પશ્ચિમ એશિયા નહીં પરંતુ વૈશ્વિક રાજકારણ, ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે પણ મોટો વળાંક સાબિત થઈ શકે છે.
