Zero Balance Account: આજના ડિજિટલ યુગમાં બેંક ખાતું દરેક વ્યક્તિ માટે અનિવાર્ય છે. સરકારી યોજનાઓ, DBT અને અન્ય લાભો મેળવવા માટે ઘણા લોકો ઝીરો બેલેન્સ ખાતું (Basic Savings Bank Deposit Account - BSBDA અથવા Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana) ખોલે છે. પરંતુ ઘણા ગ્રાહકોને એક જ સવાલ સતાવે છે: જો ખાતામાં પૈસા ન હોય તો શું બેંક દંડ લાદીને બેલેન્સને નેગેટિવ (ઋણ) ક્ષેત્રમાં લઈ જઈ શકે છે?
RBIના સ્પષ્ટ નિયમો: બેંક નકારાત્મક બેલેન્સ ન બનાવી શકે
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના નિયમો અનુસાર: ઝીરો બેલેન્સ ખાતાઓ (BSBDA/Jan Dhan)માં કોઈ લઘુત્તમ બેલેન્સ જાળવવાની જરૂર નથી. તેથી આવા ખાતાઓમાં કોઈ મેઈન્ટેનન્સ ચાર્જ અથવા પેનલ્ટી લાદી શકાતી નથી.
સામાન્ય બચત ખાતામાં પણ, લઘુત્તમ બેલેન્સ ન જાળવવા બદલ દંડ લાદી શકાય છે, પરંતુ બેલેન્સ શૂન્ય સુધી જ ઘટાડી શકાય છે. શૂન્યથી નીચે (નેગેટિવ) ક્યારેય ન જવું જોઈએ.
RBI સ્પષ્ટ કહે છે કે લઘુત્તમ બેલેન્સના અભાવે બચત ખાતું નેગેટિવ બનાવવું ગેરકાનૂની છે. દંડ ખાતામાં રહેલા પૈસા જેટલો જ કાપી શકાય છે, તેનાથી વધુ નહીં.
બેંકે ચાર્જ કાપતા પહેલા શું કરવું જરૂરી છે?
બેંકે ગ્રાહકને SMS, ઈમેઈલ અથવા લેખિત રીતે અગાઉથી ચેતવણી આપવી જોઈએ.
ચાર્જ લાદતા પહેલા એક મહિનાનો સમય આપવો જોઈએ.
BSBDA ખાતાઓમાં આવા કોઈ ચાર્જ વસૂલ કરી શકાતા નથી.
જો તમારું ખાતું નેગેટિવમાં ગયું હોય તો શું કરવું?
બેંક શાખામાં જાઓ — RBIના પરિપત્રનો ઉલ્લેખ કરીને લેખિત ફરિયાદ કરો અને નેગેટિવ બેલેન્સ તરત જ રિવર્સ કરવાની માંગણી કરો.
30 દિવસમાં ઉકેલ ન મળે તો RBI Integrated Ombudsman Scheme હેઠળ ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો: https://cms.rbi.org.in
જો ખાતું વાપરતા ન હોવ તો તેને ઔપચારિક રીતે બંધ કરાવી દો, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ અનાપ-શનાપ ચાર્જ ન આવે.
આ પણ વાંચો: 20 રૂપિયાની બોટલમાં મળતું પાણી મિનરલ છે કે નળનું? : જાણો કેવી રીતે કરવી તપાસ?
BSBDA ખાતાની મુખ્ય સુવિધાઓ
(મફત અથવા ન્યૂનતમ ખર્ચે)ઝીરો બેલેન્સ
ATM કાર્ડ, ચેકબુક, નેટ બેંકિંગ
મર્યાદિત મફત વિથડ્રોલ અને ટ્રાન્ઝેક્શન
કેટલીક બેંકો હજુ પણ નિયમોનું પાલન ન કરતી હોય તો RBIના નિયમો તમારા પક્ષમાં છે. તમારા અધિકારો જાણો અને જરૂર પડે તો ફરિયાદ કરો — તમારે અન્યાય સહન કરવાની જરૂર નથી. આ માહિતી RBIના વિવિધ પરિપત્રો અને ગ્રાહક સુરક્ષા નિયમો પર આધારિત છે. કોઈપણ ચોક્કસ કેસમાં તમારી બેંક સાથે અથવા બેંકિંગ ઓમ્બુડ્સમેન સાથે વાત કરવી વધુ સારી રહેશે.
